Cơ hội nào cho Việt Nam với công nghiệp bán dẫn?

Nhiều yếu tố thuận lợi cho ngành bán dẫn

Công nghiệp bán dẫn đang trở thành “trái tim” của nhiều ngành công nghệ cao. Việt Nam, dù đi sau, nhưng đang nổi lên như một điểm sáng mới, nhờ vào nhiều yếu tố tiềm năng: từ cơ chế, chính sách, nguồn nhân lực, đến điều kiện địa lý, tự nhiên thuận lợi.

Với vị trí gần gũi, Việt Nam chỉ cách các trung tâm sản xuất bán dẫn hàng đầu như Đài Loan và Hàn Quốc, khoảng 3-4 giờ bay - rất thuận lợi để đón sự dịch chuyển chuỗi cung ứng ngành công nghiệp bán dẫn. Chưa kể, Việt Nam cũng hội nhập quốc tế sâu rộng với hơn 17 FTA đã ký kết.

Việt Nam cũng sở hữu lợi thế nguồn nhân lực dồi dào, dân số trẻ, năng động, với dân số hơn 100 triệu người. Trong đó, hơn 60% là dân số trẻ; 1,9 triệu nhân lực làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin (trong đó 500 nghìn kỹ sư); một cộng đồng thiết kế chip bán dẫn “hùng hậu” với khoảng 60 doanh nghiệp và 7.000 kỹ sư thiết kế.

Ngoài ra, Việt Nam cũng đang quyết tâm rất cao trong việc phát triển ngành bán dẫn, với nhiều chính sách được ban hành như: Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050… và nhiều chính sách ưu đãi lớn cho ngành này.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, ông Nguyễn Thanh Yên, Tổng giám đốc Công ty CoAsia Semi (Hàn Quốc) tại Việt Nam cho hay: Khởi nguồn ngành bán dẫn là từ Mỹ. Sau đó, chuyển dịch tới Nhật Bản; gần đây nhất là Hàn Quốc và Đài Loan. Động cơ thúc đẩy việc này là yếu tố độ tuổi vàng của dân số và chi phí nhân công hợp lý. Hiện nay, các chuyên gia đều nhận định châu Á sẽ là nơi định hình lĩnh vực này trong tương lai.

Theo ông Yên, Việt Nam nằm ở vị trí rất thuận lợi của Châu Á. Việt Nam có lợi thế về yếu tố dân số. Nếu nhìn rộng ra thị trường toàn cầu, Việt Nam hoàn toàn có thể xác định là nơi cung cấp nhân lực kỹ sư bán dẫn không chỉ cho nhu cầu trong nước mà là cả khu vực và thế giới.

Cũng theo ông Yên, sự ra đời của bóng bán dẫn (transistor) đã bắt đầu cho một kỷ nguyên công nghệ phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử nhân loại. Hiện tại, đang là thời kỳ bắt đầu thời kỳ bùng nổ của chip AI, công nghệ càng ngày càng chứng kiến tốc độ thay đổi vô cùng nhanh.

“Chính những điều này lại đặt ra bài toán mới cần giải quyết cho cả hệ sinh thái thiết kế, sản xuất chip. Ví dụ, bài toán khống chế lượng điện năng tiêu thụ trong khi vẫn đáp ứng đủ đối với nhu cầu; hoặc yêu cầu về việc ngày càng giảm giá thành sản xuất của một transistor… Nắm bắt được cơ hội này, Việt Nam có thể nhanh chóng vươn lên trở thành một nước phát triển”, ông Yên nói.

Từ khát vọng doanh nghiệp đến quyết tâm của Chính phủ

Thảo luận tại triển lãm ngành bán dẫn vừa diễn ra, ông Trần Hữu Quyền, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn VNPT Technology cho rằng: Ở góc độ chính sách, Chính phủ đang rất nỗ lực và sự tiến triển cũng rất nhanh so với các quốc gia khác.

Tuy nhiên, ông Quyền cho hay, một mặt là chính sách tốt, nhưng mặt khác, giới học thuật, doanh nghiệp cũng cần tạo ra hệ sinh thái hợp tác mạnh mẽ hơn.

“Chúng tôi đang nghĩ đến một mạng lưới các phòng thí nghiệm, có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, chuyên gia. Mạng lưới này sẽ giúp Việt Nam tiến lên phí trước”, ông Quyền nói.

Ông Quyền cũng cho rằng, Việt Nam cần mời gọi các nhà đầu tư quốc tế để tham gia lĩnh vực này, qua đó để các doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào chuỗi cung ứng, hệ sinh thái toàn cầu.

Một vấn đề quan trọng khác, ông Quyền cho rằng rất cần thu hút được người trẻ, khuyến khích họ lựa chọn tham gia vào ngành công nghiệp bán dẫn.

“Nhiều quốc gia phát triển họ đối mặt với việc những người trẻ không muốn trở thành kỹ sư, nghiên cứu trong lĩnh vực này. Ví dụ: Singapore, họ cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm kỹ sư. Do đó, Chính phủ, các doanh nghiệp cũng cần đóng vai trò lớn hơn để thu hút học sinh tham gia vào lĩnh vực này”, ông Quyền nêu.

Ông Nguyễn Thanh Yên cũng đánh giá Chính phủ Việt Nam đã đưa ra các cam kết hành động rất mạnh mẽ trong thời gian vừa qua.

Các hoạt động xúc tiến thương mại, kêu gọi hợp tác đầu tư diễn ra liên tục, với tần suất dày đặc từ địa phương tới trung ương; Việt Nam cũng được Mỹ đưa vào danh sách tier-2 cùng cấp với Singapore, Malaysia trong quy định mới về hạn chế xuất khẩu chip và công nghệ AI...

“Những điều trên đảm bảo cho xu thế tiếp tục gia tăng đầu tư vào Việt nam của các DN bán dẫn nước ngoài trong thời gian tới, bằng chứng là gần đây xuất hiện ngày càng nhiều các hãng lớn có tên tuổi vào đầu tư ở Việt Nam”, ông Yên nói.

Ngoài ra, một tín hiệu khá tích cực là Việt Nam bắt đầu xuất hiện các công ty trong nước kinh doanh thiết kế, sở hữu sản phẩm, lõi IP và bước đầu thương mại hóa chip.

“Khác với việc từ trước tới giờ ta chỉ làm một chiều, đi làm thuê cho người khác mà bây giờ chúng ta bắt đầu có tính sở hữu cái riêng của mình. Điều này tạo dựng những cơ sở vững chắc, từng bước nâng cao được giá trị của chúng ta khi tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn”, ông Yên nêu.

Thứ trưởng Bộ KH-CN Bùi Hoàng Phương cũng cho hay: Vị thế địa chính trị và mối quan hệ hợp tác chiến lược với tất cả các cường quốc bán dẫn là thời cơ để Việt Nam trở thành điểm “+1” trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng “X + 1” của các cường quốc bán dẫn.

Ngoài ra, Nhà nước cũng ban hành cơ chế đặc thù, vượt trội đối với lĩnh vực bán dẫn như ưu đãi về thuế, tín dụng, quỹ R&D; đầu tư và hỗ trợ hình thành hạ tầng dùng chung (phòng sạch, hệ thống đo kiểm, phòng thí nghiệm trọng điểm…); sử dụng cơ chế đặt hàng nhiệm vụ KH-CN&ĐMST và mua sắm công để hình thành thị trường cho công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.

Cụ thể: Dự án nghiên cứu sản xuất sản phẩm bán dẫn với vốn đầu tư chỉ từ 6.000 tỉ đồng sẽ được áp dụng thuế suất 5% trong 37 năm; miễn thuế 6 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 13 năm tiếp theo; miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước của dự án; miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực chất lượng cao trong 5 năm; miễn giấy phép lao động và visa 5 năm cho nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài…

Lam Thanh