Không chỉ nhà đầu tư tay mơ, dân chuyên cũng dễ sập bẫy tiền số

Giấc mơ công nghệ thành ác mộng tài chính

Những năm gần đây, thị trường tài sản số tại Việt Nam chứng kiến tốc độ tăng trưởng chưa từng có. Thế nhưng, phía sau bức tranh công nghệ đầy hứa hẹn cũng xuất hiện hàng loạt vụ lừa đảo tinh vi

Thủ đoạn lừa đảo phổ biến nhất là “rug pull” (rút vốn bất ngờ). Các nhà phát hành dự án tự tạo token, bơm giá trên sàn phi tập trung, thu hút người mua rồi bất ngờ “rút thanh khoản”, khiến giá trị token sụp đổ, nhà đầu tư mất trắng.

Một hình thức khác là đa cấp ảo đội lốt blockchain. Người tham gia được hứa hẹn lợi nhuận cao và hoa hồng nếu mời thêm nhà đầu tư mới; hoặc các mô hình sàn giao dịch “ma” - mô phỏng giao diện giống các sàn quốc tế, cho phép nạp tiền thật nhưng không có cơ chế rút tiền. Khi số lượng người tham gia đủ lớn, quản trị viên “đóng sàn” và biến mất.

Tuy vậy, những chiêu thức lừa đảo này thường chỉ giăng bẫy được những nhà đầu tư mới vào thị trường - những người non kinh nghiệm hoặc thiếu sự hiểu biết. Với những người có trình độ cao hoặc am hiểu về công nghệ, tài chính, thủ đoạn sẽ tinh vi hơn.

Chia sẻ với phóng viên, anh N.V.A cho hay vẫn chưa hết “chán nản” khi đầu tư khoảng 5 tỉ đồng vào dự án IronSail. Từng rất kỳ vọng vào các dự án gamefi (game kết hợp blockchain, có thể vừa chơi game, vừa kiếm được tiền) của công ty đưa ra, anh chỉ nhận được sự im lặng khi chủ dự án “bặt vô âm tín”.

“Tôi là nhân viên của công ty. Thời điểm đó, thị trường đang rất hot về gamefi. Lãnh đạo công ty khuyến khích nhân viên đầu tư, hứa hẹn tiềm năng của dự án, đồng thời để lại cho nhân viên một phần token. Họ cũng cam kết để phần lớn số tiền phát triển game”.

Dự án này đã gọi vốn được hơn 20 triệu USD vào năm 2021 và công bố tiền sẽ được dùng để làm các dự án game. Tuy nhiên, đến năm 2022, công ty bắt đầu đẩy dần những người có liên quan đến dự án ra khỏi công ty, đồng thời bắt đầu giải thể doanh nghiệp; còn các dự án game thì không triển khai như cam kết.

“Tôi tiến hành truy vết dòng tiền dự án, và nhận thấy nhiều khoản tiền không được dùng để làm game như cam kết”, anh A nói.

Một vụ việc khác, ông N.V.B - một người vừa đầu tư, vừa cố vấn cho dự án KAI thuộc hệ sinh thái KardiaChain cho hay đây là một dự án mang tính khoa học rất có triển vọng, được cấp bằng sáng chế của Cục Sở hữu trí tuệ.

“Mạng blockchain là mạng khép kín, nếu có thể thiết kế được một hệ thống có thể kết nối các mạng blockchain với nhau thì sẽ rất tốt", ông B. nói. Chính vì ý tưởng tốt đó, cộng với việc những người trong nhóm phát triển đều là bạn học của nhau nên ông và một số người đã đầu tư, tham gia cố vấn, mua đồng KAI từ KardiaChain Foundation Ltd.

Tuy nhiên, đến đầu tháng 10.2020, đến hạn phải trả đồng KAI, khi thấy giá tại thời điểm này tăng lên hơn 10 lần so với giá ký trong hợp đồng (giá trong ngày 21.9.2020 theo CoinMarketCap 1 KAI=0,02135 USD, trong khi giá mua theo hợp đồng 1KAI = 0,00208 USD), họ đơn phương tuyên bố hủy hợp đồng với tất cả 7 nhà đầu tư (sau đó chỉ trả lại tiền cho 2/7 nhà đầu tư). Như vậy, theo ông B, số tiền đáng lẽ các nhà đầu tư nhận được - vào khoảng 17 triệu USD - đã bị chiếm đoạt.

Không chỉ vậy, dự án còn thỏa thuận trả thù lao tư vấn với 7 nhà đầu tư bằng đồng KAI và tổng số KAI phải trả là hơn 262 triệu KAI. Tuy nhiên, thay vì trả bằng đồng KAI thật (được phát hành và tạo thanh khoản trên các sàn, có giá trị giao dịch) thì họ đã phát hành một đồng KAI giả, không có giá trị giao dịch lẫn sử dụng. Đồng KAI giả này được in sau ngày niêm yết hơn 1 năm và tồn tại chưa đến 1 tháng trước ngày được trả cho các cố vấn và nhà đầu tư. Do vậy, ông B. và các nhà đầu tư cho rằng họ đã bị chiếm đoạt số tiền khổng lồ. Ông cũng đã gửi đơn tố cáo đến cơ quan công an về vấn đề này.

Ai cũng có thể bị lừa

Trên đây chỉ là 2 trong nhiều ví dụ cho thấy rủi ro luôn bủa vây, ngay cả với những người “chuyên nghiệp”. Tựu trung, việc họ bị cuốn vào vòng xoáy lừa đảo thường họ sự hấp dẫn của một ý tưởng tốt, hoặc vì tin tưởng người quen.

Lý giải điều này, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và tài sản số Việt Nam (VBA) cho hay với những người có kinh nghiệm, họ quan tâm đến những cam kết về sự phát triển, tính khả thi của dự án, sau đó mới kỳ vọng về lợi nhuận.

“Những người chuyên nghiệp, nếu họ nghe đến cam kết lợi nhuận “khủng” từ ban đầu thì chắc chắn họ sẽ lắc đầu, bởi dấu hiệu “lùa gà” rất rõ, nhưng với những dự án công nghệ tiềm năng, những dự án có tham vọng giải quyết các vấn đề của xã hội, họ sẽ hào hứng”, ông Trung nói.

Đề cập đến hành lang pháp lý, ông Trung cho hay với các sản phẩm mới như tài sản số hoặc các giao dịch phái sinh, cần đặt yếu tố phòng ngừa rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư lên hàng đầu.

Theo ông Trung, Việt Nam cũng cần phân loại khách hàng theo năng lực tài chính và mức độ hiểu biết để có cơ chế phù hợp. Về phía tổ chức tài chính, cần hướng dẫn khách hàng phân bổ danh mục hợp lý, chỉ nên dành tỷ trọng nhỏ cho các sản phẩm rủi ro cao, đồng thời tăng tỷ lệ đầu tư vào kênh an toàn hơn như trái phiếu.

“Để phát triển thị trường tài chính nói chung và thị trường đầu tư mới nói riêng, cần cân bằng giữa bảo vệ nhà đầu tư, thúc đẩy thị trường và phòng chống rửa tiền. Chỉ khi có khung thể chế rõ ràng, đồng bộ, chúng ta mới có thể hình thành hệ sinh thái đầu tư chuyên nghiệp và phát triển bền vững”, ông Trung nêu.

TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng dòng tiền khổng lồ đổ vào tài sản số vẫn chưa được quản lý đầy đủ. "Rủi ro mất tiền và thiếu cơ chế bảo vệ khiến không ít nhà đầu tư “trắng tay” mà không biết kêu ai".

Vì vậy, theo ông, tuân thủ nguyên tắc đầu tư thông minh, chọn sàn uy tín và tự kiểm chứng dự án là cách duy nhất để bảo vệ vốn và hạn chế rủi ro trong thị trường biến động mạnh.

“

Việt Nam đang dần hoàn thiện hành lang pháp lý về tài sản mã hóa. Trước đây, rất nhiều các vụ việc đã chìm vào im lặng, nhiều nạn nhân chỉ biết “nuốt nước mắt vào lòng”, bởi cơ quan quản lý không biết xử lý theo hướng nào. Nhưng khi có luật, rất nhiều vụ việc trước đó sẽ dần được lôi ra ánh sáng.

Bà Nguyễn Vân Hiền - Phó chủ tịch Hiệp hội Blockchain và tài sản số Việt Nam

Lam Thanh