Đi tàu điện với công nghệ thông minh: Từ 'quẹt thẻ' đến 'quét mặt'

Từ ngày 18.11, tuyến đường sắt đô thị 2A Cát Linh - Hà Đông (Hà Nội Metro) chính thức loại bỏ hoàn toàn thẻ vé truyền thống, chuyển sang hệ thống cổng soát vé định danh, xác thực điện tử và nhận diện sinh trắc học 100% cho hành khách.

Đây là bước tiến quan trọng, đưa Hà Nội trở thành một trong những đô thị thông minh ứng dụng công nghệ sinh trắc học vào hệ thống giao thông công cộng. PV Tạp chí Một Thế Giới đã ghi nhận những trải nghiệm của người dân, đồng thời phân tích những ưu điểm và thách thức đi kèm với cuộc cách mạng số này.

Trải nghiệm từ "quẹt thẻ" đến "quét mặt"

Sáng sớm ngày 13.11 tại ga Cát Linh, không khí có vẻ hối hả hơn thường lệ. Thay vì hàng dài hành khách xếp hàng mua hoặc quẹt thẻ, những hành khách đã đăng ký định danh chỉ cần đi thẳng đến cổng và nhìn vào camera.

Điểm thay đổi lớn nhất chính là tốc độ và sự liền mạch. Đối với hành khách đã đăng ký thành công (thông qua ứng dụng Hà Nội Metro liên kết với CCCD gắn chip), quá trình soát vé chỉ mất trung bình 3-5 giây, nhanh hơn khoảng 50% so với việc quét mã QR hay thẻ từ truyền thống.

Chị Nguyễn Phương Nga (Hà Đông), một hành khách thường xuyên đi tàu điện tuyến Cát Linh-Hà Đông, chia sẻ: "Tôi đã đăng ký từ đợt thử nghiệm hồi tháng 8. Ngày trước phải lục ví tìm thẻ, đôi khi quên thẻ rất bất tiện. Giờ thì cứ đi thẳng, hệ thống nhận diện khuôn mặt rất nhanh, đặc biệt là vào giờ cao điểm, ứng dụng sinh trắc học còn giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi. Không cần dùng tay. Tôi thấy đây là ưu điểm lớn cho người mang hành lý cồng kềnh, người già, hoặc phụ huynh đi cùng trẻ nhỏ. Toàn bộ quá trình chỉ là bước vào, nhìn, và đi qua".

Đáng chú ý, nhóm học sinh, sinh viên là đối tượng phản hồi tích cực nhất. Việc đi tàu nay không chỉ đơn thuần là di chuyển mà còn trở thành một trải nghiệm "nhanh chóng và thú vị hơn". Theo ghi nhận của PV, nhiều sinh viên cho biết sự thuận tiện đến từ việc loại bỏ các thao tác vật lý truyền thống như mua vé, quẹt thẻ, giữ thẻ, thay vào đó là trải nghiệm xác thực không chạm.

Đối với sinh viên, những người thường xuyên di chuyển và mang theo nhiều vật dụng, việc chỉ cần "quét mặt là đi qua" đã giải phóng đáng kể sự phiền toái, giúp tiết kiệm được vài phút quý giá trong giờ cao điểm. Tốc độ xử lý nhanh và tỷ lệ nhận diện thành công cao (trên 98% theo số liệu thử nghiệm) đã tạo ra một lưu lượng thông suốt tại các cổng soát vé, điều rất khó đạt được với các hệ thống thẻ từ cũ.

Vé miễn phí (người cao tuổi trên 60) và các loại vé ưu đãi khác được tự động áp dụng thông qua CCCD gắn chip, giúp hành khách không cần làm thêm thủ tục xác minh phức tạp.

Tuy nhiên, nhiều khách hành cũng cho rằng cổng soát vé cần duy trì các kênh dự phòng để đề phòng những sự cố xảy ra. Anh Hoàng Nhật Minh, sinh viên năm thứ 4 một trường đại học ở khu vực Hà Đông, cho rằng hệ thống nhận diện sinh trắc học có thể gặp trục trặc với một số nhóm người cao tuổi, người khuyết tật, hoặc do ánh sáng, góc chụp... Vì vậy, cổng soát vé cần duy trì các kênh dự phòng như quét mã QR trên VNeID hoặc NFC/CCCD gắn chip tại chỗ để đảm bảo không làm gián đoạn hành trình.

Theo anh Minh, với ứng dụng công nghệ sinh trắc mới được áp dụng, nhiều hành khách chưa quen thuộc với công nghệ mới hoặc gặp khó khăn trong quá trình đăng ký định danh. Vì vậy, ban quản lý cần bố trí nhân viên tại các kiosk đăng ký, đặc biệt trong giai đoạn đầu, để hỗ trợ nhóm người cao tuổi và du khách.

Bên cạnh đó, khía cạnh bảo mật dữ liệu cá nhân trong hệ thống soát vé sinh trắc học trên tuyến tàu điện Cát Linh - Hà Đông là vấn đề được nhiều người quan tâm khi công nghệ mới này được áp dụng để đi tàu điện. Bởi lẽ, trong một hệ thống sử dụng nhận diện khuôn mặt và CCCD gắn chip, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân là yếu tố then chốt. Dữ liệu sinh trắc học là tài sản duy nhất và không thể thay thế của cá nhân, do đó các biện pháp bảo mật phải hết sức nghiêm ngặt.

Tiến tới giao thông thông minh

Việc Cát Linh - Hà Đông triển khai thành công hệ thống soát vé sinh trắc học không chỉ đơn thuần là thay đổi cách đi tàu, mà còn là minh chứng cho quyết tâm chuyển đổi số của Thủ đô.

Thành công của dự án thí điểm này sẽ là tiền đề vững chắc để Hà Nội Metro mở rộng tích hợp với VNeID (ứng dụng định danh điện tử quốc gia), cho phép hành khách sử dụng dữ liệu định danh điện tử trên điện thoại di động để đi lại, không cần mang theo bất kỳ loại giấy tờ hay thẻ vé nào.

Đây chính là bước đệm để hiện thực hóa tầm nhìn về một hệ thống giao thông công cộng thông minh, an toàn, và đồng bộ, không chỉ phục vụ người dân Hà Nội mà còn tạo ấn tượng mạnh mẽ với du khách quốc tế về một Thủ đô đang đi đầu trong cuộc đua công nghệ đô thị.

Ông Khuất Việt Hùng, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV Hanoi Metro, cho biết: "Theo kế hoạch, đến 31.12 phải triển khai sinh trắc học cho cả hai tuyến metro. Hiện chúng tôi đang chuẩn bị điều kiện cần thiết để từ 16.12 đến cuối tháng có thể triển khai khoảng 30% cổng trên tuyến 3.1. Không chỉ tuyến từ Cát Linh - Hà Đông, mà đến cuối năm nay sẽ là tuyến đến Nhổn - Ga Hà Nội, Hà Nội đang từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu giao thông công cộng hiện đại, văn minh và số hóa toàn diện".

Theo Hà Nội Metro, việc đồng bộ hóa thành công hệ thống nhận diện sinh trắc học với vé điện tử không chỉ dừng lại ở lợi ích cá nhân của hành khách. Đây là một bước tiến quan trọng và mang tính chiến lược trong lộ trình xây dựng giao thông công cộng thông minh và đô thị số Hà Nội.

Việc sử dụng mã định danh duy nhất (CCCD/VNeID) làm "chìa khóa" di chuyển cho phép Hà Nội Metro thiết lập nền tảng để sớm tích hợp vé điện tử liên thông trên toàn mạng lưới giao thông công cộng, bao gồm xe buýt và các tuyến metro trong tương lai. Hành khách sẽ có khả năng di chuyển liền mạch giữa các phương tiện mà không cần đổi thẻ hay ứng dụng.

Tóm lại, phản hồi tích cực từ người dân, đặc biệt là giới trẻ, chính là minh chứng rõ ràng nhất rằng hệ thống sinh trắc học không chỉ là một thay đổi về công nghệ, mà còn là một giải pháp thực tiễn đáp ứng đúng nhu cầu của một đô thị hiện đại, thúc đẩy thói quen sử dụng phương tiện công cộng trong kỷ nguyên số.

Từ ngày 18.11, hành khách sử dụng vé lượt trên tuyến Cát Linh - Hà Đông được chia thành hai nhóm:

Hành khách có điện thoại thông minh: Tải và cài đặt ứng dụng Hà Nội Metro để mua vé lượt. Sau khi thanh toán, hành khách sẽ nhận được mã QR trên ứng dụng để quét qua cổng soát vé.

Hành khách không có điện thoại thông minh: Mua vé lượt trực tiếp tại quầy vé và được cấp tem vé có mã QR để sử dụng một lần qua cổng soát vé (vé QR chỉ được cấp một lần khi mua).

Đối với hành khách trên 60 tuổi được miễn phí vé theo chính sách của thành phố: có thể sử dụng thẻ căn cước công dân gắn chip để qua cổng soát vé, hoặc tải ứng dụng Hà Nội Metro và thực hiện định danh để nhận vé miễn phí trên ứng dụng.

Hành khách đang dùng vé điện tử thí điểm do Trung tâm Quản lý và điều hành giao thông TP.Hà Nội phát hành cần đến quầy vé để được hướng dẫn chuyển đổi sang loại vé điện tử mới tương đương về loại vé, giá vé và thời hạn sử dụng, đảm bảo thuận tiện trong thời gian hệ thống mới vận hành.

Tuyết Nhung