ĐBQH: Có tình trạng chủ đầu tư ‘bắt tay’ nhà thầu để giảm chất lượng công trình

Siết trách nhiệm cá nhân

Nhận thấy tình trạng đội vốn kéo dài thời gian qua, tại buổi thảo luận về dự án Luật Xây dựng (sửa đổi) ngày 14.11, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) đề nghị chỉ điều chỉnh tổng mức đầu tư khi có yếu tố bất khả kháng hoặc hiệu quả vượt trội.

Ngoài ra, cần gắn trách nhiệm của chủ đầu tư với chất lượng khảo sát, thiết kế ban đầu và thẩm định dự toán để kiểm soát, chống thất thoát.

"Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện và ban quản lý dự án có năng lực phù hợp với quy mô dự án; có cơ chế trách nhiệm cá nhân trong khảo sát, thiết kế, thẩm định khi để xảy ra sai sót; quy định cụ thể về lưu trữ hồ sơ phục vụ truy cứu trách nhiệm khi vi phạm", ông Đồng nói.

Nhận định đây là nhóm quy định đi thẳng vào nút thắt về trách nhiệm và chất lượng dự án, ông Đồng đề nghị: “Ai ký khảo sát thì chịu trách nhiệm về số liệu, ai thiết kế thì chịu trách nhiệm về phương án, ai thẩm tra thì chịu trách nhiệm về nội dung và ai phê duyệt thì phải chịu trách nhiệm cuối cùng. Và hồ sơ phải được lưu trữ tối thiểu từ 15 - 20 năm và lưu điện tử để thuận tiện kiểm tra và truy xuất”.

Từ những phân tích nêu trên, ông Hà Sỹ Đồng đề xuất: Một công việc, một cơ quan, một người chịu trách nhiệm; cắt giảm tối đa thủ tục không cần thiết và hợp nhất các thủ tục trùng lặp; chuẩn hóa năng lực chủ đầu tư và ban quản lý dự án, đặc biệt là siết trách nhiệm cá nhân; minh bạch hóa và số hóa toàn bộ quy trình xây dựng hồ sơ, giấy phép và nghiệm thu.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (TP.HCM) đề nghị rà soát, tinh gọn tầng nấc thẩm định, thẩm tra theo quản trị rủi ro.

Theo đó, cần bổ sung nguyên tắc “một lần thẩm định - dùng nhiều lần”. Kết quả của cơ quan chuyên môn về xây dựng là căn cứ bắt buộc khi phê duyệt, không yêu cầu thêm các thẩm định lặp lại.

Ngoài ra, cần phân nhóm rủi ro theo quy mô, ảnh hưởng đến an toàn - môi trường để quyết định có/không thẩm tra độc lập; thừa nhận giá trị pháp lý của thẩm tra tư nhân có điều kiện đối với nhóm công trình rủi ro thấp - trung bình.

Đặc biệt, cần đặt trần thời hạn giải quyết hồ sơ và áp dụng “im lặng là đồng ý” với hạng mục kỹ thuật đã có quy chuẩn rõ. Cách tiếp cận này sẽ rút ngắn thời gian, giảm chi phí và vẫn bảo đảm an toàn công trình.

Chủ đầu tư liên kết với nhà thầu giảm chất lượng công trình

Băn khoăn việc kiểm soát năng lực thực tế còn nhiều bất cập, đại biểu Dương Văn Phước (Đà Nẵng) nêu thực tế có tình trạng cá nhân làm đẹp hồ sơ để được cấp chứng chỉ nhưng năng lực còn hạn chế.

Ngoài ra, cá nhân có chứng chỉ hành nghề như nhau được xem là có năng lực như nhau nhưng không khuyến khích được sáng tạo. Cơ chế xét cấp chứng chỉ hành nghề hiện nay vẫn chưa xét đến yếu tố đạo đức nghề nghiệp.

“Trên thực tế chứng chỉ hành nghề không phản ánh trình độ thực tế của các kỹ sư đảm nhiệm các chức danh: chủ nhiệm đồ án, chủ trì thiết kế… mà hoàn toàn phụ thuộc vào các kiến thức chuyên môn, mức độ kinh nghiệm, khả năng nghiên cứu, tiếp thu khoa học công nghệ”, đại biểu nêu dẫn chứng.

Do đó, ông Phước đề nghị nghiên cứu không áp dụng các chứng chỉ hành nghề, thay vào đó là quản lý như sau: Khi công trình xây dựng hoàn thành, chủ đầu tư có trách nhiệm lập báo cáo năng lực nhân sự tham gia vào công trình, gồm nhân sự chủ đầu tư, tư vấn, khảo sát, thiết kế, giám sát, thi công...

Điều này có nghĩa là vẫn phải quy định điều kiện, năng lực trong hoạt động xây dựng và trách nhiệm này giao cho chủ đầu tư - người quyết định lựa chọn nhà tư vấn và nhà xây lắp cho mình.

“Trên cơ sở báo cáo của chủ đầu tư, cá nhân có liên quan cập nhật dữ liệu vào hệ thống dữ liệu điện tử (có thể là VNEID). Dữ liệu trên hệ thống được xem như chứng chỉ năng lực được trích xuất để sử dụng vào mục đích đấu thầu, tham gia thực hiện các dự án công trình, tiêu chuẩn sử dụng cần được quy định cụ thể, tương tự như khi cá nhân kê khai các cấp chứng chỉ hành nghề”, đại biểu nêu rõ.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) lại nhấn mạnh rằng việc kiểm tra, giám sát chất lượng công trình của các nhà đầu tư là nội dung vô cùng quan trọng trong xây dựng, nhất là đối với công trình của Nhà nước.

"Nhưng thực tế hiện nay có tình trạng chủ đầu tư liên kết với nhà thầu thi công để giảm bớt chất lượng công trình. Do đó, việc giao trách nhiệm cho ban quản lý dự án giám sát công trình là rất cần thiết”, ông Hoà nêu.

Ông Hòa đề nghị Chính phủ cần quy định rõ ràng, cụ thể về trách nhiệm của chủ đầu tư, trách nhiệm của đơn vị thi công cũng như trách nhiệm của đơn vị giám sát công trình trong việc đảm bảo chất lượng công trình.

“Nếu chất lượng công trình kém thì không phải chỉ có chủ đầu tư, đơn vị thi công phải làm lại mà trách nhiệm còn phải thuộc về đơn vị giám sát. Cá nhân đơn vị giám sát phải chịu trách nhiệm về dân sự”, ông kiến nghị.

Lam Thanh