Luật AI: Quản lý quá chặt sẽ kìm hãm sự phát triển
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho hay, nếu Luật AI quản lý quá chặt, sẽ có nguy cơ kìm hãm sự phát triển, hạn chế năng lực cạnh tranh.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa có cuộc họp cho ý kiến về dự án Luật Trí tuệ nhân tạo.
Quản lý quá chặt có thể kìm hãm sự phát triển
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: Luật nhằm tạo hành lang pháp lý đột phá cho AI; kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, quản lý rủi ro, bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền con người và chủ quyền số.
Luật AI là luật khung, linh hoạt và thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Luật quy định một cách có hệ thống, toàn diện các biện pháp nhằm cân bằng giữa quản lý và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển, triển khai và ứng dụng AI tại Việt Nam.
Luật đặt con người làm trung tâm với nguyên tắc tối cao là AI phục vụ con người, không thay thế con người. Con người giám sát AI ở những quyết định trọng yếu. AI phải minh bạch, trách nhiệm và an toàn.
Luật quản lý hệ thống AI theo mức độ rủi ro, khuyến khích phát triển AI trong nước và tự chủ về AI; lấy AI làm động lực tăng trưởng nhanh, bền vững và bảo đảm chủ quyền số quốc gia.
“Luật bổ sung các "khoảng trống" pháp lý để hoàn thiện pháp luật về AI. Tham khảo có chọn lọc pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn về xu hướng phát triển AI của một số quốc gia phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, cũng như điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên”, ông Hùng nói.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải - cho hay: "Đối với quan điểm cân bằng giữa quản lý và thúc đẩy phát triển (nghiên cứu, phát triển, triển khai và ứng dụng AI tại Việt Nam), Ủy ban nhận thấy, nội hàm của quan điểm tiếp cận “cân bằng” là chưa rõ và chưa thật sự phù hợp".
Theo bà Hải, quản lý và thúc đẩy không phải là hai mục tiêu đối lập. Quản lý minh bạch, hiệu quả chính là nền tảng, là cơ sở để thúc đẩy phát triển bền vững. Nếu quản lý quá chặt sẽ có nguy cơ kìm hãm sự phát triển, hạn chế năng lực và lợi thế cạnh tranh. Nếu quản lý quá lỏng sẽ khó kiểm soát được các rủi ro, tác động bất lợi, khó lường trước hậu quả.
Do đó, Uỷ ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu xác định quan điểm chính sách xây dựng luật theo hướng thay cụm từ “cân bằng”, thành “hài hòa giữa quản lý và thúc đẩy” đối với chuỗi các chủ thể có liên quan để bảo đảm tính khả thi.
Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhất trí với quan điểm của cơ quan soạn thảo rằng đây là luật khung.
Ngoài ra, có ý kiến cho rằng, việc phát triển AI trên thế giới diễn biến nhanh, nhiều vấn đề chưa dự báo được hoặc khó dự báo nên mặc dù là luật khung nhưng việc sửa đổi, bổ sung luật trong thời gian ngắn có thể xảy ra.
Cũng có ý kiến cho rằng, Luật AI là luật gốc và đối với mỗi luật chuyên ngành nên có 1 chương riêng về AI trong lĩnh vực chuyên môn, chuyên sâu.
Luật phải đảm bảo 4 trụ cột chính
Phó chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu phân loại các mức độ rủi ro và những điều cấm, không cấm được đưa vào dự án Luật AI.
Ngoài ra, cần cân nhắc nhắc sử dụng AI để tránh ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng; quản lý, vận hành năng lượng, hàng không và những yếu tố liên quan đến sức khỏe con người.
Ông Phương cũng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung tác động của AI với trí não và làm suy giảm khả năng học tập của trẻ em cũng như có giải pháp để phòng tránh tác động của AI đối với những vấn đề này.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định: AI không chỉ là sự phát triển của khoa học công nghệ, mà đang trở thành động lực cốt lõi để sự phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng và hội nhập quốc tế. Việc ban hành Luật AI để Việt Nam phát triển, quản lý AI trong thời gian tới là cần thiết.
Theo Chủ tịch Quốc hội, bên cạnh những lợi ích do AI mang lại, cũng có nhiều thách thức đặt ra như: Rủi ro an ninh mạng, vi phạm quyền riêng tư, phân biệt là đối xử, nguy cơ lạm dụng AI vào mục đích xấu... Nếu không có một khung pháp lý chặt chẽ, kịp thời về AI thì Việt Nam có thể đánh đổi sự phát triển bằng những hệ lụy là không thể kiểm soát.
Vì vậy, Luật AI phải đảm bảo 4 trụ cột chính:
Một là, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho nghiên cứu, ứng dụng, thương mại hóa AI.
Hai là, đảm bảo quyền con người, đảm bảo minh bạch, công bằng, trách nhiệm giải trình trong mọi hệ thống AI.
Ba là, quản lý rủi ro, cấp độ phân loại AI theo mức độ ảnh hưởng là thấp, trung bình, cao, không thể chấp nhận được và áp dụng các biện pháp tương ứng.
Bốn là, hợp tác quốc tế hài hòa và các tiêu chuẩn toàn cầu; đồng thời giữ vững chủ quyền dữ liệu quốc gia.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự án Luật AI cần bảo đảm nét riêng là: Lấy con người là trung tâm, bảo đảm an toàn an ninh mạng, tự chủ quốc gia và hội nhập quốc tế, phát triển bao trùm bền vững, quản trị cân bằng và hài hòa.
“Việc phân loại quản lý AI theo mức độ rủi ro là một điểm nhấn sáng tạo. Điều này giúp kiểm soát hiệu quả hệ thống AI có khả năng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, quyền con người và trật tự xã hội. Việt Nam cần vừa làm vừa rút kinh nghiệm, vừa làm vừa nâng cấp, vừa làm vừa học tập”, ông Mẫn nói.