Vì sao doanh nghiệp vàng buộc phải sử dụng nguồn vàng ‘trôi nổi’?

Doanh nghiệp buộc phải sử dụng nguồn vàng "trôi nổi"

Tại Tọa đàm “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” vào sáng 18.11, ông Vũ Hùng Sơn, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải cho hay, thị trường vàng Việt Nam đang trải qua giai đoạn nhiều biến động.

“Tình trạng xếp hàng mua vàng chỉ phản ánh phần nổi của khó khăn; còn phía sau là sự thiếu hụt kéo dài của nguồn cung nguyên liệu chính thức suốt hơn 13 tháng qua”, ông Sơn nói.

Mặt khác, theo ông Sơn, việc không thể tiếp cận vàng nhập khẩu theo cơ chế rõ ràng đã khiến các doanh nghiệp buộc phải sử dụng nguồn vàng “trôi nổi”, chấp nhận rủi ro để duy trì sản xuất và có hàng cung ứng ra thị trường.

Nguồn cung hạn chế, đẩy giá vàng trong nước lên cao, trong khi người dân lại khó hoặc không thể mua được. Để duy trì hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp phải nâng mạnh giá mua vào nhằm khuyến khích những người nắm giữ vàng trước đó bán ra.

“Trong bối cảnh lượng hàng về ít, việc giới hạn mỗi khách chỉ được mua một vài chỉ là giải pháp bất đắc dĩ để tránh tình trạng nhà đầu tư lớn gom hàng. Cùng với đó, toàn bộ hệ thống cửa hàng phải đầu tư máy phổ hiện đại để kiểm tra chất lượng vàng, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm thủ công như trước”, ông Sơn cho biết thêm.

Đây là nghịch lý đáng lo ngại đối với một ngành nghề có giá trị gia tăng rất cao. Vàng trang sức - lĩnh vực mang đậm yếu tố văn hóa - hiện có khoảng 6.800 cơ sở được cấp phép hoạt động trên cả nước, tạo việc làm cho lực lượng lớn lao động. Đặc biệt, tại những doanh nghiệp lớn với 6.000 - 7.000 người. Tuy nhiên, kinh doanh vàng vẫn đang chịu sức ép ngày càng lớn từ khung pháp lý.

Cùng với thiếu hụt nguyên liệu, ông Sơn cũng cho rằng doanh nghiệp vàng đang đối mặt với các đợt thanh tra, kiểm tra dày đặc khi các cơ quan chức năng áp dụng Luật Phòng chống rửa tiền vào lĩnh vực này.

“Quy định yêu cầu doanh nghiệp nhận diện, phân loại khách hàng, xác minh nghề nghiệp, thu nhập, đánh giá sự tương xứng của giao dịch - đặc biệt với giao dịch từ 400 triệu đồng trở lên. Chỉ cần sai sót nhỏ trong thông tin căn cước hoặc nghi ngờ về nguồn tiền, giao dịch có thể bị chuyển sang cơ quan điều tra, tạo rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp”, ông Sơn nói.

Vàng luôn hấp dẫn giới buôn lậu

Ông Nguyễn Đức Lê - Phó trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho hay đối với vàng chế tác, trang sức, vàng tiêu dùng…, nguồn cung đáp ứng tương đối đủ.

Tuy nhiên, nguồn cung về vàng miếng đôi khi có hạn chế về nhập khẩu, nhất là thời gian gần đây khi có nhu cầu trong nước lớn, cung hạn chế, nhu cầu cao tạo nên nút thắt cổ chai đẩy giá vàng lên cao.

Ông Lê cũng cho hay có một số tồn tại trong quản lý hoạt động mua bán vàng miếng.

Cụ thể, thiếu một cơ sở tập trung, các cửa hàng chủ yếu bán lẻ không có cơ sở dữ liệu kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý nhà nước; khó kiểm soát về chất lượng (vàng giả trôi nổi trên thị trường vẫn có); hóa đơn mua bán vàng chưa minh bạch; cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý chưa thật sự sát sao, đồng bộ. Các đơn vị chưa có kết nối dữ liệu khác nhau, chưa có hệ thống cảnh báo sớm; giá vàng lên xuống thất thường nhưng các cơ quan phản ứng chậm.

Ngoài ra, chênh lệch giá vàng với chợ đen lớn, dễ dẫn đến buôn lậu; giá niêm yết và giá bán không chính xác; người dân đổ xô đi mua vàng khi nghe giá vàng tăng, gây nên những cơn sốt bất thường cho thị trường, khó khăn cho công tác quản lý và cửa hàng có thể tự ý nâng giá trong 1 vài thời điểm…

Ông Lê cũng cảnh báo nhiều rủi ro khi mua vàng chợ đen như không có kiểm định chất lượng, người dân có thể mua vàng giả; không có hóa đơn, không minh bạch, người mua phải chịu mọi rủi ro khi mua bán.

Chưa kể, lúc sốt giá, giá chợ đen cao hơn cửa hàng. Có một số thời điểm chênh lệch giá mua giá bán rất lớn, “mua sáng chiều lỗ luôn”; thậm chí có rủi ro an toàn cá nhân khi có thể bị cướp, bị tấn công…

Ông Phan Quốc Đông, Phó chi cục trưởng, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho rằng vàng luôn hấp dẫn giới buôn lậu vì giá trị cao, dễ sở hữu và có khả năng giữ giá trong bối cảnh biến động như chiến tranh hay lạm phát.

Ngoài ra, điều kiện địa lý với đường biên dài hơn 4.000 km nhưng chỉ có 157 cửa khẩu và 88 điểm kiểm soát khiến nguy cơ buôn lậu vàng luôn hiện hữu. Khi giá trong nước chênh lệch và nhu cầu tăng, rủi ro buôn lậu càng lớn.

Về giải pháp bền vững, Cục Hải quan cho rằng cần xem xét lại chính sách quản lý để giảm áp lực buôn lậu; tham khảo kinh nghiệm quốc tế như đánh thuế vàng bán ra; minh bạch hoạt động vàng trang sức; và triển khai hiệu quả các quy định mới như Nghị định 232 và Chỉ thị 35.

Đặc biệt, cần sớm có hướng dẫn cụ thể để chính sách quản lý vàng đi vào thực tế, tạo minh bạch cho thị trường và giúp hoạt động xuất nhập khẩu không bị "dồn nén", đồng thời mở rộng lựa chọn pháp lý cho người dân.

Lam Thanh