98% hành vi tham nhũng để lại dấu vết, tích hợp dữ liệu sẽ ‘lộ sáng’?
ĐBQH cho rằng 98% hành vi tham nhũng, đều để lại dấu vết thông qua biến động tài sản hoặc giao dịch tài chính. Khi tích hợp dữ liệu sẽ lộ giao dịch bất thường...
Chiều 18.11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tham nhũng.
'Tài sản biến động 999 triệu chẳng lẽ không kê khai?'
Dự thảo luật quy định: “Kê khai bổ sung được thực hiện khi người có nghĩa vụ kê khai có biến động về tài sản, thu nhập trong năm có giá trị từ 1 tỉ đồng trở lên”.
Đồng tình với mức nâng, nhưng đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị không nên quy định cứng mức tiền biến động là 1 tỉ đồng trong luật. Theo đó, nên giao Chính phủ quy định tại các văn bản dưới luật để phù hợp và điều chỉnh linh hoạt với tình hình từng thời điểm.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị ban soạn thảo cân nhắc, khi có biến động về tài sản, thu nhập trong năm từ 500 triệu đến dưới 1 tỉ đồng, cũng có thể kê khai bổ sung, nhằm khỏa lấp khoảng trống với mức biến động như vậy.
“Thí dụ mình chỉ tính từ 1 tỉ trở lên, còn dưới 1 tỉ như 999 triệu thì không lẽ chúng ta bỏ sót, không kê khai ? Cho nên, đối với những đối tượng như thế này, tôi đề nghị nên kê khai” ông Hoà nói.
Để tránh việc phải sửa luật, ông Hòa cũng đề nghị giao Chính phủ quy định việc kê khai tài sản tăng thêm khi giá trị đồng tiền và thu nhập của cán bộ công chức, viên chức tăng lên cao hơn giá trị nêu trên.
Đại biểu Mai Văn Hải (Thanh Hóa) cho rằng, quy định như trên chỉ đề cập đến việc tài sản hình thành dưới 1 tỉ đồng phải kê khai bổ sung, còn nếu cộng dồn từ năm trước đó, tài sản có thể trên 1 tỉ đồng. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần xem xét để có quy định cụ thể về việc kê khai trong trường hợp này.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (TP.HCM) lo ngại, nếu chỉ quy định theo ngưỡng tuyệt đối sẽ xuất hiện tình trạng chia nhỏ giao dịch, chuyển dịch tách lẻ dẫn đến cơ quan kiểm soát khó phát hiện.
“Tôi đề nghị luật hóa nguyên tắc mọi biến động tài sản bất thường, không phù hợp với thu nhập, dù dưới 1 tỉ đồng đều phải giải trình. Đây là cơ chế quan trọng để ngăn chặn kỹ thuật “né kê khai” vốn rất phổ biến trong thời gian vừa qua”, đại biểu Hùng đề xuất.
Công nghệ là “lá chắn số” trong chống tham nhũng
Góp ý điều 28, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, quy định ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý là phù hợp. Tuy nhiên, dự thảo luật còn chung chung với các thuật ngữ như “trách nhiệm tăng cường”, “trách nhiệm đẩy mạnh”.
Ông Huy cho hay, các từ ngữ trên không có tiêu chí đo lường, không xác định nội dung phải thực hiện, mức độ thực hiện hay cách thức đánh giá. Điều này sẽ dẫn đến khó khăn trong tổ chức thi hành, khó xác định trách nhiệm pháp lý và không bảo đảm tính minh bạch.
Đại biểu biểu Nguyễn Tâm Hùng cho rằng, cơ sở dữ liệu phòng chống tham nhũng cần phải bắt buộc kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, đăng ký doanh nghiệp, thuế, hải quan, ngân hàng, công chứng.
“Đây là yêu cầu chiến lược, bởi 98% hành vi tham nhũng đều để lại dấu vết thông qua biến động tài sản và các giao dịch tài chính. Chỉ khi dữ liệu được tích hợp, cơ quan kiểm soát mới có thể phát hiện giao dịch bất thường, tài sản chuyển dịch lòng vòng hoặc đứng tên thay. Nếu không quy định mức độ bắt buộc hệ thống sẽ tiếp tục phân mảnh và khó khăn trong việc kiểm soát ở thực tiễn” - ông Hùng nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) đề nghị cần xem xét bổ sung quy định giao Chính phủ xây dựng lộ trình phù hợp; nhằm từng bước liên thông cơ sở dữ liệu về tài sản, thu nhập với các cơ sở dữ liệu sẵn có của quốc gia như: dân cư, đất đai, thuế, ngân hàng, chứng khoán…
Theo nữ đại biểu, đây là quy định cần thiết, bởi hiện nay, công tác kiểm soát tài sản và thu nhập vẫn phụ thuộc chủ yếu vào bản kê khai thủ công và hồ sơ giấy. Điều này gây ra quá tải, phân tán và chậm trễ trong việc phát hiện biến động bất thường.
Mặt khác, vấn đề này cũng đã được quy định tại Điều 52 của Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tham nhũng, cũng như khung chính sách chính phủ điện tử của Ngân hàng Thế giới.
Bà Tú Anh dẫn chứng, tại Hàn Quốc năm 2016 đã liên thông hệ thống thông tin tài sản với khoảng 47 cơ sở dữ liệu trên toàn quốc. Cơ chế này giúp cơ quan chức năng kiểm tra và đối chiếu hồ sơ nhanh chóng, tiết kiệm đáng kể nguồn lực và thời gian xác minh.
Theo đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, ứng dụng công nghệ cho phép thay đổi triết lý kiểm soát, chuyển từ việc chờ cán bộ kê khai và giải trình sang việc hệ thống tự động phát hiện dấu hiệu rủi ro.
Đại biểu đề nghị giao chính phủ nghiên cứu thí điểm ứng dụng các công nghệ hiện đại (như phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo) trong việc hỗ trợ phát hiện sớm các biến động tài sản bất thường. Ngoài ra, triển khai thí điểm ở một số bộ ngành địa phương, để vừa rút kinh nghiệm vừa đảm bảo tính khả thi và ổn định của hệ thống.
“Việc ứng dụng công nghệ sẽ tạo ra một “lá chắn số” hiện đại trong công tác phòng chống tham nhũng, giúp minh bạch hóa quyền lực, làm trong sạch tổ chức, và củng cố niềm tin của nhân dân”, đại biểu Tú Anh nhấn mạnh.