Cần một ‘lực lượng đặc nhiệm’ để ươm mầm người Việt vào các tổ chức quốc tế

Sáng 19.11, Quốc hội đã nghe trình bày về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác hội nhập quốc tế.

Cần cơ chế tài trợ cho “vận động hành lang”

Đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) cho rằng một trong những giải pháp căn cơ để nâng cao hiệu quả hội nhập, đồng thời phục vụ cho hai mục tiêu về công nghệ và biển đảo chính là chủ động và tích cực đưa người Việt Nam có năng lực vào làm việc tại các tổ chức quốc tế.

Theo ông Thi, dự thảo nghị quyết đã đề cập vấn đề này, nhưng để biến điều này thành một chiến lược quốc gia bài bản, thay vì chỉ dừng lại ở các chính sách rời rạc, Chính phủ cần xây dựng một "lộ trình quốc gia về nhân sự Việt Nam tại các tổ chức quốc tế", với danh sách ưu tiên các tổ chức và vị trí then chốt.

Ví dụ như các tổ chức về biển và đại dương (như Ủy ban Hải dương học Liên chính phủ IOC, Cơ quan Quản lý Đáy biển quốc tế ISA); các tổ chức về khoa học-công nghệ (như ITU, WIPO, các cơ quan của UNESCO); các tổ chức về thương mại và luật pháp quốc tế (WTO, PCA) phải là những mục tiêu hàng đầu.

“Việc có mặt ở đây sẽ trực tiếp giúp chúng ta nắm bắt thông tin, dẫn dắt luật chơi và bảo vệ lợi ích quốc gia một cách chủ động”, ông Thi nói.

Ông Thi cũng cho rằng thay vì chờ đợi ứng cử khi có thông báo, Việt Nam cần có chương trình "ươm mầm" từ sớm. Cần xác định những cá nhân xuất sắc, trẻ tuổi trong các lĩnh vực chiến lược (luật pháp quốc tế, khoa học biển, AI, kinh tế...).

Song song đó, cần đầu tư cho họ một lộ trình bài bản: bồi dưỡng ngoại ngữ, kỹ năng đàm phán, văn hóa ngoại giao đa phương, và quan trọng là tạo điều kiện cho họ tham gia các khóa thực tập, các vị trí công tác ngắn hạn tại các tổ chức quốc tế ngay từ khi còn trẻ.

Nhấn mạnh sự cần thiết có cơ chế phối hợp liên ngành và hỗ trợ tài chính đặc thù, ông Thi đề xuất thành lập một "ban chỉ đạo/lực lượng đặc nhiệm" với sự tham gia của các bộ ngành để xác định vị trí mục tiêu và hỗ trợ toàn diện cho ứng viên.

Đặc biệt, cần có một cơ chế tài trợ cho các hoạt động vận động, vận động hành lang - một hoạt động không thể thiếu trong môi trường đa phương, mà ngân sách thông thường khó có thể đáp ứng một cách linh hoạt.

Đi cùng với đó là chính sách đãi ngộ đặc biệt, không chỉ về vật chất mà còn về vị trí, cơ hội thăng tiến khi họ trở về nước; coi họ là những "sứ giả" đặc biệt, là nguồn lực quý giá để tư vấn, hoạch định chính sách đối ngoại và hội nhập của đất nước sau khi họ hoàn thành nhiệm kỳ quốc tế.

Đề xuất nhiều chính sách vượt khung

Trước đó, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc trình bày tờ trình về dự thảo nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác hội nhập quốc tế.

Theo đó, nghị quyết đề xuất cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết để xử lý những vướng mắc về pháp luật trong triển khai dự án hợp tác với các đối tác nước ngoài có tính chất trọng điểm, chiến lược theo ý kiến chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền.

Chính phủ quyết định việc dành ưu đãi hỗ trợ cho các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ nước ngoài hiện diện tại Việt Nam, xây dựng chương trình nghiên cứu Việt Nam và chương trình khách mời của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ để tăng cường hiểu biết về Việt Nam.

Cho phép cử lực lượng tham gia hoạt động xây dựng, kiến thiết tại các nơi có xung đột, thảm họa hoặc xây dựng công trình hỗ trợ quốc gia đối tác; địa phương được thành lập văn phòng đại diện ở nước ngoài tại một số địa bàn trọng điểm; trao quyền chủ động cho địa phương trong công tác sửa chữa các công trình biên giới.

Ngoài ra, cho phép doanh nghiệp lập Quỹ Phát triển doanh nghiệp hội nhập quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh; hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài thành lập tổ chức đại diện và bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp ở nước ngoài.

Chính phủ cũng đề xuất cho phép huy động sử dụng công chức, viên chức, sĩ quan lực lượng vũ trang đã nghỉ hưu vào nhiệm vụ đối ngoại, hội nhập quốc tế quan trọng.

Hỗ trợ 100% lương theo hệ số hiện hưởng của người làm công tác đối ngoại và hội nhập thường xuyên trong toàn hệ thống chính trị. Cho phép chuyên gia, nhà khoa học, người sử dùng thành thạo ngoại ngữ hiếm được hưởng 300% lương theo mức lương hệ số được hưởng.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho hay một số ý kiến trong uỷ ban cho rằng dự thảo đề xuất nhiều chính sách mang tính đặc thù, vượt khung, liên quan đến nhiều văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, để tránh chồng chéo, mâu thuẫn với các văn bản pháp luật hiện hành và có đánh giá tác động cụ thể hơn với các cơ chế đặc thù, vượt khung.

Về xử lý khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án hợp tác với các đối tác nước ngoài có tính chất trọng điểm, chiến lược, một số ý kiến cho cho hay chính sách xử lý khó khăn, vướng mắc phải hướng đến căn nguyên, đặc biệt là vướng mắc về xung đột áp dụng pháp luật, chứ không phải đối với các dự án cụ thể.

Do đó, Ủy ban đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định “dự án có tính chất trọng điểm, chiến lược” và bổ sung cơ chế báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ chế giám sát của các cơ quan của Quốc hội.

Lam Thanh