Hệ sinh thái ứng dụng chăm con và áp lực làm mẹ hoàn hảo
Ứng dụng chăm con giúp các bà mẹ trẻ theo dõi sức khỏe, học online, sắp xếp thời gian, nhưng cũng tạo áp lực trở thành người mẹ hoàn hảo.
Khi chiếc điện thoại trở thành “trợ lý nuôi con”
Trên thế giới, thị trường ứng dụng dành cho cha mẹ được ước tính đạt gần 1,94 tỉ USD vào năm 2024 và có thể tăng gấp hơn ba lần vào năm 2035, nhờ nhu cầu sử dụng công cụ số trong chăm sóc sức khỏe và giáo dục trẻ nhỏ.
Nhiều khảo sát về ứng dụng sức khỏe cho thấy cha mẹ có con nhỏ thường dùng ít nhất một ứng dụng để theo dõi tăng trưởng, tiêm chủng, giấc ngủ hoặc bữa ăn của con, đồng thời tìm thông tin chăm sóc sức khỏe chính thống.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã triển khai “Sổ Mẹ và Bé” phiên bản điện tử, cho phép phụ nữ mang thai và cha mẹ có con đến 6 tuổi theo dõi sức khỏe liên tục trên điện thoại. Ứng dụng này tích hợp lịch khám thai, nhắc tiêm chủng, biểu đồ tăng trưởng, kiến thức chăm sóc bà mẹ và trẻ em, được xem như kênh thông tin chính thống giúp người dùng chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe tại nhà và tìm đến dịch vụ y tế khi cần. Nhiều bệnh viện, trạm y tế cũng khuyến khích sản phụ cài ứng dụng ngay từ khi mang thai để dữ liệu được ghi nhận đầy đủ.
Bên cạnh các nền tảng do cơ quan nhà nước xây dựng, nhiều bà mẹ trẻ ở Việt Nam còn sử dụng những ứng dụng phổ biến toàn cầu như Baby Daybook, Baby Connect, The Wonder Weeks… để ghi lại thời điểm cho bú, thay tã, giờ ngủ, cân nặng, chiều cao của con. Các ứng dụng này vẽ biểu đồ, so sánh với chuẩn tăng trưởng, cung cấp gợi ý sinh hoạt theo từng giai đoạn phát triển, đồng thời cho phép chia sẻ dữ liệu giữa bố mẹ, người trông trẻ. Với những gia đình hạt nhân sống xa ông bà, đây là cách để cả nhà cùng cập nhật tình hình của em bé dù không ở gần nhau.
Không chỉ dừng ở theo dõi sức khỏe, hệ sinh thái ứng dụng nuôi dạy con còn mở rộng sang giáo dục và quản lý thời gian. Nhiều khóa học trực tuyến về nuôi dạy con khoa học, phát triển sớm, kỹ năng làm cha mẹ được thiết kế riêng cho người dùng di động, có video ngắn, bài kiểm tra, gợi ý trò chơi phù hợp lứa tuổi.
Một số ứng dụng quản lý thời gian còn cho phép lập lịch sinh hoạt chung cho cả gia đình, phân chia việc nhà, nhắc giờ ngủ, giờ học, nhắc đưa con đi khám. Tại Việt Nam, ngoài những ứng dụng quốc tế, ngày càng nhiều nền tảng trong nước cung cấp lớp học online cho trẻ mầm non, tiểu học, giúp các bà mẹ vừa đi làm vừa có thể theo dõi việc học của con qua điện thoại.
Ở nước ngoài, mô hình “sổ tay mẹ và bé điện tử” cũng được triển khai trong nhiều bối cảnh khác nhau. Chẳng hạn, Cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine của Liên Hợp quốc (UNRWA) đã phát triển ứng dụng “sổ tay sức khỏe bà mẹ và trẻ em điện tử” để phụ nữ mang thai và các bà mẹ trong trại tị nạn lưu trữ hồ sơ y tế, theo dõi lịch khám, nhận thông tin giáo dục sức khỏe ngay trên điện thoại. Các nghiên cứu về những ứng dụng này cho thấy chúng giúp cải thiện kiến thức của phụ huynh, tăng khả năng tuân thủ lịch khám và tiêm chủng định kỳ cho trẻ nhỏ.
Chị Ánh Hồng (30 tuổi, giáo viên tiểu học tại TP.HCM) cho rằng, nhờ các công cụ số, chị cũng như nhiều người mẹ khác cảm thấy bớt cô đơn trong hành trình nuôi con.
“Khi cần, có thể tra nhanh thông tin về triệu chứng thường gặp, tìm hiểu khuyến cáo của chuyên gia, tham gia nhóm thảo luận ngay trên ứng dụng. Các nền tảng mới còn kết hợp trí tuệ nhân tạo để gợi ý bài đọc, bài học, thực đơn hoặc lịch sinh hoạt dựa trên dữ liệu đã nhập, từ đó hỗ trợ cha mẹ ra quyết định trong đời sống hằng ngày”, Ánh Hồng chia sẻ.
Áp lực làm mẹ hoàn hảo giữa "rừng" dữ liệu và thông báo
Tuy vậy, mặt trái của sự hỗ trợ bằng dữ liệu là không ít bà mẹ trẻ bắt đầu cảm thấy mình luôn bị “kiểm tra” bởi chính chiếc điện thoại.
Một nghiên cứu phỏng vấn các bà mẹ tại Australia sử dụng ứng dụng theo dõi cho bú cho thấy, một số người cảm thấy việc ghi chép chi tiết mọi lần cho bú, giờ ngủ, số tã sử dụng giúp họ yên tâm hơn, nhưng cũng có người thấy mệt mỏi, lo lắng khi con lệch khỏi “chuẩn” mà ứng dụng gợi ý.
Tại Đức, khảo sát về “làm mẹ trong kỷ nguyên số” ghi nhận ba kiểu sử dụng ứng dụng theo dõi cho bú, trong đó nhóm dùng ứng dụng quá mức có xu hướng căng thẳng hơn, dễ nghi ngờ cảm nhận của bản thân về nhu cầu của con.
Một số nghiên cứu khác cũng lưu ý rằng không phải ứng dụng nào dành cho cha mẹ cũng dựa trên hướng dẫn chuẩn của giới chuyên môn.
Đánh giá về các ứng dụng theo dõi tăng trưởng trẻ em và ứng dụng khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ cho thấy chất lượng thông tin rất khác nhau, nhiều ứng dụng thiếu tham vấn chuyên gia, thậm chí có khuyến nghị chưa phù hợp với khuyến cáo y tế. Nếu cha mẹ không có kiến thức nền tảng để chọn lọc, họ dễ rơi vào tình trạng “quá tải thông tin”, mỗi ứng dụng nói một kiểu, khó xác định đâu là nguồn đáng tin cậy.
Tại Việt Nam, bên cạnh những ứng dụng chính thống như “Sổ Mẹ và Bé”, nhiều bà mẹ trẻ cũng tham gia các nhóm kín trên mạng xã hội, chia sẻ ảnh chụp màn hình từ các ứng dụng nước ngoài, so sánh đường biểu đồ tăng trưởng, lịch ăn dặm, kế hoạch học tiếng Anh sớm. Điều này giúp họ tìm thấy cộng đồng đồng cảnh, nhưng đôi khi cũng vô tình tạo ra áp lực phải cố gắng để con “không thua bạn bè”, từ cân nặng, chiều cao đến khả năng nói tiếng Anh, kỹ năng mềm.
Các chuyên gia tâm lý cảnh báo rằng hình ảnh “bà mẹ hoàn hảo” luôn bình tĩnh, nhà cửa gọn gàng, con phát triển đúng chuẩn được lặp lại trên mạng có thể khiến người mẹ dễ tự trách mình, gia tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm sau sinh nếu thiếu sự hỗ trợ thực tế từ gia đình và dịch vụ y tế.
Trong bối cảnh đó, nhiều tổ chức quốc tế và đơn vị nghiên cứu đề xuất cách tiếp cận cân bằng hơn: coi ứng dụng là công cụ bổ trợ, chứ không phải chuẩn mực để đánh giá người mẹ.
Các nghiên cứu về ứng dụng hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ cho thấy, khi sử dụng ở mức vừa phải và kết hợp với tư vấn trực tiếp từ nhân viên y tế, ứng dụng có thể giúp tăng tỉ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn và hỗ trợ mối gắn bó mẹ con. Ngược lại, nếu phụ thuộc hoàn toàn vào báo cáo từ ứng dụng mà bỏ qua cảm nhận của bản thân và khuyến cáo chuyên môn, người mẹ dễ căng thẳng, mất niềm tin vào chính mình.
Chị Phương Mai (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM), cho rằng có lẽ điều quan trọng không phải là sử dụng càng nhiều ứng dụng càng tốt, mà là chọn một vài công cụ đáng tin cậy, dựa trên nguồn thông tin rõ ràng, có sự tham gia của bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia giáo dục. Những quyết định liên quan đến sức khỏe của mẹ và bé vẫn nên được thảo luận trực tiếp với cơ sở y tế, trong khi ứng dụng đóng vai trò ghi chép, nhắc lịch, cung cấp tài liệu tham khảo.
Cuối cùng, dù công nghệ có phát triển đến đâu, mỗi đứa trẻ vẫn có nhịp phát triển riêng, mỗi gia đình có điều kiện và hệ giá trị riêng. Các ứng dụng nuôi dạy con có thể giúp bà mẹ trẻ bớt bối rối trong những tháng năm đầu đời của con, nhưng không nên trở thành thước đo xem họ có phải là “bà mẹ hoàn hảo” hay không.
Một người mẹ “đủ tốt”, biết lắng nghe con, lắng nghe chính mình và dám tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần, có lẽ vẫn là nền tảng vững chắc nhất để trẻ lớn lên an toàn và khỏe mạnh trong thời đại số.
