‘Lỗ hổng’ định giá và nguy cơ nâng khống giá trị tài sản sở hữu trí tuệ

Theo đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (TP.HCM), việc cho phép chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ lập danh mục và tự xác định giá trị tài sản trí tuệ là một bước tiến. Tuy nhiên, quy định hiện hành “đang mở quá rộng” khi cho phép chủ sở hữu tự định giá mà không kèm theo nghĩa vụ chứng minh, công bố căn cứ hoặc chuẩn mực định giá tối thiểu.

“Thực tiễn kiểm toán, thanh tra cho thấy đây là “kẽ hở” dễ bị lợi dụng để nâng khống giá trị, chuyển giá, gây thất thoát trong giao dịch với tài sản công, đồng thời khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn khi thẩm định hồ sơ”, bà Trân nói.

Từ những bất cập nêu trên, đại biểu Trân đề nghị bổ sung nguyên tắc giải trình và minh bạch hóa phương pháp định giá, nhằm bảo đảm tính liêm chính, tăng độ tin cậy và an toàn cho thị trường tài sản trí tuệ.

Về quy định sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm để vay vốn, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân nhìn nhận rằng nếu không kèm theo các điều kiện ràng buộc thì quy định “khuyến khích” sẽ khó triển khai trong thực tế.

Cụ thể, hiện nay, các tổ chức tín dụng chỉ có thể chấp nhận tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm khi có phương pháp định giá chuẩn, hồ sơ xác lập quyền rõ ràng và cơ chế xử lý - chuyển giao tài sản trong trường hợp khách hàng mất khả năng trả nợ.

Trong khi đó, dự thảo luật mới chỉ dừng ở mức “khuyến khích” mà chưa làm rõ các vấn đề như: Việc định giá dựa trên chuẩn nào? Cách xử lý tài sản khi phát sinh nghĩa vụ nợ ra sao? Ai chịu trách nhiệm khi tài sản đang tranh chấp, bị hủy hiệu lực hoặc mất giá trị kinh tế?

"Nếu thiếu những điều kiện tiên quyết này, quy định khó có thể đi vào thực tế tín dụng", đại biểu Trân cảnh báo.

Đề cập đến phương pháp định giá tài sản trí tuệ, bà Trân cho đề nghị cần phải làm rõ phạm vi hướng dẫn thay vì chỉ quy định chung chung.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại biểu Trân cho biết một hệ thống định giá tài sản trí tuệ hiệu quả tối thiểu phải có: Bộ tiêu chí và phương pháp định giá chuẩn hóa; yêu cầu về hồ sơ minh chứng và tiêu chuẩn năng lực đối với tổ chức, cá nhân thực hiện định giá; cơ chế kiểm tra - hậu kiểm và xử lý sai lệch.

“Nếu những tiêu chí này không được quy định rõ ở văn bản dưới luật, việc định giá sẽ thiếu thống nhất, gây rủi ro cho chủ sở hữu tài sản, cơ quan quản lý và hệ thống ngân hàng”, bà Trân nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân kiến nghị bổ sung nguyên tắc: mọi hoạt động khai thác, giao dịch, định giá và thế chấp quyền sở hữu trí tuệ phải tuân thủ đầy đủ Điều 8a và phương pháp định giá do Chính phủ ban hành. Ngoài ra, cần yêu cầu giải trình và minh bạch hóa đối với việc tự định giá, đặc biệt với giao dịch liên quan đến tài sản công hoặc có giá trị lớn.

Đồng quan điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho hay thời gian qua đã xảy ra trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa được cơ quan có thẩm quyền công nhận nhưng vẫn được đưa vào sổ sách kế toán như một tài sản.

“Có trường hợp tài sản không có, hoặc có giá trị rất thấp, nhưng được “thổi phồng” khi ghi vào sổ sách để vay ngân hàng, phát hành chứng khoán, kêu gọi đầu tư. Tuy nhiên, khi bán chứng khoán hoặc khi chuyển giao cho khách hàng thì giá trị đó lại không có thật, gây rủi ro lớn cho thị trường”, ông Hòa nói.

Vì vậy, ông Hòa đề nghị cần quy định rõ chỉ được đưa quyền sở hữu trí tuệ vào sổ sách kế toán khi đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác lập và công nhận quyền sở hữu. Đây là tài sản vô hình nhưng có thể mang giá trị kinh tế rất lớn, vì vậy việc xác lập phải tuân thủ đầy đủ thủ tục pháp lý.

Theo đại biểu Hòa, khi quyền sở hữu trí tuệ đã được xác nhận, chủ sở hữu mới có quyền công bố, giao dịch, chuyển nhượng ra thị trường. Điều này nhằm bảo đảm minh bạch, tránh lừa đảo, và bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia mua bán, giao dịch bản quyền sở hữu trí tuệ.

Giải trình những nội dung những đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng để tài sản trí tuệ thực sự trở thành một loại tài sản kinh tế, luật cần có quy định mang tính nguyên tắc về việc ghi nhận và quản lý tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp. Song song đó, giao Chính phủ ban hành chi tiết các quy định liên quan đến hạch toán, thuyết minh và chuẩn mực định giá.

Bộ trưởng cho hay hệ thống này sẽ bao gồm cả những tài sản trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận trên bảng cân đối kế toán, được theo dõi trong một sổ riêng về tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.

"Doanh nghiệp có thể tự định giá, nhưng giá trị này chỉ mang tính nội bộ, không được sử dụng để vay ngân hàng. Phải ghi chú rõ giá trị tự định giá kèm theo chi phí tạo lập tài sản. Đây là biện pháp nhằm thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm, quản lý và phát huy giá trị các tài sản trí tuệ của mình", Bộ trưởng Hùng nhấn mạnh.

Lam Thanh