Kế hoạch chuyển đổi xanh, chuyển đổi số trong kỷ nguyên vươn mình
Để thực hiện hóa hiệu quả công cuộc chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số, Việt Nam cần có những kế hoạch cũng như lộ trình hành động một cách cụ thể và bài bản
Quá trình thực hiện chuyển đổi xanh
Theo định nghĩa của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), chuyển đổi xanh là quá trình cải thiện phúc lợi con người và đảm bảo công bằng xã hội, song hành với việc giảm thiểu rủi ro môi trường. Tại Việt Nam, các nghiên cứu chuyên sâu đã chỉ ra rằng quá trình này không thể dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ xử lý thải bề nổi, mà đòi hỏi cuộc cách mạng về quy trình sản xuất kinh doanh hướng tới mô hình kinh tế xanh. Lộ trình này được chia thành hai giai đoạn chiến lược rõ rệt.
Giai đoạn thiết lập nền tảng (2010 - 2020) tập trung vào việc xây dựng nhận thức và khung pháp lý. Nếu thế giới có Thỏa thuận Paris (2015) và các cam kết Đóng góp do quốc gia tự quyết (NDC) làm kim chỉ nam, thì Việt Nam cũng nhanh chóng bắt nhịp với Quyết định số 1393/QĐ-TTg (2012) về Chiến lược quốc gia tăng trưởng xanh. Các nhiệm vụ như "xanh hóa sản xuất", "xanh hóa lối sống" bắt đầu được định hình. Đặc biệt, Chính phủ đã chủ động giao Bộ Tài chính xây dựng Nghị định về sàn giao dịch carbon, tạo tiền đề pháp lý minh bạch cho thị trường tài chính khí hậu.
Bước sang Giai đoạn tăng tốc hành động (2021 - 2030), áp lực từ chuỗi cung ứng toàn cầu và mục tiêu Net Zero buộc Việt Nam phải chuyển đổi quyết liệt hơn. Quyết định số 1658/QĐ-TTg (2021) đã lượng hóa mục tiêu giảm phát thải cụ thể: phấn đấu đến năm 2030 giảm ít nhất 15% cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP và giảm 30% vào năm 2050 (so với 2014). Để hiện thực hóa điều này, hàng loạt văn bản luật then chốt như Luật Bảo vệ môi trường (2020), Luật Đầu tư (2020) và Luật sửa đổi về Sử dụng năng lượng tiết kiệm (2025) đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý vững chắc khuyến khích kinh tế tuần hoàn và năng lượng tái tạo.
Quá trình thực hiện chuyển đổi số
Được xác định là bước phát triển đột phá dựa trên nền tảng công nghệ mới, chuyển đổi số tại Việt Nam là quá trình thay đổi tổng thể từ cách sống, làm việc đến phương thức sản xuất.
Trong Giai đoạn thiết lập nền tảng (2020 - 2025), Việt Nam đã đạt được những con số ấn tượng về hạ tầng số. Mạng viễn thông băng rộng đã phủ sóng 99,3% thôn bản; tốc độ Internet di động đạt trung bình 146,64 Mb/giây, đưa Việt Nam vươn lên vị trí thứ 20 thế giới. Mạng 5G cũng bắt đầu hiện diện tại 26% khu vực dân cư, sẵn sàng cho sự bùng nổ kết nối. Về kinh tế, năm 2024 chứng kiến doanh thu công nghiệp CNTT đạt khoảng 118 tỷ USD (tăng 24%), trong đó xuất khẩu phần cứng – điện tử tăng trưởng 29%, khẳng định vai trò động lực tăng trưởng chủ đạo của khu vực số.
Tiến tới Giai đoạn tăng tốc (2026 - 2030), trọng tâm chiến lược sẽ chuyển sang chiều sâu và hiệu quả thực chất. "Xương sống" của giai đoạn này là việc xây dựng Luật Chuyển đổi số. Dự luật này tập trung giải quyết 5 trụ cột lớn: hình thành khung pháp lý thống nhất; thiết lập cơ chế cho kinh tế số - xã hội số; xác lập cấu trúc quản trị quốc gia; luật hóa nguồn lực; và quy định cơ chế đánh giá công khai. Đây là bước đi nền tảng để Việt Nam vận hành một nền quản trị quốc gia hiện đại dựa trên dữ liệu.
Mối quan hệ cộng hưởng - Sức mạnh của "Chuyển đổi kép"
Sự giao thoa giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số tạo nên một sức mạnh tổng hợp, nơi công nghệ số trở thành công cụ đắc lực để đo lường và tối ưu hóa các mục tiêu xanh, trong khi các yêu cầu bền vững lại mở ra thị trường mới cho giải pháp công nghệ.
Tinh thần này đã được thể hiện rõ trong Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Theo nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là cơ hội tốt cho thực hiện chuyển đổi xanh. Bởi chuyển đổi xanh đòi hỏi phải có sự đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tạo ra một nền tảng cho hoạt động sản xuất kinh doanh tốt, tạo ra các sản phẩm chất lượng cao nhằm đạt các tiêu chí xanh có tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế và trong nước.
Theo Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ chính trị, Phát triển kinh tế tư nhân sẽ tạo cơ hội để huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân đầu tư cho chuyển đổi xanh. Bởi chuyển đổi xanh không chỉ là phát triển, ứng dụng công nghệ hướng tới môi trường mà còn thay đổi cả quy trình sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao tính hiệu quả hoạt động, giảm phát thải, hướng tới kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Nhìn lại lộ trình đã qua và chặng đường sắp tới, có thể khẳng định Việt Nam không chọn cách đi một mình, cũng không chọn cách phát triển bằng mọi giá. Kế hoạch chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được vạch ra không chỉ là những văn bản hành chính, mà là cam kết của một quốc gia về trách nhiệm với tương lai. Sự giao thoa giữa sức mạnh công nghệ và tư duy bền vững chính là "tấm hộ chiếu" quyền lực để Việt Nam vượt qua các rào cản thương mại, thu hút dòng vốn đầu tư thế hệ mới và hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng. Trong kỷ nguyên vươn mình, thành công sẽ không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn đo bằng độ "xanh" của nền kinh tế và độ "sâu" của trí tuệ số.