Phép toán kỳ lạ của ngành Y

Sáu năm học đại học miệt mài, thêm mười tám tháng thực hành lâm sàng đối diện với sinh tử, gánh trên vai trách nhiệm pháp lý cao nhất, nhưng khi chính thức bước vào nghề, người bác sĩ trẻ lại nhận mức lương khởi điểm ở bậc 1 - mức cơ bản nhất của thang bảng lương viên chức. Sự bất cân xứng này đã được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định chỉ ra là "rất bất cập": Đầu tư cực lớn, hy sinh cực nhiều, nhưng thu về một kết quả không tương xứng. Phép tính thiếu công bằng này đang đẩy hệ thống y tế công vào một cuộc khủng hoảng chất xám trầm trọng.

7,5 năm khắc nghiệt và lương bậc 1

Hành trình trở thành một bác sĩ tại Việt Nam là một chặng đường dài và khắc nghiệt. Đầu tư trí lực, thời gian, và sức khỏe kéo dài tới tối thiểu 7,5 năm: 6 năm đào tạo đại học chuyên sâu, tiếp nối bằng 18 tháng thực hành lâm sàng bắt buộc để đủ điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề. Đây là quãng thời gian dài hơn bất kỳ ngành nghề nào khác trong hệ thống đào tạo. 18 tháng thực hành đó gọi là tập sự, nhưng công việc là thật, áp lực của họ là thật, và rủi ro y khoa cũng là thật.

Sự khắc nghiệt của quá trình này không chỉ là lý thuyết. Bản tin trích dẫn phát biểu của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định trên Một Thế Giới đã nhận được sự đồng cảm sâu sắc, trong đó có lời chia sẻ của phụ huynh Nguyễn Oanh: "Con gái mình đang học năm thứ 6. Chiều nay con nhắn "con thức được 33 tiếng rồi, giờ con đi thi đây" nghe thương quá. Mong các bác quan tâm nhiều hơn đến bác sĩ."

Tin nhắn thấm đẫm mệt mỏi này là bằng chứng sinh động nhất về sự hy sinh sức khỏe và tuổi trẻ của cả một thế hệ bác sĩ tương lai trong guồng quay đào tạo khắc nghiệt. Sự hy sinh của những "đêm trắng" ấy càng trở nên nhức nhối khi đặt cạnh mức lương khởi điểm thấp, đặt ra câu hỏi: Phải chăng, công sức và cả sức khỏe của những người gánh vác sứ mệnh cứu người đang bị chính sách định giá quá rẻ?

Bất công đến từ sự phủ nhận kinh nghiệm

Một phần sự bất cập nằm ở việc không công nhận giá trị của 18 tháng thực hành. Khoảng thời gian này, dù hệ thống gọi là tập sự, nhưng về bản chất là lao động chuyên môn cao. Bác sĩ thực hành đã trực tiếp tham gia vào quy trình chẩn đoán, điều trị, cấp cứu, chịu trách nhiệm pháp lý dưới sự giám sát. Công việc của họ là thật, áp lực là thật, và rủi ro y khoa cũng là thật.

Thế nhưng, khi chính thức được ký hợp đồng hoặc vào biên chế, 18 tháng kinh nghiệm "chiến đấu" thực tế này lại bị hệ thống chính sách xóa sổ hoàn toàn. Người bác sĩ trẻ bị đánh giá ở mức không có kinh nghiệm.

Sự thiếu công bằng này tạo ra hai cú sốc nghiêm trọng. Thứ nhất, cú sốc thời gian: 7,5 năm miệt mài không được định giá cao hơn một cử nhân 4 năm. Thứ hai là cú sốc phủ nhận: 18 tháng "chiến đấu" thực tế tại bệnh viện, nơi sinh viên ngành Y học cách đối diện với sinh tử, bị hệ thống định lượng bằng con số không khi tính bậc lương khởi điểm.

Sự thiếu công bằng trong chính sách tiền lương này không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là sự tổn thương về mặt tinh thần, là rào cản lớn nhất đối với nhiệt huyết cống hiến của đội ngũ y bác sĩ trẻ.

Việc không công nhận 18 tháng thực hành là kinh nghiệm nghề nghiệp chính thức để tính vào bậc lương là một lỗ hổng lớn trong chính sách. Nếu chính sách tiền lương không phản ánh đúng cường độ lao động và trách nhiệm chuyên môn, nó sẽ tạo ra sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa nghĩa vụ và quyền lợi. Người bác sĩ, sau khi cống hiến tuổi trẻ và sức khỏe, có quyền được hưởng một sự đãi ngộ tương xứng để có thể yên tâm tập trung vào chuyên môn.

Ngành Y không chỉ là một nghề, mà là một lời thề. Và con đường để thực hiện lời thề đó được đánh đổi bằng sự kiệt sức ngay từ ghế nhà trường.

Khi nhận được tin nhắn con gái phải gồng mình đi thi sau 33 tiếng không ngủ, nỗi xót xa của người mẹ là hiển nhiên. Nhưng ẩn sau nước mắt của phụ huynh là một câu hỏi lớn hơn: Chúng ta đang đào tạo một đội ngũ tinh nhuệ, sẵn sàng dốc cạn sức lực vì cộng đồng, vậy xã hội đã chuẩn bị gì để đón nhận và tôn vinh sự hy sinh đó?

Nguy cơ rạn nứt từ hành lang bệnh viện công

Mức lương bậc 1, thường chỉ đủ trang trải các chi phí sinh hoạt cơ bản ở các đô thị lớn, đang tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ hướng những bác sĩ giỏi ra khỏi khu vực công.

Một bác sĩ trẻ, sau khi đã quen với guồng quay trực liên tục và áp lực cao, nhận ra: công sức anh ta bỏ ra không được đền đáp xứng đáng trong bệnh viện công, nhưng lại được trả giá cao hơn gấp bội ở các cơ sở y tế tư nhân.

Điều này dẫn đến hệ quả nghiêm trọng của "chảy máu chất xám". Các bệnh viện công, vốn là nơi đào tạo ra đội ngũ chuyên môn hàng đầu, lại trở thành nơi cung cấp nhân lực miễn phí cho khu vực tư nhân.

Nếu không có những bác sĩ trẻ, nhiệt huyết và có tay nghề được giữ chân tại hệ thống công, những người chịu thiệt thòi nhất sẽ là các đối tượng chính sách, người dân nghèo, và toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng sẽ đối diện với nguy cơ rạn nứt về chất lượng và số lượng nhân lực.

Hơn thế nữa, khi mức lương không đảm bảo cuộc sống, người bác sĩ trẻ buộc phải tìm cách "làm thêm" ngoài giờ, dẫn đến sự quá tải và kiệt sức kéo dài. Sự kiệt sức đó làm tăng nguy cơ sai sót y khoa, đe dọa trực tiếp đến an toàn của người bệnh.

Việc Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định lên tiếng chính là một sự thừa nhận cấp thiết về vấn đề tồn tại trong chính sách vĩ mô. Ý kiến của ông là một lời hiệu triệu: Đã đến lúc phải nhìn nhận lại giá trị của nghề y không chỉ bằng lời ca ngợi mà bằng những hành động cụ thể:

Cần chính thức xem 18 tháng thực hành là kinh nghiệm làm việc để làm căn cứ xếp lương, cho phép bác sĩ mới được cấp chứng chỉ hành nghề được xếp tối thiểu ở Bậc 2 hoặc Bậc 3 của ngạch chuyên môn.

Phải tách rời thang bảng lương ngành y ra khỏi sự ràng buộc cứng nhắc của thang bảng lương hành chính thông thường. Xây dựng một cơ chế lương dựa trên vị trí việc làm, tính đến yếu tố rủi ro, cường độ lao động và trách nhiệm sinh mạng.

Đảm bảo mức phụ cấp ưu đãi nghề đủ sức hấp dẫn và xứng đáng với những đêm trực, những giờ làm việc căng thẳng và nguy cơ phơi nhiễm bệnh tật.

Đầu tư vào mức lương xứng đáng cho bác sĩ trẻ không phải là gánh nặng ngân sách mà là sự đảm bảo cho chất lượng y tế quốc gia. Chỉ khi công sức của những người đã dốc cạn trí lực và tuổi trẻ để cam kết với nghề nghiệp, được chính sách công nhận và tôn vinh một cách sòng phẳng, hệ thống y tế công mới có thể xây dựng một nền tảng vững chắc cho đội ngũ kế thừa. Đó là cách duy nhất để giữ chân nhân tài, ngăn chặn sự rạn nứt niềm tin nghề nghiệp, phát triển bền vững và phục vụ người dân một cách tốt nhất.

Nam Phong