Làm chủ công nghệ lõi: Việt Nam tăng tốc cho 6 mũi nhọn số
Các chuyên gia đều thống nhất rằng chuyển từ “tiếp nhận” sang “làm chủ” công nghệ lõi là điều kiện quan trọng để Việt Nam giữ được vị thế chủ động trong giai đoạn tới.
Công nghệ chiến lược và 6 hướng ưu tiên
Chiều 28.11 tại TP.HCM, Bộ KH-CN phối hợp với ĐHQG TP.HCM và Trường ĐH Bách khoa TP.HCM tổ chức hội thảo “Chương trình quốc gia phát triển công nghệ chiến lược – kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam”.
Trong bối cảnh thế giới đổi mới công nghệ với tốc độ rất nhanh, hội thảo tập trung vào việc xây dựng một chương trình quốc gia đủ dài hơi, gắn kết Nhà nước – viện, trường – doanh nghiệp để Việt Nam không chỉ nhập khẩu mà từng bước làm chủ công nghệ lõi, nhất là trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chuyển đổi số và an ninh dữ liệu.
Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Anh Tú, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH-CN), cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là Việt Nam chưa làm chủ công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.
Bộ KH-CN đang trình Thủ tướng Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia về phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, với mục tiêu đến năm 2030 làm chủ phần lớn công nghệ lõi trong các lĩnh vực ưu tiên, nâng tỷ lệ nội địa hóa công nghệ lên khoảng 60%.
Doanh nghiệp cùng hệ thống viện – trường được xác định là lực lượng nòng cốt trong tiếp thu, phát triển và thương mại hóa công nghệ, thay vì chỉ đứng ở vai trò “người dùng cuối”.
Về định hướng triển khai, ông Hoàng Anh Tú cho biết có sáu nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên trước mắt: mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; hệ thống AI camera xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị mạng 5G, 5G Advanced; hạ tầng blockchain và các lớp ứng dụng; thiết bị bay không người lái (UAV).
Đây là những công nghệ nền tảng, vừa quyết định năng lực số hóa hạ tầng, dịch vụ công và sản xuất, vừa mở ra cơ hội hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao mới nếu Việt Nam đi kịp xu hướng chung của thế giới.
Theo ông Tú, trong trật tự kinh tế mới, quốc gia làm chủ công nghệ nền tảng sẽ chủ động hơn trong thiết kế sản phẩm, tham gia khâu có giá trị gia tăng cao, đồng thời có tiếng nói trong việc hình thành tiêu chuẩn và luật chơi. Ngược lại, nếu chỉ nhập khẩu thiết bị, phần mềm, giá trị giữ lại trong nước sẽ thấp và nguy cơ bị phụ thuộc về tiêu chuẩn, dữ liệu là rất lớn.
Ở trụ cột dữ liệu, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, cho rằng blockchain đang dần trở thành một dạng “hạ tầng niềm tin” cho kinh tế số. Việc đưa hạ tầng blockchain và các lớp ứng dụng vào danh mục công nghệ chiến lược sẽ giúp Việt Nam xây dựng nền kinh tế số dựa trên dữ liệu xác thực, minh bạch, có thể giám sát theo thời gian thực, song phải đi kèm hoàn thiện thể chế.
Với trí tuệ nhân tạo, TS Nguyễn Văn Yên (VNPT) nhấn mạnh hướng tới “AI có chủ quyền”, tức là làm chủ từ dữ liệu, hạ tầng tính toán đến mô hình lõi, qua đó giảm phụ thuộc và bảo đảm an ninh dữ liệu. Các ý kiến đều thống nhất rằng chuyển từ “tiếp nhận” sang “làm chủ” công nghệ lõi là điều kiện quan trọng để Việt Nam nâng năng suất và giữ được vị thế chủ động trong giai đoạn tới.
Ông Nguyễn Bá Đạt, Giám đốc sản phẩm Zalo AI, cho rằng bản địa hóa AI mang lại nhiều lợi ích. Ông dẫn chứng Trợ lý Zalo Công dân số đã thu hút hơn 300.000 người dùng chỉ sau 2 tháng nhờ ứng dụng dữ liệu chính thống và tích hợp hệ sinh thái Zalo.
Với thiết bị bay không người lái (UAV), ThS Phan Văn Hán (CT Group) cho rằng lĩnh vực này là động lực tăng trưởng kép về kinh tế và khoa học. Tuy nhiên, muốn hình thành chuỗi cung ứng UAV trong nước, Việt Nam cần chủ động các cấu phần then chốt như chip điều khiển, hệ thống truyền dữ liệu hay động cơ điện.
Hạ tầng nghiên cứu mới cho hệ sinh thái công nghệ tại ĐHQG TP.HCM
Không chỉ dừng ở định hướng chính sách, hội thảo còn cho thấy bước chuẩn bị về hạ tầng nghiên cứu và đội ngũ nhân lực. GS.TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, khẳng định đội ngũ nhà khoa học và giảng viên của trường cũng như ĐHQG TP.HCM sẵn sàng đồng hành trong các nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ gắn với chương trình công nghệ chiến lược quốc gia, nhất là ở các lĩnh vực nhà trường có thế mạnh như vật liệu, tự động hóa, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo.
PGS.TS Lâm Quang Vinh, Trưởng ban Khoa học và Công nghệ ĐHQG TP.HCM, giới thiệu dự án Trung tâm Nghiên cứu tiên tiến và Đổi mới sáng tạo được xây dựng trên khu đất gần 5ha, với tổ hợp phòng thí nghiệm, trung tâm dữ liệu và không gian khởi nghiệp công nghệ cao phục vụ các nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp. Một hạng mục quan trọng là phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung cấp quốc gia, hỗ trợ nghiên cứu vi mạch, cảm biến, chip điều khiển – những cấu phần gắn với các công nghệ chiến lược như 5G, IoT, robot, UAV.
ĐHQG TP.HCM cũng vừa thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo, được xác định là đầu mối kết nối “ba nhà”: Nhà nước kiến tạo chính sách và đặt hàng nhiệm vụ; đại học dẫn dắt nghiên cứu, đào tạo nhân lực; doanh nghiệp cùng đầu tư và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nếu vận hành tốt, mô hình này sẽ rút ngắn quãng đường từ ý tưởng trong phòng thí nghiệm đến sản phẩm công nghệ chiến lược trên thị trường.
Theo các chuyên gia tham dự, khi chương trình quốc gia về công nghệ chiến lược được triển khai song song với việc hình thành những trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo quy mô lớn như tại ĐHQG TP.HCM, Việt Nam sẽ có thêm cơ hội thu hẹp khoảng cách công nghệ với các nước đi trước.
Ở những lĩnh vực phù hợp như AI tiếng Việt, blockchain, UAV, bán dẫn, hạ tầng dữ liệu số, nếu biết tập trung nguồn lực và phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, viện – trường và doanh nghiệp, hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ Việt đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực, góp phần tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.