‘Thủ phủ khoai lang miền Tây’ vì sao lụi tàn?

Vang bóng một thời

Theo ông Nguyễn Văn Tập , thủ phủ khoai lang Bình Tân trước kia - nay thuộc 2 xã Tân Quới và Tân Lược ( tỉnh Vĩnh Long): Việc diện tích khoai lang biến động lớn trước tiên là môi trường kinh doanh, thương nhân Trung Quốc không mua khoai lang hoặc mua giá rất thấp khiến nông dân không mặn mà canh tác khoai lang. Về môi trường, do thời gian dài nông dân canh tác chuyên khoai lang có thể có vấn đề ô nhiễm và suy thoái đất.

Anh Nguyễn Văn Hiếu, một người ở xã Tân Quới cho biết: "Trước đây nhà tôi canh tác 2ha khoai lang ở xã Tân Quới. Mỗi năm 2 vụ khoai 1 vụ lúa. Tuy nhiên, 3 năm nay gia đình chuyển sang trồng sầu riêng. Nguyên do thương lái Trung Quốc không mua khoai lang nữa, giá khoai rớt từ 300 -400 ngàn đồng/tạ (60kg) xuống còn 50 ngàn đồng/tạ. Trồng khoai lang đầu tư lớn mà thu nhập quá kém, nhiều nông dân chuyển sang trồng rẫy, trồng mít và trồng sầu riêng... để giải quyết bế tắc".

Anh Hiếu cho biết thời hoàng kim của "đặc sản khoai lang Bình Tân" toàn huyện Bình Tân (cũ) như nhuộm một màu xanh tím của lá khoai lang. Lao động trên các đồng khoai nhộn nhịp mùa thu hoạch. Thương lái Trung Quốc đi lại trên đồng để đặt mua khoai lang tím Nhật. Tại xã Tân Quới, Tân Lược có hàng chục điểm thu mua khoai xuất khẩu. Dọc tuyến Quốc lộ 1 từ Thuận An đến Rạch Múc (huyện Bình Minh cũ) có hơn 10 kho lớn để đóng hàng khoai lang xuất khẩu. Nay trên đồng, màu xanh tím của lá khoai lang bị xóa sổ, các kho mua khoai lang xuất khẩu đóng của và thương lái mua khoai lang cung ứng cho Trung Quốc nay cũng chuyển nghề.

Nguyên nhân giá cả bấp bênh và đầu ra không ổn định. Đây là nguyên nhân lớn nhất khiến nông dân thua lỗ và không mặn mà tái sản xuất. Từ năm 2020 đến các năm gần đây giá khoai lang liên tục giảm sâu, có thời điểm chỉ còn 50.000 - 100.000 đồng/tạ (tạ 60kg), thấp hơn nhiều so với giá thành sản xuất (300.000 đồng/tạ trở lên mới có lời).

Tình hình dịch bệnh COVID-19 kéo dài đã gây khó khăn cho việc xuất khẩu, đường biên mậu bị đóng băng hoặc kiểm soát nghiêm ngặt, khiến thương lái vắng bóng. Chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tiền công lao động đều tăng.

Nguyên nhân lụi tàn một vùng khoai đặc sản

Ông Võ Văn Theo, nguyên Trưởng Phòng Nông nghiệp - Phát triển Nông thôn huyện Bình Tân (cũ) cho biết “Diện tích đất trồng khoai lang tại Bình Tân từ đỉnh điểm 13.000 - 14.000 ha nay giảm xuống còn vài trăm ha là hiện tượng lạ.

Những điểm yếu của khoai lang Bình Tân như: lệ thuộc quá nhiều vào một thị trường; khâu tồn trữ và xử lý sau thu hoạch của ta cũng quá kém. Mỗi năm có đến 300.000-400.000 tấn khoai mà mọi người cứ trông chờ vào thương nhân Trung Quốc “ăn hàng”, khi họ không “ăn hàng” nữa khoai lang Bình Tân rơi vào khủng hoảng thừa”.

Ông Võ Văn Theo phân tích: "Nguyên nhân quan trọng góp phần giảm diện tích lớn của khoai lang Bình Tân có thể là môi trường. Vì sau hàng chục năm trồng khoai và sử dụng phân bón vô cơ, hóa chất bảo vệ thực vật đất bị ô nhiễm nặng. Đây là một trong những nguyên nhân giới khoa học ĐBSCL cần nghiên cứu và làm rõ".

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, PGS-TS Châu Minh Khôi, Phó hiệu trưởng Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ cho biết: Việc này phải nghiên cứu và xem xét trên nhiều khía cạnh. Trong đó, phải xem xét khía cạnh khoa học như thổ nhưỡng, giống, tồn dư phân bón, thuốc trừ sâu trong đất..., và quan trọng nhất là thị trường tiêu thụ. Từ đó có kết luận chính xác hơn về 'Thủ phủ khoai lang miền Tây'.

Văn Kim Khanh