6 lầm tưởng "chết oan" về HIV

Ngày mai (1.12) là Ngày Thế giới phòng, chống AIDS. Chủ đề của Ngày Thế giới phòng, chống AIDS năm 2025 này là: “Đoàn kết là sức mạnh - Chung tay chấm dứt dịch bệnh AIDS” nhằm kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong việc loại trừ kỳ thị, đảm bảo công bằng, bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS.

Tại Việt Nam, HIV/AIDS xuất hiện đã 35 năm, nền y học đã thay đổi gần như toàn diện cách tiếp cận căn bệnh này: từ nỗi sợ mang tính “án tử” sang một bệnh mạn tính có thể kiểm soát, điều trị và sống khỏe. Nhưng nghịch lý là khi y học tiến bộ, thì những lầm tưởng – nỗi sợ – và sự kỳ thị vẫn tồn tại dai dẳng trong cộng đồng, thậm chí còn gây hại nhiều hơn chính vi rút.

Rất nhiều người nhiễm HIV hiện nay không tử vong vì bệnh, mà vì kỳ thị, vì không dám xét nghiệm, không dám điều trị, không dám đối mặt.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, việc phá bỏ hoàn toàn các lầm tưởng về HIV không chỉ là trách nhiệm truyền thông, mà còn là chìa khóa quan trọng để cứu sống hàng nghìn người mỗi năm.

Theo các chuyên gia y tế hiện nay có 6 sai lầm phổ biến nhất của cộng đồng về căn bệnh HIV/AIDS gồm:

1.Hiểu lầm nhiễm HIV đồng nghĩa với mắc bệnh AIDS

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân khiến người nhiễm HIV bị nhìn nhận như “một bản án tử”.

Sự thật, HIV chỉ là vi rút gây suy giảm miễn dịch. AIDS là giai đoạn cuối, xảy ra khi người nhiễm không được điều trị, khiến hệ miễn dịch suy kiệt.

Hiện nay, nhờ thuốc ARV, đa số người nhiễm HIV: không tiến triển sang AIDS, sống khỏe mạnh, tuổi thọ tương đương người bình thường; không lây qua đường tình dục khi đạt ngưỡng K = K (không phát hiện = không lây truyền).

2.Lầm tưởng HIV lây nhiễm qua tiếp xúc thông thường và vật dụng dùng chung

Kỳ thị bắt nguồn từ đây. Không ít người vẫn ngần ngại ngồi cùng bàn, bắt tay, dùng chung phòng tắm hay ăn uống với người nhiễm HIV. Nỗi sợ mơ hồ đó dẫn đến tâm lý xa lánh, thậm chí phân biệt đối xử thô bạo.

Sự thật khoa học: vi-rút HIV rất yếu khi ra khỏi cơ thể, không thể tồn tại trong môi trường. Do đó, HIV không lây qua: bắt tay, ôm, hôn xã giao; ho, hắt hơi; dùng chung chén đĩa, khăn tắm, nhà vệ sinh, bể bơi; tiếp xúc thông thường hoặc các đồ vật công cộng.

HIV chỉ lây qua 3 con đường duy nhất: quan hệ tình dục không an toàn; đường máu, từ mẹ sang con. Tất cả các hình thức tiếp xúc hàng ngày đều an toàn tuyệt đối.

3. Lầm tưởng muỗi hoặc côn trùng có thể truyền HIV

Một nỗi sợ phổ biến tại các vùng nông thôn. Sự thật muỗi không truyền HIV vì: HIV không thể sống hoặc nhân lên trong cơ thể muỗi; muỗi không bơm máu của người trước vào người sau; chúng chỉ bơm nước bọt

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần khẳng định: Không có bất kỳ trường hợp nào trên thế giới lây HIV qua muỗi.

4.Lầm tưởng phụ nữ nhiễm HIV chắc chắn sinh con bị nhiễm

Đây là nỗi lo khiến nhiều gia đình tan vỡ, nhiều phụ nữ mang mặc cảm nặng nề.

Sự thật khoa học đã thay đổi hoàn toàn thực tế này. Phụ nữ nhiễm HIV hoàn toàn có thể sinh con khỏe mạnh nếu: được phát hiện sớm, tuân thủ điều trị ARV; có phác đồ điều trị dự phòng lây truyền mẹ – con đúng hướng dẫn.

Nhờ việc tuân thủ điều trị ARV trong suốt thai kỳ và các biện pháp dự phòng khác, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con đã được giảm xuống dưới 5% (so với 15 - 45% nếu không điều trị). Xét nghiệm HIV sớm khi mang thai là bước bảo vệ tối ưu cho cả mẹ và bé.

5.Lầm tưởng người nhiễm HIV trông rất ốm yếu, dễ nhận biết

Đây là một định kiến sai lầm, nguy hiểm và là nguyên nhân hàng đầu gây kỳ thị. Người nhiễm HIV có thể trông hoàn toàn khỏe mạnh trong nhiều năm, đặc biệt khi họ tuân thủ điều trị ARV đều đặn.

Không thể nhận biết tình trạng nhiễm HIV của bất kỳ ai chỉ qua vẻ ngoài. Xét nghiệm HIV là cách duy nhất để biết tình trạng của bản thân. Xét nghiệm không chỉ giúp điều trị kịp thời mà còn là hành động có trách nhiệm với cộng đồng.

6. Hiểu lầm HIV có thể chữa khỏi hoàn toàn

Sự thật hiện nay, HIV chưa thể chữa khỏi hoàn toàn (nghĩa là loại bỏ hết vi rút khỏi cơ thể), nhưng đã trở thành một bệnh mạn tính có thể kiểm soát được.

Thuốc ARV là phép màu giúp ức chế vi rút, phục hồi hệ miễn dịch và duy trì sức khỏe ổn định. Khi người nhiễm HIV đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện (K=K), họ sống khỏe mạnh, có thể học tập, làm việc, lập gia đình và sống lâu, hạnh phúc như bất kỳ ai khác.

Có thể thấy, HIV không còn là dấu chấm hết. Nhưng kỳ thị có thể là dấu chấm hết cho lòng tự trọng, cơ hội sống và sự an toàn của hàng nghìn con người.

Phá bỏ 6 lầm tưởng phổ biến về HIV không chỉ là hoạt động truyền thông, mà là hành động nhân văn, là cách để mỗi chúng ta bảo vệ cộng đồng, gia đình và chính bản thân mình. Bởi một xã hội văn minh không được phép để những nỗi sợ vô căn cứ quyết định tương lai của bất kỳ ai.

Bình Thuận