Những mạng sống không thể chờ đợi lộ trình
Liệu những người đang hằng ngày vật lộn tìm cơ hội cho mạng sống có thể chờ đến năm 2030 để Nhà nước miễn viện phí?
Trong lịch sử lập pháp của bất kỳ quốc gia nào, luôn tồn tại một điểm giao thoa căng thẳng giữa tính toán hậu cần và tính nhân văn. Với Việt Nam, điểm giao thoa này đang hiển hiện qua chủ trương lớn về chăm sóc sức khỏe: mục tiêu miễn viện phí cơ bản cho toàn dân vào năm 2030. Đây là một tầm nhìn chiến lược, một lời hứa vĩ đại về an sinh xã hội.
Tuy nhiên, tại nghị trường Quốc hội, những tiếng nói từ thực tiễn đã vang lên, đặt ra một thách thức đạo đức: Liệu chúng ta có thể để những người đang vật lộn với sinh mạng phải chờ đợi đến năm 2030?
Sự thúc đẩy nhanh lộ trình miễn viện phí cho các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư và suy thận giai đoạn cuối không chỉ là một kiến nghị về chính sách tài chính, mà còn là một tuyên bố đạo đức về cách thức quốc gia đối xử với những công dân dễ bị tổn thương nhất.
Nỗi đau mãn tính và thách thức về công bằng
Bệnh tật, đặc biệt là bệnh mãn tính và nan y, được mệnh danh là "thảm họa tài chính" của hộ gia đình.
Theo số liệu gần nhất của GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 - 200.000 ca mắc ung thư mới mỗi năm. Ung thư là nguyên nhân tử vong sớm đứng hàng thứ hai, với khoảng 120.000 - 123.000 ca tử vong hàng năm.
Điều trị ung thư thường yêu cầu những phác đồ phức tạp, đặc biệt là các loại thuốc sinh học, thuốc đích thế hệ mới nằm ngoài danh mục chi trả tối đa của Bảo hiểm Y tế (BHYT). Chi phí cho thuốc sinh học, thuốc đích, hay xạ trị proton có thể lên đến hàng trăm triệu đồng mỗi tháng.
Gánh nặng bệnh thận mạn tính tại Việt Nam rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khoảng 8,7 - 10 triệu người trưởng thành. Trong số này, có khoảng 26.000 - 30.000 bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối cần phải lọc máu nhân tạo là quy trình bắt buộc, thường diễn ra ba lần mỗi tuần, kéo dài suốt đời; hoặc các phương pháp điều trị thay thế thận khác để duy trì sự sống. Chi phí cho thuốc men, vật tư tiêu hao, và quy trình điều trị kéo dài đã đẩy biết bao gia đình Việt Nam vào cảnh kiệt quệ tài chính và rơi vào vòng xoáy tái nghèo sau điều trị
Mặc dù hệ thống BHYT đã gánh vác phần lớn, nhưng khoản chi phí đồng chi trả, chi phí ngoài danh mục BHYT (như thuốc thế hệ mới, chăm sóc nâng cao) vẫn đủ nặng để đẩy người bệnh vào cảnh nợ nần, phải bán đi tài sản tích lũy, thậm chí là rơi vào vòng xoáy tái nghèo sau điều trị.
Theo nguyên tắc công bằng phân phối trong y tế, nguồn lực phải được ưu tiên phân bổ cho những người có nhu cầu lớn nhất và ít khả năng tự chi trả nhất. Nếu chính sách đặt ra một lộ trình quá dài, nó đã gián tiếp yêu cầu những người đang cần sự sống phải chịu đựng thêm nhiều năm nữa, chấp nhận rủi ro nghèo khó hoặc bỏ lỡ cơ hội điều trị tối ưu. Đây chính là khuyết điểm đạo đức mà các Đại biểu Quốc hội đã nhìn thấy và quyết liệt lên tiếng.
Tiếng vọng lương tri tại nghị trường
Trong phiên thảo luận về dự thảo Nghị quyết đột phá trong y tế tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội Khóa XIV (ngày 2.12.2025), vấn đề miễn viện phí đã được các đại biểu tranh luận sôi nổi. Không chỉ dừng lại ở việc tán thành chủ trương lớn, nhiều đại biểu, trong đó có những chuyên gia đầu ngành y tế, đã thúc giục Chính phủ phải hành động tức thì cho những trường hợp đặc biệt.
Đề cao sự cấp bách, cần thực hiện miễn viện phí sớm cho những nhóm bệnh nhân đang gặp khó khăn nhất, bao gồm bệnh nhân ung thư, bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính khó chữa, và những người đang chạy thận nhân tạo, vì chi phí điều trị của họ hiện quá cao và không nên chờ đến năm 2030 mới được hỗ trợ.
Giáo sư Nguyễn Anh Trí (Đoàn ĐBQH Hà Nội) đã nhấn mạnh bốn điều cần đưa vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035. Một trong bốn điều đó là việc miễn viện phí phải khả thi và hiệu quả, với lộ trình hợp lý hướng đến miễn viện phí toàn dân vào năm 2030.
Giáo sư Nguyễn Anh Trí - người gắn bó nhiều năm với Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương - đặc biệt kiến nghị cần thực hiện miễn viện phí sớm cho những nhóm bệnh nhân đang gặp khó khăn nhất, bao gồm bệnh nhân ung thư, bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính khó chữa, và những người đang chạy thận nhân tạo, vì chi phí điều trị của họ hiện quá cao.
Đại biểu đoàn Hà Nội đã khẳng định: “Họ đang rất khó khăn, không thể chờ đến năm 2030 mới được miễn phí, cần được hỗ trợ ngay”.
Phát biểu của ông Trí là một sự tổng hòa của lý trí và trái tim. Lý trí nhìn nhận mục tiêu 2030 là cần thiết, nhưng trái tim lại thấu hiểu rằng đối với bệnh nan y, mỗi ngày đều là quý giá. Yêu cầu hỗ trợ ngay lập tức chính là hành động đưa lòng nhân ái vào vị trí trung tâm của hoạch định chính sách.
Cân nhắc giữa tính khả thi và sự khẩn thiết
Việc thúc đẩy miễn viện phí sớm không chỉ là một quyết định nhân văn, mà còn là một thách thức lớn về tính khả thi tài chính. Quỹ BHYT hiện tại đang phải đối mặt với áp lực chi trả khổng lồ, đặc biệt là chi phí cho các bệnh mãn tính đắt tiền (chi phí cho chạy thận và thuốc ung thư luôn đứng đầu danh sách chi trả của BHYT).
Tuy nhiên, đạo đức chính sách đòi hỏi phải tìm ra giải pháp, không phải tìm lý do để trì hoãn.
BHYT cần có cơ chế phân bổ linh hoạt hơn, trích lập một quỹ đặc biệt cho bệnh mãn tính thay vì chỉ dựa vào nguồn chi trả BHYT thông thường. Quỹ này có thể được bổ sung từ nguồn thu ngoài ngân sách, nguồn xã hội hóa, hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt...
Việc chọn ưu tiên nhóm bệnh nhân ung thư và chạy thận là một hành động triết lý sâu sắc, cho thấy sự cam kết của Nhà nước không chỉ trên giấy tờ mà bằng hành động cụ thể khi quyết định này được thống nhất thông qua.
Nó sẽ tạo ra một hiệu ứng domino tích cực, củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống an sinh xã hội; Giúp người bệnh yên tâm điều trị, kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh, và tiếp tục đóng góp cho xã hội trong khả năng của họ; hiệu quả phải đi đôi với lòng nhân ái.
Sự thúc đẩy nhanh lộ trình miễn viện phí cho những người đang đứng trước cánh cửa sinh tử là một minh chứng cho thấy: Đạo đức chính sách không phải là một lý thuyết trừu tượng. Nó là hành động can thiệp kịp thời để bảo vệ phẩm giá và sự sống của con người, không để họ phải đợi đến một ngày được định sẵn trong lịch trình.