Bệnh viện Chợ Rẫy lần đầu dùng nội soi 4K–ICG cứu bệnh nhân u tuyến yên khổng lồ
Lần đầu tại Việt Nam, Bệnh viện Chợ Rẫy ứng dụng nội soi thần kinh 4K–ICG, lấy gần trọn u tuyến yên khổng lồ và phục hồi thị lực cho bệnh nhân sau 10 năm mờ mắt.
Ngày 4.12, Bệnh viện Chợ Rẫy cho hay, các bác sĩ ở đây đã thực hiện một bước đi chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam: đưa Hệ thống phẫu thuật nội soi thần kinh 4K – ICG vào ca mổ u tuyến yên khổng lồ. Và điều kỳ diệu đã xảy ra — bệnh nhân không chỉ sống, mà còn nhìn lại được ánh sáng sau một thập kỷ sống trong bóng mờ. Đây là cột mốc công nghệ đánh dấu cuộc cách mạng trong phẫu thuật thần kinh Việt Nam.
Mười năm trong bóng tối và sự thật kinh hoàng về khối u 56mm
Những ngày cuối năm 2025, tại khoa Ngoại thần kinh Bệnh viện Chợ Rẫy, một ca bệnh đặc biệt xuất hiện như lời nhắc nhở đầy ám ảnh về sự bí ẩn của cơ thể người và giới hạn của y học truyền thống. Ông N.T.P (57 tuổi, quê Khánh Hòa), âm thầm chịu đựng cảnh mờ mắt gần 10 năm. Ông đi khám hết bệnh viện này đến bệnh viện khác, được chẩn đoán “thiếu máu não”, “thoái hóa thần kinh”, hay thậm chí chỉ được cho thuốc bổ mắt. Không ai nghĩ đằng sau triệu chứng tưởng chừng đơn giản ấy là một “quả bom nổ chậm” nằm sâu trong nền sọ – khối u tuyến yên khổng lồ đường kính 56mm, thuộc nhóm u hiếm, chỉ chiếm 10% các ca u tuyến yên.
Đến ngày 10.11, khi cơn đau đầu trở nên dữ dội, mắt chỉ còn phân biệt được bóng bàn tay, ông mới được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy – nơi vốn nổi tiếng là tuyến cuối của những ca bệnh thách thức nhất cả nước. Kết quả MRI cho thấy khối u đã xâm lấn xoang bướm, xoang hang và đặc biệt là chèn ép giao thoa thị giác cùng hai động mạch cảnh trong – những cấu trúc sống còn chỉ cách nhau bằng lớp mô mỏng như tờ giấy. Đây là dạng bệnh lý phức tạp mà y văn thế giới ghi nhận tỉ lệ lấy trọn u chỉ từ 3 – 40% ngay cả ở các trung tâm hàng đầu.
TS -BS Trần Huy Hoàn Bảo, Trưởng khoa Ngoại thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy nhấn mạnh: u tuyến yên khổng lồ được xem là “mỏm núi băng” nguy hiểm. Bên ngoài có vẻ là khối mô lành tính, nhưng khi xâm lấn sàn sọ, chúng thao túng cả hệ thống mạch máu – thần kinh sống còn của não bộ. Chỉ cần lệch tay vài milimet, phẫu thuật viên có thể đối diện với thảm họa: đứt động mạch cảnh trong – gây tử vong ngay lập tức, tổn thương giao thoa thị giác – khiến bệnh nhân mù vĩnh viễn, hoặc hủy hoại cuống tuyến yên – dẫn đến suy nội tiết suốt đời.
Bước tiến lịch sử: Ứng dụng công nghệ 4K – ICG
Chính lúc ấy, ê-kíp Chợ Rẫy đã đưa ra một quyết định mang tính “xoay chuyển cục diện”: Lần đầu tiên tại Việt Nam, họ sử dụng Hệ thống phẫu thuật nội soi Thần kinh 4K – ICG – công nghệ hiện đại chỉ mới được bệnh viện tiếp nhận giữa năm 2025, với khả năng biến “bóng tối trong sọ” thành hình ảnh huỳnh quang sắc nét, phân biệt ranh giới mô u – mô lành một cách khách quan mà mắt thường không thể nhìn thấy
Ở các ca u sàn sọ, thứ đáng sợ nhất không phải kích thước khối u, mà là vị trí của nó. U có thể ôm dính vào động mạch cảnh trong, quấn quanh dây thần kinh thị giác, chiếm chỗ tại những nơi mà dao mổ không có quyền sai lầm. Với ống nội soi thường, phẫu thuật viên chỉ quan sát bằng ánh sáng trắng, nghĩa là tất cả mô đều nhìn giống nhau — u, mạch máu, tuyến yên lành gần như hòa vào một màu.
ICG (Indocyanine Green) thay đổi mọi thứ. Khi được tiêm vào cơ thể, ICG phát sáng dưới ánh sáng cận hồng ngoại, hiện rõ hệ thống mạch máu trên màn hình 4K độ phân giải cao. Những cấu trúc sống còn như động mạch cảnh trong — vốn nằm sát khối u — lập tức trở nên nổi bật. Ống soi chuyên biệt của hệ thống 4K với góc nhìn 0°, 30° giúp phẫu thuật viên quan sát từ nhiều hướng, như thể “nhìn vòng quanh” khối u ngay trong không gian chật hẹp của nền sọ.
TS-BS Trần Thiện Khiêm –Khoa Ngoại thần kinh- người trực tiếp thực hiện ca mổ – khẳng định rằng với các khối u khổng lồ như trường hợp bệnh nhân P., điều quan trọng nhất không chỉ là lấy tối đa u, mà phải bảo tồn được cuống tuyến yên, tuyến yên lành và đặc biệt là hai động mạch cảnh trong. Bất kỳ tổn thương nào vào những cấu trúc ấy đều có thể khiến bệnh nhân trả giá bằng mạng sống hoặc bằng một cuộc đời lệ thuộc hormone. Và chính hình ảnh huỳnh quang của ICG đã tạo ra bước ngoặt trong ca mổ đó.
Kỳ tích hồi phục sau 5 ngày – Điều tưởng như không thể
Hành trình tiếp cận khối u bắt đầu từ đường mũi – xoang bướm, kỹ thuật ít xâm lấn vốn đã trở thành thường quy tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Nhưng điều không thường quy nằm ở công nghệ và độ sắc nét của phẫu trường. Khi dao cắt từng lớp mô mỏng, ánh sáng huỳnh quang từ ICG soi rõ từng mạch máu, giúp phẫu thuật viên tránh các cấu trúc nguy hiểm.
Các bác sĩ mô tả đây là cảm giác như đang “giải phóng” tuyến yên và giao thoa thị giác khỏi sự đè nén của khối u mà vẫn giữ tất cả thần kinh – mạch máu ở tình trạng nguyên vẹn. Độ phân giải 4K cho phép nhận diện từng thớ mô, từng ranh giới dù chỉ 0,1 mm.
Và rồi khoảnh khắc quan trọng nhất cũng đến: gần như toàn bộ khối u được lấy ra — điều mà thống kê thế giới cho biết chỉ từ 3 đến 40% bệnh viện có thể đạt được đối với u tuyến yên khổng lồ. Với hệ thống này, Bệnh viện Chợ Rẫy đã bước vào nhóm trung tâm tiên tiến trên thế giới có đủ khả năng thực hiện những ca mổ ở mức độ phức tạp cao nhất.
Sau phẫu thuật 5 ngày, bệnh nhân tỉnh táo, ăn uống được, chức năng tuyến yên ổn định và thị lực cải thiện rõ rệt – điều mà nhiều bác sĩ gọi là “phép màu của ngoại thần kinh hiện đại”.
Với người đàn ông đã sống hơn 10 năm giữa ranh giới của bóng tối và ánh sáng, được nhìn rõ trở lại là một món quà không chỉ cho riêng ông mà còn là câu trả lời cho nỗ lực không ngừng của đội ngũ y khoa.
Ông xúc động chia sẻ: từ những cơn đau đầu triền miên, những lần đang đi thì thị lực tối sầm lại, những đêm mất ngủ vì lo sợ… đến giây phút biết mình còn cơ hội sống sau ca phẫu thuật phức tạp, đó là trải nghiệm mà ông gọi là “cơ hội thứ hai của cuộc đời”.
Phẫu thuật thần kinh Việt Nam bước sang trang mới
Không chỉ ca bệnh riêng lẻ, Hệ thống phẫu thuật nội soi Thần kinh 4K – ICG đã bắt đầu tạo ra chuỗi thành công tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ khi đưa vào hoạt động, khoa Ngoại thần kinh đã điều trị thành công hơn 30 ca u phức tạp như u tuyến yên khổng lồ, u sọ hầu, u màng não sàn sọ, u sụn xương vùng dốc nền – những bệnh lý mà trước đây, mỗi lần mổ là một lần “đi trên dây” đầy nguy hiểm.
TS-BS Trần Huy Hoàn Bảo – khẳng định sự xuất hiện của hệ thống này giống như mở ra một chương mới cho ngoại thần kinh Việt Nam. Nhờ khả năng phân biệt ranh giới mô u–mô lành rõ nét, phẫu thuật viên có thể đưa ra quyết định chính xác hơn trong từng thao tác. Điều này đồng nghĩa với: tăng tỷ lệ lấy trọn u, giảm nguy cơ biến chứng, nâng cao chất lượng hồi phục của bệnh nhân.
Các bác sĩ cũng đang tiến đến xu hướng cá thể hóa phẫu thuật u não với sự kết hợp giữa MRI 3 Tesla, điện sinh lý trong mổ và hệ thống 4K – ICG. Đây là hướng đi mà nhiều trung tâm ngoại thần kinh lớn trên thế giới đang theo đuổi, và việc Bệnh viện Chợ Rẫy bắt kịp xu thế cho thấy vị thế ngày càng vững chắc của Việt Nam trong bản đồ phẫu thuật thần kinh khu vực.
Người bệnh nhìn lại được ánh sáng sau 10 năm là thành công. Nhưng thành công lớn hơn là Việt Nam đã chứng minh năng lực làm chủ công nghệ phẫu thuật hiện đại bậc nhất, mở ra hy vọng cho hàng ngàn bệnh nhân mắc các khối u nền sọ phức tạp.
U tuyến yên khổng lồ từng là nỗi ám ảnh với các bác sĩ, khi mỗi quyết định trong mổ đều có thể dẫn đến hậu quả không thể đảo ngược. Nhưng giờ đây, nhờ ánh sáng huỳnh quang ICG, nhờ hình ảnh sắc nét 4K, họ có thể bước vào “khu vực nguy hiểm” một cách an toàn hơn bao giờ hết.