Luật SHTT và Công nghệ cao sửa đổi chính thức được thông qua: động lực cho kinh tế tri thức
Cả Luật Công nghệ cao và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đều nhận được sự tán thành, biểu quyết rất cao từ các đại biểu.
Chiều 10.12, Quốc hội khóa XV đã kết thúc phiên làm việc quan trọng và chính thức thông qua hai đạo luật chiến lược: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) và Luật Công nghệ cao (sửa đổi). Đây được xem là bước hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế tri thức.
Công nghệ cao: Đột phá chiến lược với ưu đãi cao nhất
Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được thông qua với 437/441 tổng số đại biểu tán thành, đạt 92,35%, hiệu lực thi hành từ ngày 1.7.2026. Luật xác định phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược là đột phá chiến lược nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Theo đó, Nhà nước cam kết áp dụng các mức ưu đãi cao nhất theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai đối với hoạt động công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Nhà nước ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để chi cho nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa các công nghệ này.
Luật cũng mở ra các cơ chế đặc thù, thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp. Đặc biệt, có chính sách ưu đãi và cơ chế đặc thù để thu hút, phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao, bao gồm cả Tổng công trình sư, chuyên gia, và nhà khoa học có kinh nghiệm thực tiễn, nhằm đảm bảo điều kiện sống và làm việc thuận lợi nhất cho họ tại Việt Nam.
Luật nghiêm cấm các hành vi lợi dụng hoạt động công nghệ cao để xâm phạm lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời cấm giả mạo, gian dối để trục lợi từ các chính sách ưu đãi.
SHTT, chuyển dịch tư duy sang tài sản hóa và kinh tế số
Cùng ngày, Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) cũng đã được thông qua với đa số đại biểu tán thành. Luật này thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy từ việc chỉ bảo vệ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa sở hữu trí tuệ.
Mục tiêu cốt lõi là biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể giao dịch, định giá, mua bán, được đưa vào báo cáo tài chính và có thể làm tài sản đảm bảo để đi vay, góp vốn. Luật cũng đưa ra quy định khuyến khích doanh nghiệp quản lý tài sản trí tuệ thông qua việc ghi nhận tài sản chưa đủ điều kiện trên bảng cân đối kế toán vào sổ theo dõi riêng.
Về cải cách hành chính, luật đã áp dụng chuyển đổi số toàn diện, giảm thời gian thẩm định nội dung sáng chế từ 18 tháng xuống còn 12 tháng, đồng thời bổ sung cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng.
Một nội dung mang tính thời đại là quy định về trí tuệ nhân tạo (AI). Luật khẳng định AI không phải là chủ thể quyền SHTT. Sản phẩm do AI tự động tạo ra, không có sự tham gia sáng tạo đáng kể của con người, sẽ không được bảo hộ. Ngược lại, nếu con người dùng AI như công cụ và có đóng góp đáng kể (ý tưởng, chỉ đạo), người đó sẽ được công nhận là tác giả.
Về thực thi, luật bổ sung thẩm quyền cho tòa án SHTT, cùng các hình phạt mang tính răn đe, coi hành vi xâm phạm quyền SHTT cũng như hành vi ăn cắp trong thế giới thực. Giải pháp đột phá là chuyển thực thi lên môi trường số nhằm đối phó hiệu quả với vi phạm bản quyền trực tuyến.
Hành lang pháp lý cho kỷ nguyên mới
Việc thông qua song song hai đạo luật này mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Luật Công nghệ cao cung cấp cơ chế ưu đãi và nguồn lực để sản sinh ra các công nghệ mới, còn Luật SHTT cung cấp hành lang pháp lý để định giá, bảo vệ và thương mại hóa những sản phẩm trí tuệ từ các công nghệ đó.
Sự đồng bộ này là nền tảng vững chắc để Việt Nam làm chủ công nghệ cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra một môi trường thể chế hấp dẫn, minh bạch, biến tri thức và sáng tạo thành lợi thế cạnh tranh chiến lược trên trường quốc tế.