Vì sao những kiến trúc sư AI được TIME vinh danh?

Năm 2025 khép lại với một sự thừa nhận mang tính lịch sử từ Tạp chí TIME. Những con người đã được TIME vinh danh. Đó là Jensen Huang, Sam Altman và những titan công nghệ khác, những người đã nắm lấy vô lăng của lịch sử, đưa nhân loại lao đi trong một hành trình đầy mê hoặc nhưng cũng đầy bất định. Đây là năm mà những tranh luận về đạo đức hay sự an toàn của AI đã phải nhường chỗ cho một cuộc đua triển khai tốc độ cao chưa từng thấy.

Khắp nơi, từ thung lũng Silicon đến các hành lang quyền lực tại Washington, khẩu hiệu duy nhất là "tăng tốc". Trong bối cảnh đó, ranh giới giữa doanh nhân và chính khách, giữa mã code và chính sách ngoại giao đã bị xóa nhòa hoàn toàn. Câu chuyện bắt đầu không phải từ một phòng họp sang trọng, mà từ một khoảnh khắc tĩnh lặng đầy áp lực của người đàn ông đang nắm giữ chìa khóa của nền kinh tế toàn cầu.

Jensen Huang và vị thế của "Atlas" trong kỷ nguyên 5.000 tỉ USD

Tại trụ sở chính của Nvidia ở Vịnh San Francisco, trong một studio rộng lớn như hang động, Jensen Huang đang gục đầu bên chiếc bàn làm việc. Ở tuổi 62, người đàn ông giàu thứ tám thế giới này trông nhỏ bé và kiệt sức. Sự mệt mỏi hiện rõ trên vai của vị thuyền trưởng vốn nổi tiếng với phong thái đĩnh đạc và tầm nhìn xa trông rộng. Đồng nghiệp của ông, những người quen thuộc với sự lãnh đạo quyết đoán và đôi khi nóng nảy của Huang, cũng khó có thể đoán định liệu ông sắp bùng nổ hay sụp đổ.

Thế rồi, ai đó bật danh sách phát Spotify, và những hợp âm khuấy động của ca khúc "Dream On" từ nhóm Aerosmith vang lên, lấp đầy không gian tĩnh mịch. Như một nghi thức chuyển mình, Huang khoác lên người chiếc áo khoác da màu đen trứ danh. Trong khoảnh khắc đó, ông dường như biến đổi hoàn toàn, không chỉ khoác lên bộ đồng phục quen thuộc mà còn khoác lên cả ngôn ngữ cơ thể và sự lạc quan cần thiết của một nhà lãnh đạo tối cao trong cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo.

Sự mệt mỏi của Huang là điều dễ hiểu. Cách đây không lâu, ông chỉ là người điều hành một công ty thành công nhưng chuyên biệt, chủ yếu được biết đến với các bộ xử lý đồ họa cho trò chơi điện tử. Nhưng hôm nay, Nvidia đã trở thành công ty giá trị nhất thế giới, cán mốc vốn hóa 5.000 tỉ USD đầu tiên trong lịch sử, nhờ thế độc quyền gần như tuyệt đối về các dòng chip tiên tiến đang vận hành sự bùng nổ AI trên toàn cầu.

Các bức ảnh chế trên mạng xã hội ví Nvidia như thần Atlas trong thần thoại Hy Lạp, người đang gánh cả thị trường chứng khoán trên đôi vai mình. Nhưng Nvidia không chỉ là một gã khổng lồ doanh nghiệp; nó đã trở thành một công cụ của nghệ thuật quản lý nhà nước, hoạt động tại giao điểm nhạy cảm của công nghệ cao, ngoại giao và địa chính trị. Tổng thống Donald Trump, người giờ đây thường xuyên gọi điện tâm sự đêm khuya với Huang, đã nói với ông trong một chuyến thăm cấp nhà nước gần đây tới Vương quốc Anh: "Ông đang chiếm lĩnh cả thế giới đấy, Jensen".

Trong nhiều thập kỷ, nhân loại đã chuẩn bị tâm thế cho sự trỗi dậy của máy móc biết tư duy với nỗi sợ hãi về sự "kỳ quái" vốn có của chúng và những mối đe dọa đối với nhân tính. Những nhà lãnh đạo như Sam Altman hay Elon Musk từng cảnh báo rằng việc theo đuổi sức mạnh này có thể tạo ra thảm họa không lường trước. Tuy nhiên, năm 2025 đã đánh dấu một bước ngoặt tư duy triệt để. Cuộc tranh luận về việc sử dụng AI sao cho có trách nhiệm đã nhường chỗ cho cuộc chạy đua nước rút để triển khai nó nhanh nhất có thể.

Jensen Huang khẳng định trong cuộc phỏng vấn dài 75 phút với TIME: "Mọi ngành công nghiệp đều cần nó, mọi công ty đều sử dụng nó và mọi quốc gia đều cần xây dựng nó. Đây là công nghệ có tác động mạnh mẽ nhất trong thời đại của chúng ta". Nơi những người hoài nghi nhìn thấy bong bóng, các nhà lãnh đạo của cuộc cách mạng nhìn thấy bình minh của một kỷ nguyên thịnh vượng mới. Huang tin rằng AI sẽ biến GDP toàn cầu từ mức giới hạn 100.000 tỉ USD hiện nay lên con số không tưởng 500.000 tỉ USD.

Cái bắt tay tại Nhà Trắng và siêu dự án Stargate

Bối cảnh quyền lực của năm 2025 được thiết lập ngay tại Lễ nhậm chức của Tổng thống Donald Trump. Các ông trùm công nghệ lũ lượt kéo về Washington, một số ngồi ngay sau Tổng thống trong bài diễn văn nhậm chức, một tín hiệu rõ ràng về quyền lực mà họ sẽ nắm giữ trong nhiệm kỳ mới. Trong suốt 11 tháng sau đó, họ đã sử dụng nguồn dự trữ tiền mặt khổng lồ, sức mạnh văn hóa và đà phát triển để đưa sản phẩm của mình vào từng ngôi nhà trên khắp thế giới.

Mark Zuckerberg đưa chatbot vào Instagram và WhatsApp, trả lương cho kỹ sư máy học cao hơn cả cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp. Sam Altman hoàn tất việc chuyển đổi OpenAI, dỡ bỏ trần lợi nhuận để mở đường cho các khoản đầu tư tương lai vào gã khổng lồ trị giá 500 tỉ USD này. Trong khi đó, Elon Musk xây dựng các trung tâm dữ liệu với tốc độ kỷ lục, còn Google đưa các câu trả lời của Gemini lên đầu công cụ tìm kiếm của mình.

Ngay trong tuần đầu tiên trở lại Nhà Trắng của ông Trump, Sriram Krishnan - một trong những cố vấn AI hàng đầu của Tổng thống - đã được triệu tập để thông báo về một bước đột phá từ nửa bên kia thế giới. DeepSeek, một startup AI ít tên tuổi của Trung Quốc, đã tung ra một mô hình cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn và sử dụng ít chip hiện đại hơn.

Tin tức này như một gáo nước lạnh, nhưng đồng thời là lời biện minh hoàn hảo cho phe ủng hộ "tăng tốc". Dean Ball, người giúp soạn thảo Kế hoạch Hành động AI của ông Trump, nhận định: "Đó là hồi chuông cảnh tỉnh mà chúng ta cần. Nó thiết lập tính chất của cuộc cạnh tranh và tốc độ mà chúng ta phải di chuyển".

Đáp lại, Tổng thống Trump đã ký một Sắc lệnh Hành pháp xé bỏ các chính sách thận trọng hơn của người tiền nhiệm Joe Biden. Ông công bố sáng kiến "Stargate" trị giá 500 tỷ USD - một quan hệ đối tác khổng lồ giữa OpenAI, Oracle và SoftBank để xây dựng các trung tâm dữ liệu mới, nơi các phiên bản tương lai của mô hình OpenAI có thể được huấn luyện và lưu trữ.

Trong những tháng tiếp theo, Washington bật đèn xanh cho hàng loạt sáng kiến AI trong khi đóng băng hoặc cắt giảm ngân sách ở các lĩnh vực khác. Hơn 1 tỉ USD tài trợ cho AI được phê duyệt, bao gồm gần 25 tỉ USD cho hệ thống phòng thủ "Vòm Vàng" vận hành bằng AI. Các hợp đồng quốc phòng khổng lồ được trao cho OpenAI, xAI, Anthropic và Google.

Chính quyền cũng nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trừng phạt nhất đối với việc bán chip Nvidia cho Trung Quốc và các quốc gia vùng Vịnh, với điều kiện chính phủ Mỹ sẽ thu 25% giá trị xuất khẩu. Ông Trump đích thân thúc đẩy Huang cam kết mua hàng tỉ USD chip từ một nhà máy mới trên sa mạc Arizona. Kế hoạch Hành động AI của Chính quyền đã vạch ra một bản thiết kế để tích hợp công nghệ vào hệ thống quốc gia đồng thời giải phóng sức mạnh của khu vực tư nhân.

Các quy định về môi trường xung quanh việc xây dựng trung tâm dữ liệu và nhà máy điện bị cắt giảm mạnh mẽ, bất chấp những lo ngại về việc tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch. Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright khẳng định AI là "ưu tiên khoa học số 1", gạt bỏ các lo ngại về tác động khí hậu.

Đến cuối năm 2025, các công cụ mã hóa như Cursor và Claude Code đã trở nên mạnh mẽ đến mức các kỹ sư tại các công ty AI hàng đầu sử dụng chúng cho hầu hết mọi khía cạnh công việc của họ. Tại Nvidia, nhân viên sử dụng các công cụ này để giúp công ty tăng gần gấp bốn lần số lượng chip sản xuất mỗi năm trong khi chỉ tăng gấp đôi số lượng nhân sự.

Ứng dụng ChatGPT đã tăng hơn gấp đôi lượng người dùng, đạt 10% dân số thế giới. Nick Turley, người đứng đầu ChatGPT, hào hứng: "Vẫn còn ít nhất 90% nữa để chinh phục". Mỹ đang dồn toàn lực cho một canh bạc lớn chưa từng có, nơi công nghệ và chính trị hòa làm một để duy trì vị thế siêu cường.

Nhưng trong khi Thung lũng Silicon và Washington đang nâng ly chúc mừng cho kỷ nguyên mới của sự thịnh vượng và quyền lực tuyệt đối, thì ở bên kia bán cầu, một đối thủ đáng gờm không hề ngồi yên. Sự trỗi dậy của DeepSeek chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Trung Quốc, với lòng tự tôn dân tộc và khát vọng tự chủ công nghệ, đang âm thầm chuẩn bị cho một cuộc lật đổ ngoạn mục, tạo nên thế đối trọng trong bàn cờ địa chính trị AI toàn cầu. Cuộc đua song mã này sẽ khốc liệt ra sao và những "con hổ AI" của phương Đông đang toan tính điều gì?

Bùi Tú