B-587 Velikiye Luki - con tàu ngầm 'lận đận' nhất nước Nga
Sau gần hai thập kỷ, với vô số lần trì hoãn và thay đổi thiết kế, nhà máy Admiralty Shipyards đang gấp rút hoàn tất để bàn giao chiếc B-587 Velikiye Luki cho Hải quân Nga trước khi năm 2025 khép lại.
Theo các nguồn tin quân sự nội bộ, Admiralty Shipyards đang dốc toàn lực cho giai đoạn nghiệm thu Velikiye Luki - một tàu ngầm tấn công chạy bằng động cơ diesel-điện thuộc lớp Lada.
Dù con tàu vẫn đang trong quy trình thử nghiệm, nhưng tiến độ hiện tại được đánh giá là đã chạm đích hoàn thiện. Nếu việc bàn giao diễn ra đúng kế hoạch, đây sẽ là dấu chấm hết cho một dự án đầy sóng gió, vốn đã liên tục "lỡ hẹn" từ năm 2019 qua các mốc 2021, 2022, 2024 và nay là 2025.
Hành trình "thay tên đổi họ" và cuộc chạy đua với thời gian
Velikiye Luki sở hữu một hành trình phát triển nhiều trắc trở, hiếm thấy trong các chương trình tàu ngầm hiện đại của Nga. Con tàu được đặt ky (khởi động) lần đầu ngày 10.11.2006, với tên Sevastopol, theo thiết kế Project 677 ban đầu. Tuy nhiên, những sự cố kỹ thuật kéo dài trên tàu dẫn đầu lớp Lada - Sankt Peterburg, đã khiến toàn bộ chương trình bị tạm dừng vào năm 2009.
Mãi đến năm 2014, dự án mới được tái khởi động theo hợp đồng hoàn thiện thân tàu với cấu hình cải tiến Project 677M. Đến tháng 3.2015, tàu đổi tên thành Velikiye Luki, mở đầu cho một giai đoạn phát triển kéo dài với nhiều lần điều chỉnh tiến độ.
Năm 2019, tiến độ hoàn thiện được ghi nhận ở mức 55%, nhưng mốc bàn giao tiếp tục bị lùi sang năm 2021. Tàu được hạ thủy vào ngày 23.12.2022 và xuất hiện trong lễ duyệt binh Hải quân Nga năm 2023, trước khi chính thức bước vào chuỗi thử nghiệm trên biển từ tháng 12.2023.
Giai đoạn thử nghiệm của Velikiye Luki đặc biệt nghiêm ngặt. Tàu đã thực hiện hàng loạt bài kiểm tra ở vùng biển Baltic, trong đó nổi bật là các lần lặn sâu 100 mét vào cuối năm 2024 và tới 180 mét vào tháng 7.2024. Mỗi chu trình thử nghiệm đều đi theo một khuôn mẫu: vận hành - phát hiện vấn đề - quay về nhà máy để tinh chỉnh kỹ thuật.
Cách tiếp cận tỉ mỉ này kéo dài tiến độ thêm nhiều năm, nhưng đổi lại giúp kiểm định kỹ lưỡng hệ thống động lực, cảm biến thủy âm và các quy trình ứng phó khẩn cấp. Với một tàu ngầm phi hạt nhân hoạt động trong môi trường biển nông và phức tạp như Baltic, mức độ cẩn trọng này được xem là cần thiết để bảo đảm an toàn cho thủy thủ đoàn và nâng cao độ tin cậy khi tàu chính thức đi vào biên chế.
"Sát thủ thầm lặng" sở hữu hỏa lực Kalibr
Velikiye Luki là một trong những tàu ngầm phi hạt nhân hiện đại nhất Nga hiện nay, được phát triển theo chuẩn Project 677M. Tàu có lượng choán nước 2.650 tấn khi lặn, dài 67 mét, vận hành bởi thủy thủ đoàn chỉ 35 - 36 người. Hệ động lực gồm hai máy phát diesel 1.250kW cung cấp năng lượng cho động cơ điện chính công suất 4.050 - 5.500 mã lực, cùng hai động cơ phụ 102 mã lực. Hai nhóm pin lớn với 120 cell mỗi nhóm giúp tàu duy trì thời gian hoạt động dài dưới nước. Tốc độ tối đa khi lặn đạt khoảng 21 hải lý/giờ (38,9km/h) , khi nổi khoảng 10 hải lý/giờ (18,5km/h) và thời gian nhiệm vụ có thể kéo dài tới 45 ngày.
Một lợi thế quan trọng của Velikiye Luki so với các lớp Kilo hay Varshavyanka là thiết kế thân đơn nhỏ gọn kết hợp lớp phủ chống sonar Molniya. Công nghệ này, cùng hệ thống giảm rung được cải tiến, giúp tàu giảm đáng kể tiếng ồn và trở nên khó bị phát hiện hơn trong môi trường biển nông - vốn là đặc trưng của khu vực Baltic và Biển Đen, nơi Nga dự kiến triển khai lớp tàu này.
Khoang vũ khí của Velikiye Luki được trang bị sáu ống phóng ngư lôi 533mm, có thể mang tối đa 18 ngư lôi hạng nặng hoặc phối hợp thủy lôi. Điểm đáng chú ý nhất là khả năng phóng tên lửa hành trình Kalibr từ ống phóng - loại vũ khí có thể tấn công mục tiêu trên đất liền, tàu mặt nước hoặc tàu ngầm ở cự ly xa. Khi nổi, tàu có thể sử dụng thêm hệ thống phòng không vác vai Igla-1M hoặc Verba; một số hình ảnh còn ghi nhận tàu trang bị súng máy hạng nặng trên tháp chỉ huy.
Hệ thống tác chiến được điều khiển bởi tổ hợp Litiy, tích hợp cảm biến, dẫn đường và điều khiển hỏa lực trong một nền tảng tự động hóa cao. Các biện pháp giảm độ ồn như lớp phủ Molniya và cách ly rung tiếp tục được áp dụng để hạn chế tối đa nguy cơ bị phát hiện. Mặc dù Nga từng nghiên cứu công nghệ động lực độc lập không khí (AIP) cho các phiên bản tương lai, Velikiye Luki và những tàu thuộc thế hệ đầu của lớp Lada vẫn sử dụng hệ thống diesel–điện truyền thống.
Niềm hy vọng mới cho Hạm đội Baltic
Sự xuất hiện của Velikiye Luki mang ý nghĩa vượt xa một chiếc tàu ngầm đơn lẻ - nó đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực hồi sinh chương trình tàu ngầm phi hạt nhân Project 677 Lada của Nga. Dự án này được khởi động từ thập niên 1980 với mục tiêu tạo ra thế hệ tàu ngầm hiện đại dành cho các vùng biển kín như Baltic và Biển Đen. Tuy nhiên, con tàu đầu tiên của lớp, Sankt Peterburg, lại gặp hàng loạt vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng và đến năm 2023 phải xem xét loại biên thay vì nâng cấp. Thất bại đó khiến toàn bộ chương trình Lada rơi vào trạng thái lửng lơ, mở ra một khoảng trống lớn trong năng lực tác chiến dưới nước của Nga.
Trong bối cảnh đó, Velikiye Luki nổi lên như một mắt xích then chốt, giúp cứu vãn chương trình. Dù Nga từng tích cực chào bán các biến thể xuất khẩu như Project 677E, Amur 950 hay Amur 1650, nhưng chưa đạt được hợp đồng lớn nào. Khó khăn ngân sách và áp lực lên ngành công nghiệp quốc phòng thậm chí buộc Moscow phải tạm dừng việc đóng mới các tàu tiếp theo như Vologda và Yaroslavl.
Thế nhưng Velikiye Luki cùng tàu chị em Kronstadt lại được ưu tiên hoàn thiện đến cùng. Việc đẩy mạnh tiến độ hai tàu này thể hiện quyết tâm của Nga trong việc duy trì và hiện đại hóa lực lượng tàu ngầm phi hạt nhân, bất chấp mọi hạn chế về tài chính hay năng lực sản xuất. Đây cũng là nỗ lực để không phụ thuộc hoàn toàn vào dòng tàu Kilo/Varshavyanka vốn đã phục vụ nhiều năm và dần lộ ra giới hạn công nghệ.
Khi chính thức bước vào biên chế, Velikiye Luki sẽ trở thành bổ sung quan trọng cho Hạm đội Baltic. Con tàu được kỳ vọng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chủ chốt từ săn ngầm, bảo vệ căn cứ, tuần tra các tuyến hàng hải cho đến tăng cường năng lực răn đe chiến lược. Nói cách khác, việc hoàn thiện Velikiye Luki không chỉ khép lại một chương dài đầy trắc trở của chương trình Lada mà còn mở ra giai đoạn hoạt động thực chiến với kỳ vọng lớn hơn cho toàn bộ lực lượng tàu ngầm phi hạt nhân của Nga.
