Nhiều startup không có sinh nhật lần thứ 2, vì 'chết' ngay từ năm đầu
Ông Vũ Việt Anh, Tổng giám đốc Học viện Thành Công cho rằng tỷ lệ gọi vốn thành công của startup rất thấp. Nhiều startup không có “sinh nhật lần thứ hai”...
Chiều ngày 12.12, trong khuôn khổ Techfest 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng nền tảng dữ liệu khởi nghiệp quốc gia".
Hơn 4.000 startup mới chỉ có 4 kỳ lân
TS Vũ Việt Anh, Tổng giám đốc Học viện Thành Công cho hay Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trên bản đồ khởi nghiệp sáng tạo.
Theo Báo cáo Tổng quan Hệ sinh thái KNST Việt Nam 2024, hệ sinh thái của chúng ta đã có những bước tiến rõ rệt nhờ: Khung chính sách hoàn thiện: từ Đề án 844, Luật KH-CN và đổi mới sáng tạo đến các nghị quyết mới như 57-NQ/TW về đột phá đổi mới sáng tạo; sự tham gia mạnh mẽ của địa phương cũng như hệ thống vườn ươm và trung tâm đổi mới sáng tạo được mở rộng…
Ngoài ra, Việt Nam cũng xếp thứ 44/139 quốc gia trên toàn cầu về chỉ số đổi mới sáng tạo. Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á và xếp 55 toàn cầu; hơn 3.800 startup đang hoạt động, hơn 200 quỹ đầu tư trong và ngoài nước; cơ chế vốn đột phá cho doanh nghiệp khởi nghiệp tại Nghị định 264 mở ra nhiều kỳ vọng…
Tuy nhiên, ông Việt Anh cho hay hệ sinh thái khởi nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Trong 10 năm, từ gần 4.000 startup, Việt Nam mới chỉ có 4 kỳ lân.
Cho rằng điều này xuất phát từ hàng loạt nguyên nhân, ông Vũ Việt Anh nhìn nhận rằng các startup thiếu dữ liệu thị trường chuẩn hoá. Nhiều doanh nghiệp đưa ra ý tưởng tốt, sản phẩm tốt nhưng không thương mại hoá được vì thiếu dữ liệu thị trường chính xác.
Việt Nam cũng chưa có dữ liệu đối sánh công nghệ và hệ thống hồ sơ số dễ truy cập; cũng thiếu cái nhìn đầy đủ về hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, khiến sản phẩm vừa ra thị trường đã đối mặt cạnh tranh gay gắt. Chưa kể, nhà đầu tư cũng thiếu cơ sở dữ liệu minh bạch.
Ông Vũ Việt Anh cũng cho hay tỷ lệ gọi vốn thành công của startup cũng rất thấp vì môi trường cạnh tranh khốc liệt. Năm 2024, chỉ khoảng 900 trên 3.050 thương vụ gọi vốn thành công ở một hoặc nhiều vòng; rất nhiều startup không có “sinh nhật lần thứ hai” vì đã “chết” ngay trong năm đầu.
Hơn nữa, startup cũng gặp khó khi tiếp cận nhà đầu tư sớm. Nhà đầu tư thường đòi hỏi startup phải chứng minh thành công ban đầu. Trong khi đó, tỷ lệ các quỹ đầu tư thiên thần ở Việt Nam rất thấp (chỉ 7–10%).
Đáng chú ý, ông Việt Anh cho biết: Startup Việt Nam thiếu hụt nghiêm trọng chuyên gia nền tảng. Các vườn ươm hoạt động phân mảnh, chưa có sự kết nối, đặc biệt là kết nối quốc tế, khiến startup khó tiếp cận đội ngũ cố vấn toàn cầu; nhiều startup có sản phẩm tốt nhưng khả năng thương mại hoá còn yếu…
Do đó, các chuyên gia cho rằng một nền tảng dữ liệu chung là vô cùng quan trọng. Nếu không có kết nối chung, hệ sinh thái sẽ tiếp tục rơi vào chu kỳ lặp lại, gây lãng phí tài nguyên, công nghệ, tài chính.
Dữ liệu là bài toán “đau đầu”
Ông Phạm Hồng Quất - Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH-CN) cho rằng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang trở thành nền tảng quan trọng trong hoạch định chính sách, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo đó, việc sớm xây dựng Cơ sở dữ liệu khởi nghiệp Quốc gia không chỉ giúp minh bạch thông tin, mà còn tạo điều kiện để các startup Việt Nam kết nối sâu với hệ sinh thái khu vực và toàn cầu.
Tuy nhiên, theo ông Quất, hiện nay dữ liệu vẫn chưa đảm bảo được các tiêu chí “đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung”.
“Chúng ta thể đạt được một vài tiêu chí, nhưng về tổng thể vẫn rất phân tán và còn nhiều thách thức trong quản lý. Nhà đầu tư và cơ quan quản lý đều rất cần một hệ thống dữ liệu được chuẩn hoá”, ông Quất nói.
Ông Quất cũng cho hay vừa qua, Chính phủ đã ban hành một loạt luật và nghị định, trong đó có Luật Khoa học – Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, quy định Chính phủ thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia; các địa phương cũng có quỹ riêng của địa phương.
“Để hệ thống này vận hành hiệu quả, vấn đề đầu tiên phải giải quyết là dữ liệu - đây cũng là bài toán “đau đầu” nhất. Hy vọng trong những thách thức chúng ta đang phải đối mặt sẽ xuất hiện những giải pháp mới”, ông Quất nêu.
Ông Ngô Hoàng Đông – Giám đốc YESI, Chủ tịch Quỹ đầu tư NEXT – về nền tảng liên kết hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia nhấn mạnh rằng bài toán lớn nhất của startup Việt hiện nay không phải chỉ là vốn hay công nghệ, mà chính là thiếu một hạ tầng thông tin đủ chuẩn hóa để kết nối – đánh giá – chia sẻ dữ liệu kịp thời.
Còn bà Jenny Nguyễn - Trưởng Cộng đồng AI Techfest Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty AI AZ Group chia sẻ, Việt Nam tạo ra khoảng 2,2 tỉ GB dữ liệu/năm, nhưng mới khai thác chưa tới 15%. Để dữ liệu trở thành tài sản, cộng đồng AI có thể đóng vai trò “nhà kết nối”.
Vị chuyên gia cũng nhấn mạnh: Việt Nam có đủ nội lực để trở thành trung tâm đào tạo AI khu vực, nhờ lợi thế nhân lực trẻ; doanh nghiệp số phát triển với hơn 900.000 doanh nghiệp, 45% đầu tư công nghệ mới. Ngoài ra, thị trường AI tại Việt Nam đang tăng tốc với tăng trưởng 26%/năm giai đoạn 2023–2030.
“Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên vị trí trung tâm đào tạo AI của ASEAN nếu được kích hoạt đồng thời các điều kiện về xây dựng khung năng lực AI quốc gia; hợp nhất Nhà nước – Doanh nghiệp – Trường đại học thành một hệ sinh thái đào tạo thống nhất…”, bà Jenny Nguyễn nói.