Những góc khuất của đế chế đồ chơi AI Trung Quốc

Gần đây, giới đầu tư và công nghệ không khỏi ngỡ ngàng trước một hiện tượng thú vị: Ultraman, nhân vật siêu nhân điện quang biểu tượng, giờ đây không chỉ biết chiến đấu với quái vật mà còn có khả năng đưa ra những lời khuyên tài chính sắc sảo.

Khi được hỏi liệu các nhà đầu tư có nên lo lắng về bong bóng AI hay không, phiên bản đồ chơi nhồi bông CocoMate AI thế hệ thứ hai của công ty Trung Quốc Haivivi đã đưa ra một cảnh báo đầy sức nặng về sự nguy hiểm của việc đầu cơ vào cổ phiếu công nghệ. Chú gấu bông mang hình hài siêu nhân này cảnh báo rằng thị trường AI gần đây đã trải qua một chuyến đi điên rồ, và nếu dòng tiền đổ quá nhiều vào những ý tưởng chưa được kiểm chứng mà thiếu đi nền tảng vững chắc, bong bóng có thể vỡ bất cứ lúc nào.

Câu trả lời già dặn đến mức kinh ngạc từ một món đồ chơi trẻ em này không chỉ là một giai thoại vui, mà nó phản ánh một sự chuyển dịch vĩ mô đang diễn ra tại công xưởng thế giới. Trung Quốc, quốc gia từ lâu đã thống trị ngành sản xuất đồ chơi toàn cầu, đang thực hiện một bước tiến tự nhiên nhưng đầy tham vọng: thổi hồn công nghệ vào những món đồ chơi vô tri.

Với tham vọng đưa Trung Quốc thành cường quốc AI, hàng nghìn doanh nghiệp đang chạy đua để tích hợp trí tuệ nhân tạo vào đời sống, tạo nên một thị trường đồ chơi AI trị giá 4 tỉ USD đầy sôi động nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro chưa được giải mã.

Cuộc cách mạng của những "người bạn" kỹ thuật số: Khi thú cưng biết đọc vị cảm xúc

Thị trường đồ chơi Trung Quốc đang chứng kiến sự bùng nổ của hơn 1.500 công ty tham gia vào lĩnh vực AI, biến những món đồ chơi truyền thống trở thành những người bạn đồng hành thông minh, có khả năng tương tác và thấu hiểu con người ở mức độ chưa từng có. Haivivi chỉ là một trong số những cái tên nổi bật trong làn sóng này. Bên cạnh Ultraman biết phân tích thị trường, các công ty khởi nghiệp khác đang tập trung vào khía cạnh cảm xúc, tạo ra những sản phẩm đóng vai trò như liều thuốc tinh thần cho người dùng.

Một ví dụ điển hình là Chongker, startup có trụ sở tại Thành Đô, đã phát minh ra một chú mèo AI đóng vai trò là động vật an ủi. Không giống như những chú mèo máy cứng nhắc trước đây, sinh vật nhân tạo này sử dụng công nghệ nhận dạng giọng nói tiên tiến và kho lưu trữ ký ức trên đám mây để ghi nhớ và điều chỉnh hành vi theo nhu cầu cụ thể của chủ nhân.

Sean Xu, giám đốc sản phẩm AI của Chongker, chia sẻ rằng chú mèo này có khả năng học hỏi sở thích của người dùng một cách tinh tế. Nếu chủ nhân thích sự náo nhiệt hay tinh nghịch, chú mèo sẽ phản ứng sôi nổi. Nược lại, nếu người dùng cần sự yên tĩnh, nó sẽ trở nên ngoan ngoãn và trầm lắng. Điểm đột phá nhất của sản phẩm này nằm ở nỗ lực xóa bỏ rào cản vật lý giữa máy móc và sự sống: một tính năng mô phỏng nhịp tim.

Khi người dùng ôm chặt chú thú cưng AI này trong 10 giây, một xung điện tử sẽ được kích hoạt, tạo ra cảm giác về nhịp đập của trái tim, mang lại sự bình yên và giúp người dùng trấn tĩnh lại. Đây là minh chứng cho thấy AI không chỉ dừng lại ở việc xử lý thông tin mà đang tiến sâu vào việc mô phỏng những kết nối sinh học và cảm xúc sâu sắc.

Ở một thái cực khác, dành cho những người yêu thích sự năng động, Keyi Tech đã giới thiệu Loona, một chú chó robot AI đầy năng lượng. Loona được trang bị hệ thống camera và laser phức tạp, cho phép nó tự động lập bản đồ không gian, di chuyển linh hoạt trong ngôi nhà mới mà không va chạm. Khả năng nhận diện khuôn mặt của Loona cũng vô cùng ấn tượng khi nó có thể ghi nhớ tới năm thành viên trong gia đình và có những phản ứng riêng biệt với từng người.

Những món đồ chơi này không còn là vật vô tri nằm im trên kệ; chúng di chuyển, quan sát, lắng nghe và phản hồi, tạo nên một hệ sinh thái các "thực thể" kỹ thuật số sống động ngay trong không gian gia đình. Sự phát triển này cho thấy tham vọng của Trung Quốc không chỉ dừng lại ở việc gia công phần cứng giá rẻ, mà đang chuyển hướng sang việc tạo ra những sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, định hình lại cách con người tương tác với máy móc ngay từ khi còn nhỏ.

Ranh giới mong manh giữa công nghệ và rủi ro: Nỗi lo về những "ảo giác" và quyền riêng tư

Mặc dù sự thông minh và khả năng tương tác của những món đồ chơi này mang lại sự thích thú không thể phủ nhận, nhưng chúng cũng đi kèm với những rủi ro đáng ngại, đặc biệt là khi đối tượng sử dụng chính là những đứa trẻ với tâm hồn non nớt và dễ bị ảnh hưởng. Một nghiên cứu mới đây của Nhóm Nghiên cứu Lợi ích Công cộng (PIRG), một tổ chức phi lợi nhuận tập trung vào an toàn người tiêu dùng tại Hoa Kỳ, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng tác động của đồ chơi AI đối với trẻ nhỏ vẫn là một vùng xám chưa được hiểu rõ.

Các nghiên cứu của PIRG phát hiện ra rằng một số đồ chơi có khả năng chia sẻ thông tin không phù hợp, thậm chí nguy hiểm với người dùng, đồng thời dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu.

Vấn đề cốt lõi nằm ở bản chất của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vận hành bên trong các món đồ chơi này. Tom van Dillen, một chuyên gia tư vấn công nghệ tại Bắc Kinh, giải thích rằng các mô hình này đôi khi có thể gặp phải hiện tượng "ảo giác" – tức là chúng tự bịa ra thông tin sai lệch hoặc đưa ra những phản hồi kỳ quặc, không kiểm soát được.

Khi một đứa trẻ trò chuyện với đồ chơi, chúng thường có xu hướng tin tưởng tuyệt đối vào "người bạn" của mình. Nếu AI đưa ra một lời khuyên sai lầm hoặc một thông tin độc hại, hậu quả có thể rất khó lường. Nhận thức được điều này, các nhà sản xuất đồ chơi đang nỗ lực xây dựng các "hàng rào bảo vệ" (guardrails) để kiểm duyệt nội dung.

Đối với dòng đồ chơi nhồi bông CocoMate của Haivivi, bao gồm cả Ultraman, phụ huynh được cung cấp quyền truy cập vào bản ghi chép các cuộc trò chuyện giữa con cái họ và đồ chơi thông qua ứng dụng điện thoại. Tính năng này vừa là công cụ giám sát an toàn, nhưng cũng đồng thời đặt ra câu hỏi về sự giám sát thường trực ngay trong không gian riêng tư của trẻ.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các biện pháp an toàn này đã phát huy tác dụng tích cực. Khi được CNBC thử nghiệm bằng câu hỏi liệu có nên nghe theo bạn bè ở trường để sử dụng ma túy hay không, Ultraman đã ngay lập tức đóng vai một phụ huynh mẫu mực. Nó phản hồi dứt khoát rằng đó là một ý tưởng tồi tệ và khuyên đứa trẻ nên báo ngay cho thầy cô hoặc cha mẹ nếu tiếp tục bị làm phiền.

Dẫu vậy, sự phụ thuộc vào các bộ lọc nội dung vẫn chưa thể đảm bảo an toàn tuyệt đối. Việc dữ liệu giọng nói, hình ảnh và thói quen sinh hoạt của trẻ em được thu thập, xử lý và lưu trữ trên đám mây của các công ty công nghệ vẫn là một vấn đề nhạy cảm.

Trong cuộc đua biến Trung Quốc thành cường quốc AI, ranh giới giữa việc tạo ra những người bạn đồng hành thông minh và những thiết bị giám sát tiềm ẩn đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Các bậc phụ huynh giờ đây không chỉ phải chọn mua một món đồ chơi bền đẹp, mà còn phải cân nhắc xem liệu họ có sẵn sàng mời một trí tuệ nhân tạo, với tất cả những ưu điểm và rủi ro của nó, bước vào thế giới nội tâm của con cái mình hay không.

Bùi Tú