Giảm ô nhiễm không khí: TP.HCM đẩy nhanh lộ trình giao thông xanh
TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc chuyển đổi giao thông xanh, siết phát thải từ xe cá nhân, mở rộng vận tải công cộng nhằm cải thiện chất lượng không khí đô thị.
TP.HCM đang triển khai đề án giảm ô nhiễm môi trường đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong đó trọng tâm là kiểm soát ô nhiễm không khí từ giao thông và sản xuất công nghiệp. Với quy mô dân số và phương tiện lớn, thành phố xác định chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông là giải pháp then chốt nhằm cải thiện chất lượng môi trường đô thị.
Giao thông xanh là trọng tâm giảm phát thải
Theo đánh giá của TP.HCM, giao thông là một trong những nguồn phát thải chính khi thành phố hiện có khoảng 12 triệu phương tiện. Để giảm ô nhiễm, thành phố đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp chuyển đổi phương tiện, phát triển vận tải công cộng và kiểm soát xe cá nhân theo lộ trình.
Một trong những kết quả bước đầu là việc chuyển đổi phương tiện công cộng sang sử dụng năng lượng sạch. Đến nay, khoảng 50% số xe buýt trên địa bàn đã được chuyển sang xe buýt điện hoặc sử dụng khí CNG.
Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Hiện hệ thống xe buýt TP.HCM có 176 tuyến với 2.386 xe, trong đó 627 xe buýt điện và 451 xe buýt CNG, cùng 5 trạm sạc với 56 trụ sạc siêu nhanh phục vụ xe buýt điện.
Song song đó, TP.HCM đẩy nhanh phát triển mạng lưới đường sắt đô thị. Tuyến Metro số 1 đã đi vào hoạt động và thành phố đang chuẩn bị đầu tư thêm 6 tuyến metro khác, trong đó có tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương. Việc phát triển metro được kỳ vọng góp phần giảm lượng lớn phương tiện cá nhân lưu thông trên đường.
Ở lĩnh vực vận tải hành khách, khoảng 71% số taxi trên địa bàn đã chuyển sang sử dụng động cơ điện. Thành phố hiện có hơn 18.600 xe taxi, trong đó trên 13.100 xe là taxi điện. Với xe máy công nghệ, khoảng 25.000 xe đã sử dụng điện, chiếm hơn 28% tổng số xe đang hoạt động. Nhiều doanh nghiệp vận tải chủ động đầu tư phương tiện xanh, giúp giảm phát thải khí nhà kính và tiếng ồn đô thị.
TP.HCM cũng triển khai lộ trình hạn chế xe cá nhân, đặc biệt là xe máy, theo đề án được phê duyệt từ năm 2020. Giai đoạn đầu, việc hạn chế tập trung tại các khu vực trung tâm như quận 1, 3, 5, 10, khu đô thị Thủ Thiêm và Phú Mỹ Hưng, sau đó mở rộng dần. Từ năm 2026 đến 2030, phạm vi hạn chế sẽ được mở rộng, tiến tới mục tiêu có thể ngưng hoạt động xe máy tại các khu vực thường xuyên ùn tắc nếu đủ điều kiện.
Kiểm soát phát thải và hoàn thiện hạ tầng hỗ trợ
Bên cạnh giao thông, TP.HCM cũng tăng cường kiểm soát ô nhiễm từ sản xuất công nghiệp. Toàn thành phố hiện có khoảng 23.000 cơ sở tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, trong đó hơn 2.200 cơ sở có khí thải đang được các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ.
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi phương tiện, thành phố tập trung phát triển hạ tầng năng lượng xanh. Hiện TP.HCM có khoảng 1.000 trạm sạc, trong đó riêng hệ thống của V-Green chiếm khoảng 900 trạm với hơn 14.700 cổng sạc cho ô tô điện và 9.000 cổng sạc nhanh cho xe máy điện. Ngoài ra, thành phố đang khuyến khích phát triển các điểm đổi pin xe máy điện và hệ thống tủ hoán đổi pin tại khu dân cư, trung tâm thương mại, trường học, bến xe và trạm xe buýt.
Theo lộ trình của Sở Xây dựng TP.HCM, từ năm 2025, toàn bộ xe buýt đầu tư mới hoặc thay thế sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến năm 2030, 100% xe buýt và xe ô tô con của các cơ quan nhà nước chuyển sang sử dụng năng lượng sạch; xe taxi đầu tư mới cũng buộc phải chuyển đổi sang điện hoặc nhiên liệu xanh. Thành phố đồng thời nghiên cứu đưa vào khai thác một số phương tiện sử dụng nhiên liệu mới như hydro.
TP.HCM cũng dự kiến thí điểm phân vùng phát thải thấp tại khu vực trung tâm, Cần Giờ và Côn Đảo; triển khai kiểm định khí thải đối với toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành và áp dụng tiêu chuẩn khí thải phương tiện trên toàn địa bàn. Cùng với đó là các giải pháp bổ trợ như quy hoạch đô thị đa trung tâm, điều chỉnh giờ học và giờ làm việc theo ca, phát triển giao thông thông minh nhằm giảm áp lực lên hạ tầng hiện hữu.
Với các giải pháp đang được triển khai, TP.HCM kỳ vọng nâng tỉ lệ vận tải hành khách công cộng đáp ứng 15–20% nhu cầu đi lại trong thời gian tới, qua đó từng bước cải thiện chất lượng không khí và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững.