Thời tiết Việt Nam từ La Nina yếu sang ENSO trung tính: Hiện tượng dị thường

Sự dịch chuyển này dự kiến gây ra những biến động đáng chú ý về nhiệt độ, lượng mưa, và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đặc biệt là mưa trái mùa ở miền Nam và rét đậm cục bộ ở miền Bắc. Trước khi bước vào mùa hè , với nguy cơ nắng nóng và dông lốc gia tăng.

Tình hình khí hậu Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 được xác định bởi diễn biến của hiện tượng ENSO tại khu vực Thái Bình Dương xích đạo.

Hiện tại, ENSO đang ở trạng thái La Nina yếu. Theo nhận định từ các cơ quan khí tượng quốc tế và trong nước, khả năng trạng thái này suy yếu và chuyển sang trạng thái trung tính là rất cao, với xác suất dao động từ 60-65% trong giai đoạn từ nay đến hết tháng 3.2026.

Sự hiện diện của La Nina, dù yếu, thường liên quan đến xu hướng nhiệt độ thấp hơn trung bình nhiều năm (TBNN) và lượng mưa cao hơn TBNN ở một số khu vực Nam Bộ và Trung Bộ. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang trạng thái trung tính sẽ làm giảm cường độ ảnh hưởng này, dẫn đến một mùa đông-xuân có nhiều yếu tố bất định và không hoàn toàn tuân theo quy luật của La Nina điển hình.

Giai đoạn ENSO trung tính ổn định (tháng 4 đến tháng 6.2026): Khi đã thiết lập trạng thái trung tính, khả năng duy trì trạng thái này trong quý 2/2026 được dự báo ở mức 65-75%.

Trạng thái trung tính thường là giai đoạn chuyển tiếp, nơi các yếu tố khí hậu nội tại của khu vực Đông Nam Á và Tây Bắc Thái Bình Dương (như hoạt động của gió mùa và dải hội tụ nhiệt đới) sẽ chi phối thời tiết cục bộ nhiều hơn so với ảnh hưởng toàn cầu của ENSO. Điều này đồng nghĩa với việc các hình thái thời tiết theo mùa sẽ trở lại gần với TBNN hơn, nhưng cường độ các hiện tượng cực đoan (như dông lốc, mưa đá) có thể gia tăng mạnh mẽ do sự tương tác phức tạp của các khối khí.

Giai đoạn đông - xuân từ tháng 1 đến tháng 3.2026: Giai đoạn này được đặc trưng bởi sự chi phối của khối không khí lạnh từ Siberia tràn xuống và sự tương tác với địa hình Việt Nam. Nhìn chung, nhiệt độ trung bình toàn quốc trong giai đoạn này được dự báo xấp xỉ TBNN. Tuy nhiên, Bắc Bộ lại cho thấy một xu hướng hơi khác biệt:

Tháng 1.2026: Nhiệt độ trung bình khu vực Bắc Bộ có thể cao hơn TBNN từ 0,5-1 độ C. Điều này cho thấy hoạt động của các đợt không khí lạnh có thể yếu hơn TBNN về tần suất hoặc cường độ.

Mặc dù không khí lạnh hoạt động yếu hơn, dự báo vẫn đặc biệt nhấn mạnh nguy cơ xuất hiện rét đậm, rét hại cục bộ. Đây là những đợt rét mạnh đột ngột, có khả năng đi kèm sương muối và băng giá, đặc biệt tập trung tại vùng núi cao phía Bắc.

Các đợt rét này thường xảy ra do sự tương tác giữa không khí lạnh và điều kiện địa hình, gây ra hiện tượng nghịch nhiệt độ hoặc tích tụ lạnh cục bộ, đòi hỏi sự cảnh giác tối đa trong công tác phòng chống, bảo vệ cây trồng và vật nuôi.

Tổng lượng mưa toàn quốc phổ biến xấp xỉ TBNN. Điểm đáng chú ý nhất là sự bất thường ở miền Nam.

Năm nóng tiền mùa hè sẽ xuất hiện sớm. Đông Nam Bộ sẽ bắt đầu chịu ảnh hưởng từ cuối tháng 2 và đầu tháng 3.2026. Tây Bắc Bộ cũng có thể ghi nhận nắng nóng cục bộ từ tháng 3.

Hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá có thể xảy ra trên phạm vi cả nước. Đây là tín hiệu của sự gia tăng bất ổn định khí quyển, báo hiệu giai đoạn chuyển mùa sắp đến.

Giai đoạn tháng 4 đến tháng 6.2026 thường đánh dấu sự chi phối trở lại của gió mùa và sự gia tăng của mưa và nắng nóng, diễn ra trong bối cảnh ENSO trung tính. Nắng nóng sẽ gia tăng mạnh mẽ từ tháng 4, tập trung chủ yếu ở Bắc Bộ và Trung Bộ.

Sự gia tăng nắng nóng do tác động tổng hợp của bức xạ mặt trời mạnh và hiện tượng gió phơn (gió Lào), đặc biệt ở khu vực Trung Bộ. Mặc dù nhiệt độ trung bình chung xấp xỉ TBNN, các đợt nắng nóng cực đại cục bộ vẫn cần được theo dõi sát sao.

Tổng lượng mưa (TLM) trên cả nước phổ biến xấp xỉ TBNN, ngoại trừ sự gia tăng đáng kể ở miền Nam.

Sự gia tăng lượng mưa ở Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ trong các tháng 4, 5, 6 là dấu hiệu cho thấy mùa mưa có thể đến sớm hoặc mạnh hơn TBNN. Điều này đặc biệt quan trọng đối với công tác thủy lợi và phòng chống ngập úng đô thị ở Nam Bộ.

Chuyển mùa là giai đoạn có nguy cơ cao nhất về thiên tai thời đoạn ngắn. Hiện tượng mưa vừa, mưa to, dông lốc, mưa đá được dự báo tăng mạnh trong giai đoạn chuyển mùa (tháng 4-5). Sự va chạm giữa khối không khí khô nóng và các luồng không khí ẩm từ biển vào tạo ra sự bất ổn định khí quyển cực lớn, là nguyên nhân trực tiếp gây ra các hiện tượng này.

Khả năng xuất hiện bão/áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) trên Biển Đông trong 6 tháng đầu năm là rất thấp, theo quy luật chung của mùa bão tại khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương.

Trước những diễn biến phức tạp và bất thường của thời tiết thời gian tới, các địa phương cần có kế hoạch ứng phó chủ động, tập trung vào ba khu vực trọng yếu:

Miền Bắc và vùng núi: Ưu tiên phòng chống rét và rủi ro băng giá

Nông nghiệp chủ động che chắn, sưởi ấm cho gia súc, gia cầm. Đối với cây trồng vụ Đông Xuân, cần theo dõi sát sao nhiệt độ để phun nước hoặc phủ vật liệu cách nhiệt chống sương muối. Cảnh báo nguy cơ đường trơn trượt do băng giá và cản trở tầm nhìn do sương mù, mưa phùn dày đặc trong tháng 2-3.

Miền Trung: Quản lý rủi ro nắng nóng và lũ lụt cuối mùa

Chuẩn bị các biện pháp giải nhiệt và tưới tiêu hợp lý cho cây trồng mùa hè từ tháng 4. Cảnh báo nguy cơ hỏa hoạn do nắng nóng kéo dài; Rà soát và đánh giá mức độ bão hòa đất sau mưa lớn cuối năm để phòng ngừa lũ quét, sạt lở khi có mưa to cục bộ trong tháng 1-2.

Miền Nam và Cao nguyên Trung Bộ: Ứng phó với mưa bất thường

Cần điều chỉnh lịch thời vụ, đặc biệt đối với cây trồng mẫn cảm với độ ẩm. Triển khai sớm các giải pháp thoát nước đô thị và nông nghiệp để giảm thiểu thiệt hại từ tổng lượng mưa cao hơn TBNN trong quý 1 và quý 2; Tăng cường tuyên truyền và giám sát các công trình xây dựng, cột điện, cây xanh trước các đợt dông lốc, mưa đá dự kiến tăng mạnh vào tháng 4-5.

Dự báo thời tiết 6 tháng đầu năm 2026 yêu cầu các địa phương có một cách tiếp cận linh hoạt, cân bằng giữa ứng phó với hiện tượng cực đoan (rét đậm, mưa trái mùa) và chuẩn bị cho mùa hè khắc nghiệt (nắng nóng, dông lốc). Việc chuyển đổi ENSO từ La Nina sang trung tính là cơ hội để điều chỉnh các kế hoạch ứng phó khí hậu trong dài hạn.

Tuyết Nhung