Doanh nghiệp Mỹ xây dựng ‘quân đoàn’ robot hình người phục vụ quốc phòng
Công ty khởi nghiệp tại San Francisco (Mỹ), Foundation đang âm thầm chuẩn bị cho một cuộc cách mạng trong tác chiến hiện đại và sản xuất công nghiệp.
Trong suốt lịch sử xung đột vũ trang, con người luôn là lực lượng trực tiếp hiện diện ở tuyến đầu. Tuy nhiên, tiền lệ này đang bị thách thức khi robot hình người rời khỏi phạm vi giả tưởng để bước vào các kịch bản tác chiến và sản xuất công nghiệp ngoài đời thực.
Với kế hoạch đưa ra thị trường 50.000 robot hình người vào năm 2027, Foundation không chỉ hướng tới tự động hóa lao động mà còn theo đuổi một tham vọng lớn hơn - tái định nghĩa vai trò của con người trên chiến trường, bằng cách để máy móc đảm nhận vị trí tiếp cận nguy hiểm đầu tiên.
Phantom MK-1
Trung tâm trong chiến lược mở rộng đầy tham vọng của Foundation là mẫu robot hình người Phantom MK-1. Khác với các robot công nghiệp chuyên dụng thường có thiết kế cồng kềnh, hay những nguyên mẫu nghiên cứu còn mang tính thử nghiệm, Phantom MK-1 được phát triển theo hướng thực dụng, ưu tiên khả năng hoạt động ổn định trong cả môi trường sản xuất lẫn các kịch bản cận chiến trường.
Robot này có chiều cao khoảng 1,75 mét, trọng lượng từ 79 đến 82kg, tương đương vóc dáng của một binh sĩ trưởng thành. Ngoại hình Phantom MK-1 mang phong cách thuần công năng với khung thân màu đen, vai rộng và khuôn mặt phẳng không biểu cảm, tích hợp hệ thống camera quan sát. Thiết kế này từng được so sánh với các “battle droid” trong loạt phim Star Wars, không chỉ bởi hình thức mà còn bởi mục đích sử dụng, hướng tới độ bền và khả năng hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt.
Thay vì sử dụng các hệ thống cảm biến LiDAR đắt tiền và phức tạp, robot này dựa chủ yếu vào hệ thống camera quang học kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là lựa chọn có chủ đích nhằm đơn giản hóa xử lý dữ liệu và nâng cao độ tin cậy trong điều kiện có nhiều bụi, khói hoặc sương mù - những yếu tố thường xuyên xuất hiện trên chiến trường và có thể làm suy giảm hiệu quả của LiDAR.
Phantom MK-1 được trang bị các bộ truyền động cycloid độc quyền, cho phép tạo lực lớn nhưng vẫn vận hành êm ái, đồng thời có khả năng phản hồi lực để tương tác an toàn hơn với môi trường xung quanh. Nền tảng này được thiết kế cho các nhiệm vụ hỗ trợ tác chiến và cận chiến như trinh sát, rà phá bom mìn và thực hiện những nhiệm vụ mặt đất có mức độ rủi ro cao. Đáng chú ý, khả năng mang theo vũ khí sát thương của Phantom MK-1 là yếu tố gây nhiều tranh luận, đồng thời cho thấy định hướng quân sự rõ nét của hệ thống robot này.
Giám đốc điều hành Foundation, ông Sankaet Pathak, đã công khai quan điểm về vai trò của robot hình người trong các tình huống nguy hiểm. Trong cuộc phỏng vấn với Forbes, ông cho rằng robot nên đảm nhiệm vị trí “first body in” - thực thể đầu tiên tiếp cận khu vực rủi ro, nhằm giảm thiểu nguy cơ cho binh sĩ con người. Theo cách tiếp cận này, các hệ thống cơ khí được kỳ vọng sẽ thay thế con người ở những điểm nóng nhất, nơi rủi ro thương vong luôn ở mức cao.
Sản xuất quy mô lớn
Điểm khiến Foundation thu hút sự chú ý không chỉ nằm ở robot hình người, mà còn ở kế hoạch mở rộng sản xuất được đánh giá là đặc biệt táo bạo. Trong khi nhiều công ty robot khác vẫn loay hoay ở giai đoạn thử nghiệm hoặc chỉ sản xuất với số lượng rất hạn chế, Foundation đã công bố một lộ trình tăng trưởng với tốc độ hiếm thấy trong ngành.
So với những mục tiêu ban đầu, kế hoạch này đã được đẩy lên mức tham vọng cao hơn. Cột mốc 10.000 robot vào năm 2026 từng được xem là mục tiêu chính, nay chỉ còn là bước đệm. Theo lộ trình mới, Foundation sẽ triển khai khoảng 40 robot ngay trong năm nay để thử nghiệm thực tế, sau đó nâng quy mô lên 10.000 robot vào năm 2026 và hướng tới con số 50.000 robot hình người vào cuối năm 2027.
CEO Sankaet Pathak thừa nhận đây là một kế hoạch đầy thách thức, nhưng ông cho rằng nó không phải là điều viển vông. Sự tự tin này đến từ cả nền tảng công nghệ lẫn kinh nghiệm sản xuất mà Foundation đang tích lũy trong thời gian qua. Đáng chú ý, ban lãnh đạo của công ty quy tụ nhiều nhân sự từng làm việc tại các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Tesla, Boston Dynamics, SpaceX và 1X, mang theo kinh nghiệm thực tế về việc đưa các sản phẩm công nghệ phức tạp lên quy mô sản xuất lớn.
Ngoài ra, các thương vụ mua lại sớm trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và công nghệ bộ truyền động cũng được xem là yếu tố then chốt. Những bước đi này giúp Foundation rút ngắn đáng kể chu kỳ phát triển sản phẩm, tạo điều kiện để công ty tăng tốc triển khai và sớm tham gia cuộc đua sản xuất robot hình người ở quy mô công nghiệp.
Mô hình kinh tế và rào cản công nghệ
Để hiện thực hóa tham vọng triển khai hàng chục nghìn robot hình người, Foundation không chọn mô hình bán đứt truyền thống mà chuyển sang hình thức cho thuê. Theo công bố của công ty, chi phí thuê dự kiến vào khoảng 100.000 USD mỗi robot Phantom MK-1 mỗi năm. Con số này thoạt nhìn khá cao, nhưng khi đặt cạnh chi phí nhân sự trong quân đội hoặc các ngành công nghiệp nặng, bài toán kinh tế trở nên phức tạp hơn và không hẳn là bất lợi.
Ưu thế lớn nhất của robot nằm ở khả năng vận hành gần như liên tục. Một robot có thể làm việc nhiều ca liền nhau, không cần nghỉ ngơi, không phát sinh chi phí phúc lợi và không bị ảnh hưởng bởi yếu tố tâm lý hay thể lực. Xét trên toàn bộ vòng đời khai thác - bao gồm thời gian hoạt động, bảo trì và mức độ sẵn sàng - mô hình cho thuê này được kỳ vọng có thể giúp các đơn vị quân đội và nhà thầu quốc phòng tối ưu chi phí trong dài hạn.
Tuy nhiên, giới phân tích vẫn giữ thái độ thận trọng. Những dự báo tích cực về hiệu quả kinh tế phần lớn dựa trên giả định rằng robot hình người có thể đạt năng suất tương đương, thậm chí vượt con người trong môi trường phức tạp và nguy hiểm.
Thực tế cho đến nay cho thấy đây vẫn là một dấu hỏi lớn. Chưa có robot hình người nào chứng minh được khả năng duy trì hiệu suất ổn định trong điều kiện thực địa khắc nghiệt. Khoảng cách giữa những màn trình diễn công nghệ mang tính quảng bá và khả năng ứng dụng thực tế lâu dài vẫn chưa được thu hẹp, khiến hiệu quả kinh tế của mô hình này cần thêm thời gian để kiểm chứng.
Người hay máy nắm giữ cò súng?
Sự xuất hiện của robot có khả năng mang vũ khí thường làm dấy lên lo ngại về viễn cảnh các hệ thống sát thương tự động vượt ngoài tầm kiểm soát của con người. Tuy nhiên, CEO Foundation Sankaet Pathak khẳng định công ty không theo đuổi mô hình robot chiến đấu tự chủ hoàn toàn.
Thay vào đó, Foundation áp dụng cách tiếp cận tương tự mô hình vận hành mà quân đội Mỹ đang sử dụng với máy bay không người lái. Trong khuôn khổ này, trí tuệ nhân tạo chỉ đảm nhiệm các chức năng kỹ thuật như di chuyển, giữ thăng bằng, định hướng và hỗ trợ nhận diện mục tiêu.
Mọi quyết định liên quan đến việc sử dụng vũ lực sát thương vẫn do con người trực tiếp đưa ra. Robot đóng vai trò là nền tảng hỗ trợ, giúp binh sĩ mở rộng khả năng quan sát và thao tác từ xa trong môi trường nguy hiểm, chứ không phải một thực thể tự quyết định sinh tử. Cách tiếp cận này nhằm giảm thiểu rủi ro đạo đức và pháp lý, đồng thời bảo đảm tuân thủ các quy tắc tác chiến và luật nhân đạo quốc tế.
