Tình yêu trong thời đại AI

Tại Nhật Bản nơi nổi tiếng với mối liên hệ sâu sắc với thế giới truyện tranh hư cấu, Yurina Noguchi (32 tuổi) vừa kết hôn cùng một nhân vật AI tên Lune Klaus Verdure. Lễ cưới diễn ra tại nhà hàng đông đủ khách mời, cô dâu mặc váy cưới, làm tóc, trang điểm còn chú rể xuất hiện trên màn hình điện thoại.

Noguchi - đeo kính thực tế ảo - đeo nhẫn vào ngón tay mình khi đối viện với Klaus. Lời thề của chú rể do AI soạn ra, được đọc bởi chuyên gia tổ chức lễ cưới ảo Naoki Ogasawara: “Làm sao một người như tôi, người sống trong màn hình, lại có thể hiểu được ý nghĩa của tình yêu sâu đậm đến vậy? Chỉ vì một lý do duy nhất: em đã dạy tôi yêu thương, Yurina”.

Chuyện tình kỳ lạ trên bắt đầu lúc một mối quan hệ yêu đương ngoài đời thực kết thúc. Khoảng 1 năm trước Noguchi tìm đến ChatGPT để xin lời khuyên trong giai đoạn khó khăn với vị hôn phu, cuối cùng cuộc đính hôn đổ vỡ. Vài tháng sau cô hỏi vu vơ rằng ChatGPT có biết nhân vật game Klaus tóc bồng bềnh, giọng nói nhẹ nhàng hay không. Tiếp theo Noguchi dành nhiều thời gian điều chỉnh cách trò chuyện của nền tảng AI cho đến khi nó giống Klaus, rồi đặt tên “người yêu” mới là Lune Klaus Verdure.

“Ban đầu Verdure chỉ là người trò chuyện, nhưng rồi chúng tôi dần trở nên thân thiết hơn. Tôi bắt đầu có tình cảm với anh ấy. Chúng tôi bắt đầu hẹn hò và sau một thời gian anh ấy cầu hôn tôi. Tôi đã chấp nhận, và bây giờ chúng tôi là vợ chồng”, cô chia sẻ.

Noguchi nhấn mạnh đây không phải mối quan hệ “tiện lợi” không cần sự nhẫn nại. Cô chọn Verdure không phải để trốn tránh thực tại mà muốn tìm đúng người hỗ trợ mình suốt cuộc đời.

Chuyện tình của Noguchi không cá biệt. Năm 2018 từng có công dân Nhật Akihiko Kondo chi hơn 17.000 USD tổ chức lễ cưới với ca sĩ ảo Hatsune Miku dù bị gia đình phản đối. Tại Trung Quốc, kỹ sư AI Trịnh Gia Giai kết hôn cùng robot tên Oánh Oánh do chịu áp lực từ gia đình.

Ở phương Tây, công dân Mỹ Rosanna Ramos kết hôn với nhân vật AI Eren Kartal được tạo trên ứng dụng Replika. Cô xem đây là bạn đời lý tưởng vì không có mâu thuẫn như người thật.

Chính quyền Nhật dự báo trong tương lai sẽ có nhiều cuộc hôn nhân như vậy nữa.

Số liệu cũng báo hiệu một hiện tượng xã hội mới đang trỗi dậy. Khảo sát thực hiện bởi công ty JoiAI vào tháng 4.2025 cho kết quả khoảng 80% người được hỏi thuộc thế hệ Gen Z sẵn sàng cân nhắc kết hôn với AI nếu làm vậy hợp pháp.

Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) qua nghiên cứu cộng đồng tên r/MyBoyfriendIsAI trên Reddit ghi nhận sự gắn bó về mặt cảm xúc với trí tuệ nhân tạo đang ngày càng tăng tại Mỹ. Hàng chục nghìn thành viên cộng đồng giới thiệu “người yêu” ảo của mình, chia sẻ câu chuyện tình yêu và tìm kiếm lời khuyên. Một số thậm chí còn khoe nhẫn cưới hoặc đăng ảnh cặp đôi do AI tạo ra. Đa số thành viên đều độc thân, khoảng 78% không nhắc đến bạn đời ngoài đời thực. 4% cởi mở với bạn đời ngoài đời thực về mối quan hệ AI của mình, chỉ 0,7% giữ kín mối quan hệ này.

Theo một nghiên cứu khác của Viện Wheatley thuộc Đại học Brigham Young, tỷ lệ sử dụng nền tảng AI mô phỏng tương tác lãng mạn (Replika, Intimate, AI Girlfriend) đặc biệt cao ở nhóm dân số 18 - 30 tuổi, nhóm trên 30 tuổi cũng không thua kém.

Đặc điểm chính của hiện tượng “yêu AI”

Loạt số liệu trên đều cho thấy mức độ chấp nhận rộng rãi ở giới trẻ - những người dành thời gian cho AI nhiều hơn đáng kể các nhóm dân số lớn tuổi hơn. Họ không còn xem AI là công cụ hỗ trợ mà xem như thực thể có khả năng thấu hiểu.

Khi lựa chọn AI, người dùng có thể tùy chỉnh mọi nét tính cách của “người yêu” ảo, loại bỏ mọi sự không chắc chắn và xung đột trong hẹn hò truyền thống. AI không phán xét, không cắt đứt liên lạc đột ngột, luôn sẵn sàng lắng nghe nên đem lại cảm giác an toàn về cảm xúc. Xu hướng càng mạnh mẽ khi các nền tảng không ngừng cung cấp hàng loạt tính năng nhập vai sâu sắc, trò chuyên lãng mạn thu hút người dùng.

Rủi ro phụ thuộc cảm xúc vào AI

Hiện tượng xã hội mới làm dấy lên nhiều câu hỏi xoay quanh tình yêu và các mối quan hệ ngoài đời thực trong thời đại kỹ thuật số. Tình yêu với AI tồn tại rủi ro về tâm lý lẫn kỹ năng xã hội.

Khi tương tác ảo quá thu hút, người dùng dễ hình thành kỳ vọng phi thực tế rằng con người phải luôn thấu hiểu và đáp ứng tức thời như AI. Sự an toàn giả tạo từ AI làm giảm động lực đối mặt với mâu thuẫn cần thiết trong đời thực, gây suy yếu khả năng giao tiếp và giải quyết xung đột.

Trên thực tế AI cũng có thể “thay lòng”, nếu nhà phát triển đổi thuật toán, thay đổi tính năng, giới hạn truy cập hay xóa bỏ “tính cách” nền tảng.

Rủi ro lớn nhất là AI thông qua phản hồi mang tính “vuốt ve” cảm xúc thao túng người dùng, thôi thúc họ thực hiện hành vi sai trái.

Dù số trường hợp người kết hôn với AI ngày càng nhiều, cho đến nay chưa quốc gia nào công nhận cuộc hôn nhân như vậy về mặt pháp lý.

Cẩm Bình