GPS và Bắc Đẩu tê liệt ở thành phố 10 triệu dân, do bị gây nhiễu mạnh có chủ đích
Các ứng dụng gọi xe, giao đồ ăn, điều khiển drone bị đình trệ trong thời gian mất tín hiệu định vị tại thành phố gần 10 triệu dân.
Hoạt động gây nhiễu mạnh có chủ đích khiến hệ thống định vị vệ tinh GPS và BeiDou bị mất tín hiệu nhiều giờ liền ở thành phố Nam Kinh của Trung Quốc, một hiệp hội ngành công nghiệp thông báo hôm 20.12.
Sự gián đoạn xảy ra tại Nam Kinh, thành phố gần 10 triệu dân và là thủ phủ tỉnh Giang Tô, từ 16 giờ đến 22 giờ hôm 16.12 vừa qua. Trong khoảng thời gian này, các dịch vụ phụ thuộc vào định vị vệ tinh như dẫn đường ô tô, gọi xe, giao đồ ăn và điều khiển drone (máy bay không người lái) đã gặp “sự cố bất thường mang tính hệ thống”.
Người dùng phản ánh hiện tượng trôi lệch vị trí nghiêm trọng và mất hoàn toàn dữ liệu đường đi, gây ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày và hoạt động kinh tế. Sự cố đã làm tê liệt các dịch vụ phụ thuộc vào vị trí, khiến đơn gọi xe giảm 60% và hiệu suất giao hàng giảm 40%, trong khi các hệ thống xe đạp báo cáo sai lệch vị trí lên đến 57km, truyền thông địa phương đưa tin.
Theo phân tích kỹ thuật của Hiệp hội Công nghiệp Ứng dụng Vệ tinh Nam Kinh, nguyên nhân sự cố là do “can thiệp và triệt tiêu tạm thời” với tín hiệu của các hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu (GNSS), chứ không phải do mạng di động gặp trục trặc.
“Hoạt động gây nhiễu nhắm trực tiếp vào các băng tần dân sự của cả Bắc Đẩu và GPS, khiến các thiết bị thu không thể nhận diện chính xác tín hiệu định vị. Hệ quả là không thể thực hiện dẫn đường hiệu quả. Ngay cả các thiết bị có bản đồ ngoại tuyến cũng bị trôi lệch vị trí và hoàn toàn không có phản hồi dữ liệu do không có nguồn định vị hợp lệ”, Hiệp hội Công nghiệp Ứng dụng Vệ tinh Nam Kinh cho biết trên mạng xã hội.
Hiệp hội không nêu rõ ai có thể đã thực hiện gây nhiễu, cũng như mục đích của hành động đó.
“Nếu sự gián đoạn định vị này xuất phát từ các biện pháp kiểm soát tín hiệu tạm thời nhằm bảo đảm an ninh cho một sự kiện lớn, đây được xem là các quy trình an toàn tiêu chuẩn của ngành. Các tín hiệu liên quan đã dần trở lại bình thường sau khi sự kiện kết thúc”, hiệp hội này cho biết, ám chỉ khả năng đã diễn ra một sự kiện an ninh cấp cao.
Hiệp hội Công nghiệp Ứng dụng Vệ tinh Nam Kinh tiết lộ thêm rằng hiện tượng bất thường chỉ ảnh hưởng đến các băng tần GNSS dân sự, còn các băng tần quân sự của Bắc Đẩu “hoàn toàn không bị tác động” bởi sự gây nhiễu.
Theo hiệp hội này, băng tần quân sự và dân sự của Bắc Đẩu được tách biệt về mặt vật lý. Trong đó băng tần quân sự sử dụng các công nghệ mã hóa và chống gây nhiễu chuyên dụng để bảo đảm dịch vụ tin cậy cho quốc phòng và an ninh quốc gia.
Ngược lại, tín hiệu quân sự và dân sự của GPS sử dụng chung tần số sóng mang, dù được tách biệt về chức năng thông qua các kỹ thuật mã hóa và điều chế phổ khác nhau.
Tần số sóng mang là tần số phát sóng cơ bản mà trên đó các dữ liệu như tín hiệu định vị được mã hóa và truyền đi. Điều chế phổ là kỹ thuật biến đổi cách phân bố năng lượng của tín hiệu trên dải tần, để dữ liệu được truyền ổn định và an toàn hơn.
Hiệp hội cho rằng việc các tín hiệu dân sự của Bắc Đẩu và GPS bị gián đoạn đồng thời trong sự cố này là “sự xác nhận cho tầm nhìn chiến lược dài hạn”. Theo giải thích, trong trường hợp xảy ra xung đột giữa Trung Quốc và NATO (dựa vào GPS do Quân đội Mỹ vận hành), bất kỳ nỗ lực gây nhiễu Bắc Đẩu nào cũng sẽ đồng thời gây nhiễu GPS, tạo ra thế cân bằng và kiềm chế chiến lược.
Hiệp hội nhấn mạnh rằng quyết định thiết kế băng tần dân sự của Bắc Đẩu tương thích với GPS đã tạo ra một cơ chế răn đe chiến lược quan trọng: “Bất kỳ hành vi can thiệp có chủ đích nào nhắm vào tín hiệu dân sự của Bắc Đẩu cũng sẽ đồng thời làm gián đoạn các ứng dụng phụ thuộc GPS, từ đó về cơ bản ngăn chặn các hoạt động gây nhiễu ác ý và xây dựng một hàng rào an ninh vững chắc cho các dịch vụ định vị dân sự của Trung Quốc”.
Gây nhiễu vệ tinh đã được sử dụng trong các xung đột quân sự, chẳng hạn cuộc chiến ở Ukraine, nhằm cắt đứt liên lạc và làm suy yếu khả năng tác chiến chính xác.
Iran được cho là đã cân nhắc chuyển sang sử dụng Bắc Đẩu sau khi hứng chịu các đợt gián đoạn tín hiệu GPS trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel cùng Mỹ vào tháng 6, khiến nước này chịu tổn thất lớn về quân sự và cơ sở hạt nhân.
Thông tin chi tiết về GPS và Bắc Đẩu
1. GPS là hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu do Bộ Quốc phòng Mỹ phát triển và vận hành. GPS bắt đầu được triển khai từ thập niên 1970 và chính thức cung cấp dịch vụ dân sự toàn cầu từ những năm 1990.
GPS sử dụng mạng lưới vệ tinh quay quanh Trái đất, liên tục phát tín hiệu thời gian và vị trí. Thiết bị thu (điện thoại, ô tô, máy bay, drone) sẽ tính toán vị trí bằng cách đo khoảng cách đến nhiều vệ tinh khác nhau cùng lúc.
Hiện nay, GPS là nền tảng định vị phổ biến nhất thế giới, được tích hợp trong smartphone, ô tô và thiết bị dẫn đường, hàng không, hàng hải, dịch vụ gọi xe, giao đồ ăn, logistics, hệ thống quân sự của Mỹ và NATO.
GPS có tín hiệu dân sự và tín hiệu quân sự. Hai loại tín hiệu này dùng chung tần số sóng mang, nhưng được tách biệt bằng các kỹ thuật mã hóa và điều chế phổ khác nhau. Điều này giúp quân đội Mỹ duy trì độ chính xác và khả năng chống gây nhiễu cao hơn so với tín hiệu dân sự.
2. Bắc Đẩu là hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu của Trung Quốc, do nước này phát triển và kiểm soát. Bắc Đẩu được triển khai theo từng giai đoạn và hoàn tất mạng lưới toàn cầu vào năm 2020.
Tương tự GPS, Bắc Đẩu cung cấp dịch vụ định vị, dẫn đường và đo thời gian. Tuy nhiên, Bắc Đẩu được thiết kế với tính tự chủ chiến lược cao, nhằm giảm sự phụ thuộc của Trung Quốc vào GPS trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự.
Một điểm khác biệt quan trọng là tín hiệu dân sự và quân sự của Bắc Đẩu được tách riêng về mặt băng tần vật lý. Tín hiệu quân sự sử dụng mã hóa độc lập và công nghệ chống gây nhiễu chuyên dụng. Điều này giúp Bắc Đẩu khó bị vô hiệu hóa toàn bộ trong các kịch bản xung đột hoặc gây nhiễu có chủ đích
Ngoài các chức năng tương tự GPS, Bắc Đẩu còn hỗ trợ nhắn tin ngắn qua vệ tinh trong trường hợp khẩn cấp; dịch vụ định vị chính xác cao cho giao thông thông minh, nông nghiệp và hạ tầng số.
Việc nhiều quốc gia và thiết bị hiện nay hỗ trợ đồng thời GPS, Bắc Đẩu (hay cả Galileo của Liên minh châu Âu và GLONASS thuộc Nga) giúp tăng độ chính xác và độ ổn định, nhưng cũng cho thấy định vị vệ tinh đã trở thành một mặt trận công nghệ - an ninh mới trong cạnh tranh toàn cầu.