Đồng sáng lập Growlab - Quán quân khởi nghiệp sáng tạo 2025:'Tôi từng thiếu tự tin nhất trên đời'
Growlab phát triển công nghệ Multipuno - kỹ thuật có khả năng tạo ra cây giống dừa đồng nhất, năng suất cao ở quy mô lớn, giúp tăng thu nhập cho hàng triệu nông hộ và tái sinh ngành dừa.
Cuộc thi Tìm kiếm tài năng khởi nghiệp sáng tạo quốc gia 2025 trong khuôn khổ Techfest Việt Nam 2025 đã trao giải quán quân cho Growlab - startup công nghệ sinh học của Việt Nam. Giải pháp của Growlab được đánh giá cao bởi công nghệ này mở ra cơ hội cho hàng triệu nông hộ, góp phần tái sinh ngành dừa và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Sau sự kiện, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi nhanh với PGS-TS Nguyễn Phương Thảo, đồng sáng lập, cố vấn cao cấp của Growlab, cũng là 1 trong 2 người thuyết trình về dự án tại cuộc thi.
Giúp nông dân tăng thu nhập đến 20 lần
- Xin chúc mừng Growlab với ngôi vị quán quân Cuộc thi Tìm kiếm tài năng khởi nghiệp sáng tạo quốc gia 2025. Chị có thể chia sẻ cảm xúc của mình?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Tôi rất vui với giải thưởng này và cũng rất ấn tượng với năng lượng khởi nghiệp đầy nhiệt huyết của những bạn trẻ tại cuộc thi. Khi được ban giám khảo lựa chọn, chúng tôi càng tin tưởng hơn vào hướng đi của mình.
Thực ra tôi đến cuộc thi với tâm thế khác các bạn trẻ, có lẽ vì mình bắt đầu con đường startup khá muộn.
Năm ngoái, tôi là 1 trong 8 trí thức trẻ được mời giao lưu cùng Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế thế giới. Phải nói thật là lúc đó tôi có phần hơi ngại, vì nghĩ rằng đó là diễn đàn dành cho các bạn trẻ, và tôi có chia sẻ tâm sự này với ngài chủ tịch. Tuy nhiên, ông đã nói rằng trẻ hay không là do tư duy, chứ không phải do tuổi tác.
Tôi rất tâm đắc với câu nói này và thấy rằng không có gì phải ngại ngần khi startup ở tuổi này. Hơn nữa, là một người nghiên cứu, trí tò mò, ưa khám phá, sự khao khát học hỏi những điều mới trong tôi luôn thường trực.
Do đó, khi tham gia các cuộc thi, được gặp nhiều bạn trẻ, gặp các mentor (cố vấn) tôi đều học hỏi thêm được nhiều điều mới, rất ý nghĩa.
- Chị có thể chia sẻ đôi chút về công nghệ Multipuno cũng như cơ duyên khiến chị startup với Growlab?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Hàng tỉ cây dừa trên thế giới là dừa già, đang dần già cỗi và năng suất thấp khiến ngành dừa đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng cây giống chất lượng. Bài toán đặt ra là thay thế những cây dừa này, nhưng rất khó.
Nhiều quốc gia trên thế giới cũng bỏ ra rất nhiều chi phí để nghiên cứu, nhân giống cây dừa, nhưng chưa có giải pháp thực sự đột phá. Ví dụ, việc nuôi cấy mô với những cây khác khá dễ dàng, nhưng với những cây dài ngày, đặc biệt là cây dừa thì rất khó.
Tôi từng thực hiện đề tài cấp Nhà nước về vấn đề này. Đây là đề tài rất có ý nghĩa, nhưng nếu chỉ để đưa ra kết quả, nhằm nhân giống cho nông dân, cho doanh nghiệp thì chúng tôi nhận thấy có phương pháp khác hiệu quả hơn. Tuy nhiên, với đề tài Nhà nước thì không thể “đập đi” để làm lại theo hướng khác.
Trong quá trình làm, chúng tôi phát hiện ra một hướng đi mà thế giới chưa ai đi theo. Hướng đi mới này do một bạn sinh viên năm thứ 3 trong nhóm của chúng tôi nghĩ ra, nhóm quyết định phát triển theo hướng này và rất khả quan.
Chúng tôi phát triển công nghệ Multipuno - kỹ thuật có khả năng tạo ra cây giống dừa đồng nhất, năng suất cao ở quy mô lớn. Growlab cũng là đơn vị đầu tiên có thể nuôi cấy mô dừa ở quy mô lớn, mang đến giải pháp kịp thời và quy mô. Cây giống Multipuno có thể giúp nông dân tăng thu nhập lên đến 20 lần.
Điều này mở ra cơ hội cho hàng triệu nông hộ, góp phần tái sinh ngành dừa và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, thích ứng khí hậu cho Việt Nam và các vùng nông nghiệp nhiệt đới.
Có niềm tin với hướng đi mới, tôi đi tìm partner (cộng sự) và đã chọn được một người phù hợp với tầm nhìn của mình, và cùng các bạn sinh viên cũ cùng thành lập công ty. Các hướng nghiên cứu ứng dụng của chúng tôi bao gồm: Nghiên cứu và phát triển nguồn cây trồng chất lượng cao; đánh giá sinh lý học cây trồng trong các điều kiện canh tác khác nhau; ứng dụng sinh học phân tử trong lai tạo và chọn lọc giống cây trồng; nhân giống cây trồng bằng kỹ thuật nuôi cấy mô; bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm…
- Khoảnh khắc “Eureka” là lúc nào, cảm xúc lúc đó ra sao, thưa chị?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Khoảnh khắc “Eureka” của chúng tôi không phải là một phát hiện tình cờ trong phòng thí nghiệm, mà là kết quả của rất nhiều năm trăn trở, thử - sai và tranh luận. Đó là lúc cả nhóm nhận ra rằng, nếu cứ tiếp cận bài toán nhân giống dừa theo lối mòn cũ thì sẽ không bao giờ có khả năng phát triển lên quy mô công nghiệp.
Khi ý tưởng mới được đề xuất, từ bạn cựu sinh viên, giờ cũng là 1 trong những nguời đồng sáng lập Growlab - một hướng tiếp cận hoàn toàn khác với những gì thế giới đang làm, ban đầu chính tôi cũng rất dè dặt.
Gần đây nhìn thấy những cây đầu tiên phát triển ổn định, đồng đều và ra trái ngọt, tôi thực sự xúc động. Không phải chỉ vì thành công khoa học, mà vì tôi nhìn thấy con đường đưa nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, đến với người nông dân, đem lại lợi ích thực tế cho xã hội.
- Chị có thể chia sẻ một vài sản phẩm nhân giống dừa từ công nghệ này?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Ví dụ, với dừa sáp, đây là giống dừa đặc sản của tỉnh Trà Vinh, nổi tiếng vì có quả dừa đặc ruột với phần cơm dừa dày và dẻo như bơ, mùi vị thơm ngon và giàu dinh dưỡng. Giống dừa này có giá trị kinh tế cao, mang lại nguồn lợi nhuận đáng kể cho người nông dân.
Đối với giống dừa này, nguồn cây giống chất lượng cao đóng vai trò chủ đạo trong sự thành công của quá trình canh tác dừa sáp. Đặc biệt là khi các cây nhân giống truyền thống từ trái chỉ mang lại tỷ lệ trái sáp rất thấp (0 - 20%).
Với nguồn cây giống dừa sáp nuôi cấy mô Multipuno, chúng tôi có thể giúp người nông dân thu nhận trên 100 trái/cây mỗi năm với tỷ lệ trái sáp chất lượng cao đạt đến 80-100% sau 4 năm trồng.
Hoặc với giống dừa ta - giống dừa truyền thống được trồng phổ biến ở Việt Nam, bao gồm hai nhóm chính là dừa ta xanh và dừa ta đỏ - một trong những giống dừa năng suất cao chúng tôi làm - ưu điểm nổi bật là trái to, cùi dày và hàm lượng dầu cao. Giống dừa này rất phù hợp để ép lấy dầu, tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao trong ngành thực phẩm, mỹ phẩm và dược liệu.
Tuy nhiên, quá trình canh tác dừa ta hiện tại gặp nhiều khó khăn trong đảm bảo chất lượng cây giống ươm tạo từ trái vì đặc tính thụ phấn chéo, dẫn đến tình trạng giống thoái hóa, năng suất và chất lượng dầu không ổn định.
Từ những cá thể mẹ ưu việt được tuyển chọn kĩ càng qua nhiều năm, chúng tôi ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến và cho ra đời nguồn cây giống dừa ta nuôi cấy mô chất lượng cao, đảm bảo các đặc tính ưu việt từ cá thể mẹ với giá thành hợp lý.
Khó khăn lớn nhất là hành trình từ nhóm nghiên cứu sang một doanh nghiệp
- Đằng sau những thành công hẳn là không ít khó khăn. Xin chị chia sẻ đôi chút về Growlab, cũng như một số khó khăn mà startup đã trải qua. Đâu là kỷ niệm ấn tượng nhất với chị trong quá trình startup?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Khó khăn lớn nhất của Growlab không hẳn nằm ở công nghệ, mà ở hành trình chuyển đổi từ một nhóm nghiên cứu sang một doanh nghiệp thực thụ. Là những người làm khoa học, chúng tôi quen suy nghĩ rất sâu và rất kỹ cho từng chi tiết, trong khi startup lại đòi hỏi tốc độ, sự linh hoạt và nhiều quyết định mang tính đánh đổi.
Trong quá trình đó, không tránh khỏi những thời điểm các đồng sáng lập có quan điểm khác nhau về hướng đi, nhịp độ phát triển hay cách tiếp cận thị trường. Có những lúc áp lực lớn đến mức một vài người trong nhóm, trong đó có cả tôi, từng nghĩ đến việc nên dừng lại hoặc rời đi. Nhưng chính những giai đoạn khó khăn ấy lại buộc chúng tôi phải ngồi xuống, lắng nghe nhau nhiều hơn và nhìn lại điều cốt lõi mà cả nhóm cùng theo đuổi.
Qua những bất đồng đó, chúng tôi hiểu nhau hơn, hiểu rõ thế mạnh, giới hạn và vai trò của từng người trong tập thể. Nhờ vậy, Growlab không chỉ trưởng thành về mặt mô hình vận hành mà còn trở nên gắn kết hơn.
- Thương mại hoá được nghiên cứu như chị không nhiều. Theo chị, đâu là những khó khăn trong thương mại hoá đề tài nghiên cứu hiện nay?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Trước hết là rào cản về cơ chế và thủ tục. Khi muốn chuyển kết quả nghiên cứu sang sản xuất thử nghiệm hoặc ứng dụng thực tế, nhà khoa học thường vướng các quy định về tài chính, đấu thầu, sở hữu trí tuệ… Những quy trình này vừa phức tạp, vừa kéo dài, làm mất “thời điểm vàng” để đưa công nghệ ra thị trường.
Một nguyên nhân nữa là sự khác biệt về tư duy giữa nhà khoa học và doanh nghiệp. Nhà khoa học quan tâm đến độ chính xác, tính mới, tính bền vững của công nghệ; còn doanh nghiệp họ phải quan tâm đến chi phí, tốc độ, khả năng nhân rộng và lợi nhuận. Nếu không có một “ngôn ngữ chung”, hai bên rất khó gặp nhau. Nhiều kết quả nghiên cứu tốt nhưng không phù hợp với nhu cầu thị trường, hoặc chi phí triển khai quá cao so với khả năng chi trả của người sử dụng cuối cùng.
Tôi cho rằng nhà nghiên cứu cũng nên hiểu về thương mại hoá trước, bởi quá trình nghiên cứu sẽ không hình dung hết những khó khăn khi thương mại hoá.
Ví dụ, vừa qua chúng tôi có mời một nhà khoa học Mexico đến giao lưu. Nhà khoa học này nghiên cứu vắc-xin chống COVID-19. Sản phẩm nghiên cứu rất thành công, báo chí viết khá nhiều, tưởng chừng việc thương mại hoá không có gì khó khăn cả.
Thế nhưng, kỹ thuật này đòi hỏi thêm một bước loại bỏ 1 protein đưa vào nhằm tinh sạch khi thương mại hoá. Nhà sản xuất cho hay thêm một bước này quy trình sẽ phức tạp hơn, tốn kém hơn, dẫn đến rất khó cạnh tranh. Tuy nhiên, lúc nghiên cứu thì nhà khoa học không thể biết được những điều đó.
Do đó, nên có những khoá đào tạo các thầy cô, nhà nghiên cứu kiến thức cơ bản về thị trường, về thương mại hoá để có thể định hướng nghiên cứu sao cho khỏi lãng phí.
Trong nhóm của chúng tôi, các bạn trẻ nghiên cứu muốn hướng tới ứng dụng, tôi thường đặt ra 3 câu hỏi: Sản phẩm cuối cùng là gì? Ưu điểm là gì (có rẻ hơn, tốt hơn, khác biệt hay không?...). Nếu không có được những yếu tố này thì tốt nhất nên “gác lại”.
- Vừa qua, hàng loạt chính sách cởi mở, tháo gỡ khó khăn liên quan đến khoa học công nghệ, các vướng mắc này liệu có thể được tháo gỡ?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Tôi rất mừng với những chuyển biến mới này và cũng rất hy vọng vào những chính sách mới. Tuy nhiên, chính sách tốt nhưng việc triển khai vào thực tế cũng rất quan trọng, nếu không thì sự cởi mở vẫn chỉ nằm trên giấy.
Khởi nghiệp - hãy mạnh dạn bước qua nỗi sợ
- Vậy tầm nhìn của Growlab trong tương lai là gì, thưa chị?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Sứ mệnh của Growlab là thúc đẩy sự phát triển bền vững và nâng cao sản lượng cây trồng, đặc biệt là cây dừa, thông qua các giải pháp công nghệ đột phá. Chúng tôi muốn cung cấp đến tay người tiêu dùng toàn cầu nguồn cây giống chất lượng và tăng cường thu nhập cho người nông dân.
Điều này cũng là mục tiêu mà rất nhiều nước theo đuổi nhiều năm qua. Họ cũng có những kết quả nhất định, ví dụ nuôi cấy phôi của Philippines. Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là nhân giống từ trái dừa, mỗi trái ra một cây. Việc này giống như những đứa con chúng ta sinh ra, chúng có thể không giống bố hoặc không giống mẹ, cũng như không biết khi lớn lên sẽ thế nào.
Do đó, để các cây có thể đồng đều như nhau thì phương pháp nuôi cấy mô của chúng tôi rất hữu hiệu. Hiện nay trên thế giới chưa có ai làm được ở ngoài phòng thí nghiệm với quy mô lớn như chúng tôi. Điều này cực kỳ cần thiết đối với ngành dừa, nên tầm ảnh hưởng của phương pháp này tôi nghĩ sẽ khá lớn.
Đích đến của Growlab là trở thành nhà sản xuất cây giống dừa hàng đầu trong khu vực. Chúng tôi xây dựng mục tiêu dựa trên nền tảng là người nông dân, và tin rằng khi nông dân thành công, cộng đồng sẽ phát triển mạnh mẽ, và sự thịnh vượng sẽ đến.
- Chị có tính sẽ gọi vốn cho dự án thời gian tới không?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Tạm thời chúng tôi chưa tính đến phương án đó. Công nghệ của chúng tôi khiến giá thành sản xuất đã rẻ xuống rất nhiều, và việc đầu tư cũng không tốn kém quá nhiều tiền. Hơn nữa, chúng tôi cũng đang có những đối tác chiến lược và lượng khách hàng khá ổn định.
Công nghệ của chúng tôi giống như “nền tảng”, ngoài cây dừa, có thể nhân giống các cây có giá trị khác. Hiện nay chúng tôi cũng nhận được một số đề nghị nhân giống cây cà phê, cây chuối, cây dứa… Nếu sau này mở rộng sang các dự án này chúng tôi có thể cân nhắc việc gọi vốn.
- Với giải thưởng này, Growlab nhận được tấm vé đại diện Việt Nam dự Startup World Cup 2026 tại San Francisco (Mỹ). Chị có sự chuẩn bị gì chưa?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Chúng tôi xem đây là một cơ hội rất lớn, nhưng không đặt nặng câu chuyện thắng hay thua. Cá nhân tôi luôn tin rằng ban giám khảo của những sân chơi lớn đều là những người có rất nhiều kinh nghiệm, họ đủ khả năng để nhìn ra giá trị thực chất của một startup, không chỉ qua bài thuyết trình mà qua công nghệ, mô hình kinh doanh và tác động dài hạn.
Vì vậy, sự chuẩn bị quan trọng nhất của Growlab không phải là “làm sao để thắng”, mà là tiếp tục trau dồi và hoàn thiện công nghệ, cũng như chứng minh được tính khả thi của mô hình kinh doanh trong thực tế. Khi sản phẩm thực sự tốt, giải quyết được bài toán lớn của thị trường và tạo ra giá trị bền vững, thì cơ hội sẽ tự nhiên đến.
Chúng tôi cũng xem Startup World Cup là dịp để học hỏi, kết nối và đối chiếu mình với các startup quốc tế, từ đó nhìn rõ hơn mình đang đứng ở đâu và cần làm gì tiếp theo. Với tinh thần đó, Growlab bước vào sân chơi này một cách bình tĩnh, cầu thị và đầy trách nhiệm.
- Chị có lời khuyên nào đối với các bạn trẻ đã và chuẩn bị khởi nghiệp?
- PGS-TS Nguyễn Phương Thảo: Đầu tiên, là phải dám làm. Tuổi trẻ có một lợi thế rất lớn là thời gian, sự linh hoạt và khả năng chấp nhận thử - sai. Trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp hiện nay ngày càng đa dạng, các bạn có nhiều cơ hội hơn bao giờ hết để bắt đầu.
Bản thân tôi trước đây có tư duy khá “chắc ăn”, luôn muốn mọi thứ thật hoàn hảo rồi mới dám bước ra, nên đến giai đoạn này của cuộc đời mới quyết định khởi nghiệp. Tôi cũng là người khá hướng nội, thậm chí chồng tôi còn đùa rằng tôi là người “thiếu tự tin nhất trên đời”. Nhưng nếu cứ để sự thiếu tự tin và nỗi sợ giữ chân mình thì sẽ không bao giờ dám làm điều gì mới.
Khởi nghiệp không đòi hỏi bạn phải không sợ hãi, mà quan trọng là dám bước qua nỗi sợ đó. Khi đã bắt đầu, bạn sẽ học rất nhanh, trưởng thành rất nhiều, và đôi khi chính con đường khởi nghiệp sẽ giúp bạn khám phá ra những khả năng mà trước đó bản thân cũng không ngờ tới.
Xin trân trọng cảm ơn chị vì những trao đổi!