Ukraine tự chế pháo phản lực 'HIMARS nội địa', vì sao?
Trong bối cảnh cuộc xung đột tiêu hao đang bước sang giai đoạn mới; nhu cầu về khả năng tự chủ hỏa lực tầm xa trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết đối với Ukraine.
Không còn hài lòng với việc chỉ tiếp nhận các hệ thống viện trợ, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đang âm thầm thực hiện một cuộc cách mạng kỹ thuật - phát triển một nền tảng tên lửa vạn năng, mô phỏng theo triết lý thiết kế của hệ thống pháo phản lực cơ động cao M142 HIMARS.
Đại tá Andriy Zhuravlev, phó Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Pháo binh và Tên lửa thuộc Lục quân Ukraine, trong một cuộc phỏng vấn gần đây với RBC-Ukraine, đã hé lộ về dự án đầy tham vọng này. Ý tưởng cốt lõi không phải là tạo ra một loại tên lửa mới đơn lẻ, mà là xây dựng một "hệ sinh thái" hỏa lực, nơi một khung gầm duy nhất có thể phóng được nhiều loại đạn dược khác nhau tùy theo nhiệm vụ chiến thuật hay chiến lược.
Triết lý mô-đun hóa
Hệ thống M142 HIMARS của Mỹ đã trở thành "ngôi sao" trên chiến trường Ukraine không chỉ nhờ độ chính xác, mà nhờ tính đa năng của nó. Trên cùng một bệ phóng, người lính có thể nạp mô-đun chứa 6 quả đạn GMLRS để tấn công các mục tiêu chiến thuật ở cự ly 80km, hoặc thay thế bằng một tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn ATACMS duy nhất để thực hiện đòn đánh chiến lược ở cự ly 300km. Ukraine đang khao khát sao chép chính xác khả năng này.
Việc phát triển một hệ thống tên lửa vạn năng nội địa sẽ giúp Ukraine giải quyết bài toán hóc búa về sự phụ thuộc. Hiện tại, mỗi khi muốn tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương, Ukraine phải đối mặt với các rào cản chính trị từ các nước viện trợ. Một hệ thống "Made in Ukraine" sẽ xóa bỏ những giới hạn đó, cho phép quân đội tự do lựa chọn mục tiêu dựa trên nhu cầu tác chiến thực tế chứ không phải dựa trên sự cho phép từ nước ngoài.
Hơn nữa, xét về mặt kỹ thuật hậu cần, việc duy trì quá nhiều hệ thống pháo phản lực từ thời Liên Xô như BM-21 Grad, BM-27 Uragan hay BM-30 Smerch đang tạo ra gánh nặng khổng lồ về bảo dưỡng và sửa chữa. Một nền tảng thống nhất sẽ đơn giản hóa chuỗi cung ứng, giảm thiểu thời gian đào tạo kíp chiến đấu và tối ưu hóa quy trình nạp đạn trên chiến trường - nơi mà tốc độ đồng nghĩa với sự sống còn trước các thiết bị trinh sát và phản pháo của đối phương. Dự án này cho thấy Ukraine đang chuyển dịch từ tư duy tận dụng kho vũ khí cũ sang tư duy thiết kế vũ khí hiện đại theo chuẩn NATO như mô-đun hóa, chính xác cao và đa nhiệm.
Kho tàng tên lửa Ukraine
Để một hệ thống phóng đa năng hoạt động hiệu quả, nó cần những "mũi lao" sắc bén. Thông tin từ đại tá Zhuravlev và các nguồn tin công nghiệp quốc phòng cho thấy Ukraine đang dồn toàn lực để hoàn thiện bộ ba vũ khí chiến lược gồm Sapsan, Vilkha và Neptune.
Trong đó, hệ thống Sapsan (hay còn được biết đến với tên gọi Hrim-2) được coi là "át chủ bài" trong tương lai. Được thai nghén từ lâu như một đối trọng với Iskander-M của Nga, Sapsan là tổ hợp tên lửa đạn đạo chiến thuật có tầm bắn lý thuyết lên tới 500km. Việc tích hợp Sapsan vào nền tảng phóng đa năng mới sẽ biến nó thành vũ khí răn đe chiến lược thực sự, có khả năng vươn tới các trung tâm hậu cần, sân bay và cơ sở chỉ huy nằm sâu trong hậu phương đối phương.
Song song với Sapsan là hệ thống Vilkha-M. Đây thực chất là phiên bản hiện đại hóa sâu của đạn phản lực Smerch 300mm, được trang bị hệ thống dẫn đường chính xác. Vilkha đã chứng minh hiệu quả thực tế trên chiến trường, và phiên bản cải tiến hứa hẹn sẽ mở rộng tầm bắn và độ chính xác, đóng vai trò như lớp hỏa lực tầm trung, lấp đầy khoảng trống giữa pháo binh thông thường và tên lửa đạn đạo.
Không thể không nhắc đến sự "lột xác" của tổ hợp Neptune. Từ một tên lửa hành trình chống hạm làm nên lịch sử khi được cho là đã đánh chìm soái hạm Moscow hồi năm 2022, Neptune đang được cải tiến thành phiên bản tấn công mặt đất tầm xa. Việc tích hợp ống phóng Neptune lên cùng một khung gầm với các loại tên lửa đạn đạo sẽ tạo ra một tổ hợp hỗn hợp cực kỳ nguy hiểm, có thể tung ra các đòn tấn công phối hợp đa dạng quỹ đạo, khiến hệ thống phòng không đối phương khó lòng đánh chặn.
Bên cạnh các tên tuổi lớn của nhà nước, sự trỗi dậy của khu vực tư nhân cũng là một điểm sáng đáng chú ý. Công ty Fire Point của Ukraine đang phát triển các mẫu tên lửa đạn đạo chiến thuật FP-7 và tên lửa đạn đạo tầm ngắn FP-9. Các mẫu tên lửa nhỏ gọn như FP-9 có thể đóng vai trò tương tự như các loại đạn dẫn đường chi phí thấp, cho phép thực hiện các nhiệm vụ tấn công chính xác vào các mục tiêu giá trị thấp hơn mà không cần tiêu tốn các loại tên lửa chiến lược đắt tiền. Sự đa dạng hóa nguồn cung này là yếu tố sống còn để duy trì hỏa lực trong một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài.
Tương lai của pháo binh Ukraine
Dự án phát triển hệ thống tên lửa vạn năng dựa trên ý tưởng HIMARS không chỉ đơn thuần là một nỗ lực kỹ thuật, mà là tuyên ngôn về sự tự chủ chiến lược của Ukraine. Trong bối cảnh viện trợ phương Tây có thể biến động tùy theo tình hình chính trị quốc tế, khả năng tự sản xuất và triển khai các hệ thống tấn công tầm xa là bảo hiểm an ninh vững chắc nhất cho Kyiv.
Nếu thành công, hệ thống này sẽ cho phép Ukraine thiết lập một "vùng cấm" hỏa lực, đẩy lùi các kho đạn, sân bay và điểm tập kết quân của đối phương ra xa tiền tuyến, từ đó giảm áp lực cho các đơn vị bộ binh.
Thách thức đặt ra cũng không hề nhỏ. Việc tích hợp các hệ thống điện tử hàng không, radar dẫn đường và cơ khí bệ phóng của nhiều loại tên lửa khác nhau vào một nền tảng duy nhất đòi hỏi trình độ công nghệ cực cao và sự đầu tư khổng lồ. Chưa kể đến việc bảo vệ các cơ sở sản xuất trước các đòn tập kích liên tục của đối phương cũng là một bài toán nan giải.
Mặc dù vậy, với nền tảng khoa học kỹ thuật tên lửa thừa hưởng từ thời Liên Xô kết hợp với các công nghệ hiện đại tiếp thu từ phương Tây, Ukraine đang chứng minh khả năng tạo ra những bất ngờ chiến lược.
HIMARS là một hệ thống phóng rocket pháo binh di động cao, được phát triển bởi Lockheed Martin cho quân đội Mỹ. Được đưa vào sử dụng từ năm 2005, HIMARS là phiên bản nhẹ hơn của hệ thống M270 MLRS, với khả năng cơ động cao nhờ khung gầm xe tải 6x6, cho phép triển khai nhanh chóng trên các địa hình phức tạp.
HIMARS có thể mang theo một pod chứa 6 rocket dẫn đường GPS (GMLRS) hoặc một tên lửa đạn đạo tầm ngắn ATACMS, với tầm bắn từ 15 đến hơn 80km cho rocket tiêu chuẩn, và lên đến 300km với ATACMS. Hệ thống này nổi bật với độ chính xác cao, thời gian tái nạp nhanh (khoảng 10 phút), và khả năng bắn nhanh liên tiếp, làm cho nó trở thành "súng bắn tỉa của pháo binh".
Trong các cuộc xung đột hiện đại, HIMARS đã chứng minh hiệu quả, đặc biệt ở Ukraine, nơi nó giúp phá hủy các mục tiêu chiến lược của Nga từ xa. Hiện nay, HIMARS được sử dụng bởi nhiều quốc gia như Mỹ, Ukraine, và gần đây Canada đã đặt mua 26 hệ thống. Với tính linh hoạt và chi phí hợp lý, HIMARS tiếp tục là vũ khí quan trọng trong chiến tranh hiện đại, hỗ trợ các chiến dịch tấn công chính xác mà không cần lực lượng lớn
