Thực phẩm giả lọt lưới hậu kiểm: Lãnh đạo Sở ATTP TP.HCM cảnh báo

Hơn 4.200 cơ sở được kiểm tra, 83 trường hợp vi phạm

Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn căng thẳng trong công tác quản lý an toàn thực phẩm tại TP.HCM, khi quy mô kiểm tra được mở rộng chưa từng có. Theo Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP.HCM trong năm 2025, đơn vị này đã tiến hành kiểm tra 4.236 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phát hiện 83 trường hợp vi phạm.

Trong đó, Sở ATTP đã xử phạt hành chính 65 cơ sở với tổng số tiền hơn 1,6 tỷ đồng, 16 cơ sở bị UBND TP.HCM xử phạt với số tiền hơn 3,5 tỷ đồng, chuyển hồ sơ đến UBND huyện Hóc Môn (cũ) xử phạt 1 cơ sở với số tiền là 7,5 triệu đồng; chuyển cơ quan điều tra 1 trường hợp.

Con số này phản ánh nỗ lực rất lớn của lực lượng quản lý, nhưng đồng thời cũng phơi bày một thực tế không mấy yên tâm: vi phạm vẫn tồn tại dai dẳng, thậm chí ngày càng tinh vi.

Ông Bùi Chí Tình - Phó Giám đốc Sở ATTP TP.HCM, thẳng thắn nhìn nhận rằng, áp lực lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu quy định, mà ở cách các quy định đang bị lợi dụng. “Chúng tôi kiểm tra thường xuyên, liên tục, theo kế hoạch năm và theo các đợt cao điểm. Tuy nhiên, khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, sản phẩm đã được lưu thông ra thị trường, đến tay người tiêu dùng rồi thì việc xử lý dù nghiêm đến đâu cũng không thể bù đắp hoàn toàn rủi ro đã xảy ra”, ông Tình chia sẻ.

Trong tổng số 83 trường hợp vi phạm được phát hiện, có 25 trường hợp liên quan trực tiếp đến chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là nhóm vi phạm được Sở đánh giá có nguy cơ cao nhất, bởi nó không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Việc xử lý được thực hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ phạt tiền, đình chỉ hoạt động cho đến buộc thu hồi, tiêu hủy sản phẩm và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Chí Tình, những con số xử phạt dù lớn vẫn chưa phản ánh hết mức độ phức tạp của vấn đề. “Có những trường hợp khi đoàn kiểm tra phát hiện thì sản phẩm đã được tiêu thụ trên thị trường trong thời gian dài. Điều này cho thấy nếu chỉ trông chờ vào hậu kiểm thì luôn tồn tại độ trễ, và chính độ trễ đó là khoảng trống cho vi phạm”, ông nói.

Hậu kiểm thay tiền kiểm: kẽ hở cho gian lận?

Cốt lõi của câu chuyện nằm ở Nghị định 15/2018/NĐ-CP, văn bản đã thay đổi căn bản phương thức quản lý an toàn thực phẩm, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chủ trương này được đánh giá là tiến bộ, giúp giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Thế nhưng, theo lãnh đạo Sở ATTP, chính sự thông thoáng này lại đang bị một bộ phận cơ sở lợi dụng.

Phân tích của ông Tình cho thấy, theo quy định hiện hành, chỉ một số nhóm thực phẩm đặc thù mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm trước khi sản xuất, kinh doanh. Phần lớn các sản phẩm còn lại được phép tự công bố và doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn. “Về nguyên tắc, đây là cơ chế dựa trên sự tuân thủ và trung thực của doanh nghiệp. Nhưng thực tế cho thấy vẫn còn không ít cơ sở cố tình tự công bố sai, tự xếp nhóm sản phẩm không đúng bản chất để né các yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn,” ông Tình cho biết.

Một trong những vấn đề nổi cộm nhất hiện nay là sự nhập nhằng giữa thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thực phẩm bổ sung. Theo ông Bùi Chí Tình - Nghị định 15 chưa nêu rõ thực phẩm bổ sung như một nhóm riêng biệt, trong khi nhóm này lại được phép tự công bố và không phải đăng ký nội dung quảng cáo. “Chính kẽ hở này đã dẫn đến tình trạng rất nhiều sản phẩm đáng lẽ phải quản lý như thực phẩm bảo vệ sức khỏe lại được ‘đẩy’ sang nhóm thực phẩm bổ sung. Khi không phải đăng ký quảng cáo, các cơ sở dễ dàng phóng đại công dụng, gây hiểu nhầm nghiêm trọng cho người tiêu dùng”, ông cảnh báo.

Hệ lụy của việc quảng cáo sai sự thật không chỉ dừng lại ở hành vi vi phạm pháp luật. Nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền, đã đặt niềm tin vào những lời quảng cáo “có cánh”, coi thực phẩm chức năng như một giải pháp điều trị thay thế.

Theo các chuyên gia y tế, việc sử dụng các sản phẩm không đảm bảo chất lượng trong thời gian dài có thể gây tổn hại gan, thận, rối loạn chuyển hóa và làm trầm trọng thêm bệnh nền.

Từ góc độ quản lý, ông Bùi Chí Tình cho rằng công tác hậu kiểm hiện nay đang phải đối mặt với áp lực rất lớn, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội bùng nổ. “Sản phẩm không chỉ được bán ở cửa hàng truyền thống mà còn lan nhanh trên các nền tảng trực tuyến. Việc kiểm soát quảng cáo, kiểm soát chất lượng vì thế phức tạp hơn rất nhiều so với trước đây”, ông nói.

Người tiêu dùng: mắt xích cuối cùng nhưng không thể đứng ngoài

Dù vậy, lãnh đạo Sở ATTT khẳng định cơ quan quản lý không buông lỏng trận tuyến. Các đợt kiểm tra chuyên đề, cao điểm vẫn được duy trì, song song với việc phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để nâng cao năng lực giám sát từ cơ sở. Công tác tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho cán bộ quản lý và các cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng được đẩy mạnh, nhằm hạn chế vi phạm ngay từ gốc.

Ông Bùi Chí Tình nhấn mạnh: trong bối cảnh hậu kiểm là xu hướng tất yếu, vai trò của người tiêu dùng trở nên đặc biệt quan trọng. “Người dân cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, không tin vào những quảng cáo thổi phồng công dụng. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần phản ánh kịp thời để cơ quan chức năng có cơ sở xử lý”, ông khuyến nghị.

Nhìn từ thực tiễn năm 2025, câu chuyện an toàn thực phẩm không chỉ là bài toán quản lý, mà là bài toán niềm tin. Niềm tin của người dân vào bữa ăn hằng ngày, niềm tin vào sự trung thực của doanh nghiệp và hiệu lực của pháp luật. Nếu những lỗ hổng trong cơ chế tự công bố và quảng cáo không sớm được bịt kín, thì dù xử phạt bao nhiêu, bữa ăn của người dân vẫn có nguy cơ trở thành một “canh bạc” rủi ro.

Theo ông Bùi Chí Tình, muốn giải quyết tận gốc vấn đề, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, làm rõ các khái niệm còn chồng chéo, đồng thời tăng cường hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm. “ATTP là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Không thể để bất kỳ ai “ăn may” trên sức khỏe của người dân”, ông khẳng định.

Hồ Quang