Học sinh Nhật khăn gói sang Đài Loan du học bán dẫn

Thay vì lựa chọn các trường đại học danh tiếng trong nước hay hướng đến phương Tây, bảy học sinh tốt nghiệp trung học từ tỉnh Kumamoto đã quyết định khăn gói sang Tân Trúc (Hsinchu), nơi được mệnh danh là trái tim công nghệ của Đài Loan, để theo đuổi giấc mơ bán dẫn. Quyết định táo bạo này không phải là sự ngẫu hứng của tuổi trẻ, mà là hệ quả trực tiếp từ "hiệu ứng TSMC".

Kể từ khi gã khổng lồ sản xuất chip lớn nhất thế giới bắt đầu vận hành nhà máy tại thị trấn Kikuyo, Kumamoto cách đây một năm, mối quan hệ kinh tế giữa hòn đảo Kyushu và Đài Loan đã trở nên khăng khít hơn bao giờ hết. Sự hiện diện của TSMC không chỉ thay đổi bộ mặt kinh tế địa phương mà còn kích hoạt một làn sóng du học mới, nơi thế hệ trẻ Nhật Bản chấp nhận vượt qua rào cản ngôn ngữ và văn hóa để tiếp cận công nghệ lõi, với kỳ vọng trở thành những kỹ sư tiên phong cho sự phục hưng ngành bán dẫn của đất nước mặt trời mọc.

Giấc mơ Tân Trúc và giảng đường thực chiến tại "thủ phủ" chip toàn cầu

Câu chuyện của bảy du học sinh này, bao gồm sáu em đến từ Trường Trung học Kaishin (thành phố Kumamoto) và một em từ Trường Trung học Kỹ thuật Tamana, là minh chứng sống động cho khát vọng đổi mới của thế hệ trẻ Nhật Bản. Điểm đến của họ là Đại học Khoa học và Công nghệ Minh Tân (Minghsin University of Science and Technology - MUST), tọa lạc ngay trong Khu Công viên Khoa học Tân Trúc, nơi đặt trụ sở của TSMC và hàng loạt tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Hành trình của những tân sinh viên này không hề trải đầy hoa hồng. Sau khi tốt nghiệp trung học vào tháng 3, họ đã lập tức bay sang Đài Loan để tham gia các khóa học tiếng Trung cấp tốc. Hiện tại, họ đang sống trong ký túc xá gần trường và đã chính thức nhập học vào trường cao đẳng bán dẫn thuộc MUST từ tháng 9. Đối với những thanh niên vừa bước sang tuổi 19 vào năm 2025 (hoặc đầu năm 2026), việc phải tiếp thu kiến thức chuyên ngành phức tạp bằng một ngôn ngữ hoàn toàn mới là một thử thách khổng lồ. Một sinh viên trong nhóm thật thà chia sẻ rằng đôi khi cậu phải nhờ đến sự trợ giúp của ChatGPT để theo kịp bài giảng và hiểu rõ các thuật ngữ kỹ thuật.

Tuy nhiên, động lực của họ là vô cùng rõ ràng. Sáu trong số bảy sinh viên đã bày tỏ nguyện vọng cháy bỏng được quay trở về làm việc cho nhà máy TSMC tại quê nhà Kumamoto sau khi tốt nghiệp. Một người khác thì đặt mục tiêu gia nhập TSMC hoặc tập đoàn thương mại Mitsubishi của Nhật Bản. Họ hiểu rằng, những kiến thức thực chiến họ học được tại Tân Trúc, nơi có hệ sinh thái bán dẫn hoàn thiện nhất thế giới, sẽ là tấm vé thông hành vàng khi trở về Nhật Bản.

Ông Tatsuya Kai, Giám đốc của Kaishin Gakuen (đơn vị điều hành Trường Trung học Kaishin), gọi khoản đầu tư của TSMC vào Kumamoto là "cơ hội trăm năm có một". Chính nhận thức này đã thúc đẩy ông và nhà trường tìm kiếm những hướng đi đột phá trong giáo dục. Sau khi nhậm chức vào tháng 6 năm 2024, thông qua các mối quan hệ cá nhân với một giáo sư tại MUST, ông Kai đã xúc tiến việc ký kết thỏa thuận hợp tác đào tạo kỹ sư bán dẫn vào tháng 11 năm 2024. Ông nhận định thẳng thắn: "Giáo dục thực hành cho kỹ sư tại Nhật Bản hiện vẫn chưa đủ cả về quy mô lẫn tốc độ".

Sự khao khát của giới trẻ Nhật Bản đối với ngành này là rất lớn. Khi Trường Trung học Kaishin mở "khóa học thông tin bán dẫn" vào tháng 4, họ đã nhận được tới 240 đơn đăng ký cho chỉ 80 chỉ tiêu ban đầu, buộc nhà trường phải vội vã nâng hạn ngạch lên 120. Với kế hoạch gửi thêm sáu học sinh nữa sang MUST vào mùa xuân năm 2026 và kỳ vọng nhiều hơn nữa vào lứa tốt nghiệp năm 2028, Kaishin đang tiên phong trong việc xây dựng một "đường ống nhân tài" trực tiếp nối liền Kumamoto và Đài Loan.

Bài toán 20 nghìn tỉ yen và cuộc chạy đua lấp đầy khoảng trống nhân lực

Câu chuyện du học của nhóm học sinh Kumamoto không chỉ là nỗ lực cá nhân hay của một ngôi trường riêng lẻ, mà nó phản ánh một vấn đề vĩ mô cấp bách của cả vùng Kyushu, nơi đang được kỳ vọng trở thành "Đảo Silicon" mới của Nhật Bản. Theo Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Kyushu, các khoản đầu tư liên quan đến chip của TSMC và các công ty vệ tinh dự kiến sẽ đóng góp hơn 20 nghìn tỷ yên (tương đương 128 tỷ USD) cho nền kinh tế khu vực trong vòng 10 năm tới. Đây là một con số khổng lồ, hứa hẹn vực dậy nền kinh tế địa phương và tái khẳng định vị thế công nghệ của Nhật Bản.

Tuy nhiên, viễn cảnh tươi sáng này đang bị che phủ bởi một đám mây đen: sự thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Các ước tính chỉ ra rằng vùng Kyushu đang thiếu hụt khoảng 1.000 lao động kỹ thuật cao trong ngành bán dẫn mỗi năm. Nếu không có đủ kỹ sư vận hành, bảo trì và phát triển công nghệ, những nhà máy tỷ đô có nguy cơ không thể hoạt động hết công suất. Chính vì vậy, các cơ sở giáo dục khác tại Kumamoto cũng đang ráo riết vào cuộc.

Học viện Công nghệ Quốc gia, Cao đẳng Kumamoto (Kosen) là một ví dụ điển hình khác. Trường đã ký biên bản ghi nhớ vào tháng 11 năm 2023 với Đại học Quốc gia Thành Công (National Cheng Kung University) của Đài Loan. Mùa hè vừa qua, Kosen đã cử sinh viên tham gia trại hè bán dẫn tại Đài Loan.

Tại đây, các sinh viên Nhật Bản không chỉ học lý thuyết về thiết kế mạch hay chuỗi cung ứng bằng tiếng Anh, mà quan trọng hơn, họ được "mục sở thị" các phòng sạch (cleanroom), dây chuyền sản xuất và các thiết bị tối tân tại Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp, những trải nghiệm thực tế mà các trường đại học Nhật Bản khó có thể cung cấp đầy đủ ngay lập tức.

Giáo sư Kenichiro Takakura của Kosen nhận định rằng những chương trình như vậy giúp "nâng cao động lực cho sinh viên Nhật Bản khi họ được gặp gỡ những người bạn cùng trang lứa từ khắp nơi trên thế giới". Sự cọ xát quốc tế này là yếu tố then chốt để đào tạo ra một thế hệ kỹ sư không chỉ giỏi kỹ thuật mà còn có tư duy toàn cầu, sẵn sàng làm việc trong môi trường đa văn hóa tại các nhà máy của TSMC.

Tóm lại, việc các học sinh trung học Kumamoto sang Đài Loan du học là một tín hiệu tích cực cho thấy sự linh hoạt và thích ứng của người Nhật trước thời cuộc. Họ không ngồi chờ chính phủ cải cách giáo dục đại học, mà chủ động tìm đến nguồn tri thức tốt nhất hiện có. Những sinh viên này, cùng với hàng ngàn người khác sẽ tiếp bước họ, chính là những "hạt giống" quan trọng nhất để Nhật Bản hiện thực hóa giấc mơ phục hưng ngành bán dẫn và đảm bảo rằng khoản đầu tư 20 nghìn tỷ yên sẽ sinh lời bền vững trong tương lai.

Bùi Tú