'Hành vi áp đặt của Zalo đang vượt mặt quy định pháp luật'

Những ngày qua, người dùng mạng xã hội Zalo xôn xao khi ứng dụng này thông báo cập nhật các điều khoản sử dụng dịch vụ mới. Nếu không đồng ý với toàn bộ điều khoản mới, ứng dụng này sẽ tự động xóa tài khoản của người dùng sau 45 ngày.

Một trong những điều khoản sử dụng mới của Zalo được sự quan tâm nhiều liên quan đến việc Zalo sẽ thu thập, sử dụng dữ liệu thông tin của khách hàng.

Theo Điều 5, khi đăng nhập tài khoản, người dùng được hiểu là đã cho phép đơn vị phát hành ứng dụng - Công ty VNG - áp dụng các biện pháp kỹ thuật để thu thập và xử lý dữ liệu liên quan đến tài khoản. Phạm vi dữ liệu được nêu khá rộng, bao gồm số điện thoại, CCCD, họ tên, tuổi, giới tính, mối quan hệ gia đình, địa chỉ thư điện tử, hình ảnh cá nhân và một số thông tin khác.

Một vấn đề nữa là thời điểm Zalo cập nhật điều khoản dịch vụ diễn ra chỉ ít ngày trước khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực - từ 1.1.2026.

Nhiều người dùng bày tỏ rằng họ bị đặt vào tình thế “đồng ý toàn bộ hoặc rời bỏ nền tảng”, kể cả khi chỉ muốn tiếp tục các chức năng giao tiếp cơ bản. Việc đồng ý được tạo ra dưới áp lực bị loại trừ, không thể được xem là sự đồng ý tự nguyện.

Có dấu hiệu vi phạm pháp luật

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, TS-LS Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp) nói: Khi sử dụng mạng xã hội, giới hạn của việc sử dụng thông tin người dùng sẽ theo thỏa thuận giữa nhà mạng với người dùng.

Ông Cường cho rằng nội dung thỏa thuận này do nhà mạng đưa ra, “có sự chấp nhận của người dùng thì mới được thực hiện”. Nội dung thỏa thuận như thế nào không phải là ý chí đơn phương của một bên, mà phải tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

“Việc sử dụng dữ liệu cá nhân phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có dữ liệu cá nhân”, ông Cường nói.

Luật sư cũng đề cập đến điều số 5 về "thu thập, sử dụng và bảo vệ thông tin người dùng" do Zalo đưa ra, đồng nghĩa với việc người dùng cho phép, chấp thuận để VNG (đơn vị phát hành ứng dụng) có quyền "sử dụng những biện pháp kỹ thuật cho mục đích thu thập và xử lý các dữ liệu liên quan đến tài khoản của người dùng".

Thông tin có thể bao gồm số điện thoại, căn cước công dân, hộ chiếu, họ tên, tuổi, giới tính, mối quan hệ gia đình, thư điện tử (email), hình ảnh cá nhân...

Luật sư Cường nhận định, nội dung thỏa thuận sử dụng thông tin người dùng phải phù hợp với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ có hiệu lực từ 2026. Cụ thể, Điều 11 "thu thập, phân tích, tổng hợp dữ liệu cá nhân" quy định: Dữ liệu cá nhân được thu thập phải được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân trước khi thu thập, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác...

“Hành vi áp đặt của Zalo đang vượt mặt quy định pháp luật”, ông Cường nói.

Ngoài ra, luật sư Cường cũng nêu, Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ có hiệu lực từ 1.1.2026, quy định rõ: Tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến không được thu thập trái phép dữ liệu cá nhân và ngoài phạm vi theo thỏa thuận với khách hàng; không được yêu cầu cung cấp hình ảnh, video chứa nội dung đầy đủ hoặc một phần giấy tờ tùy thân làm yếu tố xác thực tài khoản;...

Như vậy, theo ông Cường, những điều khoản mà Zalo đưa ra, có những điều khoản có dấu hiệu vi phạm quy định của pháp luật.

Zalo tuyên bố quyền miễn trừ vượt quá giới hạn

Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Tinh Thông Luật cho hay: Với mạng xã hội, ví dụ như Zalo, thỏa thuận cung cấp và sử dụng dịch vụ còn bắt buộc phải nêu rõ biện pháp bảo đảm quyền quyết định của người dùng trong việc cho phép thu thập và cung cấp thông tin của mình cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân khác khoản 2 Điều 28 Nghị định 147/2024/NĐ-CP, và phải mô tả các biện pháp bảo vệ thông tin người dùng trong chính thỏa thuận sử dụng dịch vụ điểm d khoản 2 Điều 29 Nghị định 147/2024/NĐ-CP.

Việc Zalo ghi chung "các mục đích khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh… mà chúng tôi cho là phù hợp tại từng thời điểm" là không đáp ứng yêu cầu về mục đích cụ thể, minh bạch và quyền quyết định thực chất của người dùng. Ngoài ra 14.2 và phần cuối 14.3: "Người dùng miễn trừ VNG khỏi mọi trách nhiệm…", "đồng ý miễn cho VNG toàn bộ trách nhiệm nếu bị hack hoặc nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát") là những điều khoản loại trừ gần như toàn bộ trách nhiệm của doanh nghiệp đối với mọi tổn thất, thiệt hại của người dùng.

Đây không chỉ là tuyên bố miễn trừ thông thường, mà ở nhiều chỗ đã vượt quá giới hạn mà pháp luật cho phép trong quan hệ với người tiêu dùng.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã có giấy mời gửi Công ty cổ phần Tập đoàn VNG, về việc thu thập, sử dụng thông tin người dùng và cung cấp các dịch vụ trên nền tảng Zalo.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia yêu cầu VNG phối hợp báo cáo, cung cấp nhiều nhóm thông tin, tài liệu liên quan trực tiếp đến người dùng cá nhân.

Trước hết là thông tin pháp lý cơ bản của doanh nghiệp, bao gồm tư cách pháp lý, vai trò của VNG trong việc sở hữu, quản lý, vận hành nền tảng Zalo tại Việt Nam, cũng như đối tượng người dùng của nền tảng này.

Đồng thời, Ủy ban cũng yêu cầu VNG cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến việc sửa đổi, cập nhật các điều khoản sử dụng, bao gồm: Cách thức thông báo cho người dùng, việc yêu cầu người dùng chấp nhận điều khoản mới và các hệ quả phát sinh trong trường hợp người dùng không chấp nhận các nội dung cập nhật; cung cấp toàn bộ các văn bản, tài liệu hiện hành quy định về việc thu thập, xử lý, lưu trữ, chia sẻ và bảo vệ thông tin người dùng Zalo.

“Trường hợp công ty không ban hành một văn bản riêng về chính sách bảo vệ thông tin người dùng Zalo, đề nghị làm rõ hình thức thể hiện, vị trí công bố và cách thức để người dùng có thể tiếp cận, tìm hiểu đầy đủ các nội dung liên quan đến dữ liệu cá nhân của mình”, công văn của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nêu rõ.

Lam Thanh