Công nghệ 3D giúp người phụ nữ thoát khỏi 50 năm đau đớn vì dị tật khớp háng

Ngày 7.1.2026, Đại tá, TS-BS Phan Đình Mừng – Giám đốc Viện Chấn thương Chỉnh hình, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 175 – cho biết đơn vị vừa thực hiện thành công một ca phẫu thuật thay khớp háng đặc biệt phức tạp. Ca mổ là sự kết hợp giữa kinh nghiệm chuyên môn và công nghệ in 3D hiện đại, giúp một người phụ nữ hồi sinh khả năng đi lại sau gần 50 năm mang dị tật.

Cuộc “đấu trí” trước giờ G và “vũ khí” công nghệ 3D

Bà Dương Thị Cúc (sinh năm 1972, quê Lâm Đồng) bước vào phòng khám của Bệnh viện Quân y 175 với dáng đi khập khiễng nặng nề. Ít ai biết rằng, nỗi đau này đã theo bà từ khi mới 3 tuổi. Một mũi tiêm giảm đau vùng háng thời thơ ấu đã để lại biến chứng áp-xe nghiêm trọng, dẫn đến hậu quả nặng nề: toàn bộ chỏm xương đùi bên trái bị hoại tử hoàn toàn.

Suốt gần 50 năm, bà Cúc phải sống trong tình trạng chân trái ngắn hơn chân phải từ 5–6cm. Theo thời gian, biên độ vận động khớp háng ngày càng thu hẹp, nhường chỗ cho những cơn đau dữ dội và sự biến dạng tiến triển. Khi khả năng đi lại gần như mất hẳn, bà mới tìm đến các bác sĩ quân y như một niềm hy vọng cuối cùng.

Dựa trên các kết quả chẩn đoán hình ảnh, Đại tá, TS-BS Phan Đình Mừng cùng ê-kíp xác định đây là trường hợp loạn sản khớp háng (Developmental Dysplasia of the Hip – DDH) đặc biệt phức tạp. Bệnh nhân được xếp vào độ 4 theo phân loại Crowe – mức độ nặng nhất, khi khớp háng trật hoàn toàn, chỏm xương đùi gần như biến mất, còn ổ cối và đầu trên xương đùi bị thoái triển nghiêm trọng.

Thách thức đặt ra là rất lớn. Do biến dạng kéo dài hàng chục năm, cấu trúc xương vùng ổ cối trở nên mỏng và yếu, dễ vỡ nếu thao tác không chính xác. Bên cạnh đó, các nhóm cơ và dây chằng quanh khớp bị co rút nặng, khiến việc tái lập chiều dài chi trở thành một “bài toán khó”.

Nguy cơ lớn nhất trong ca thay khớp háng này là liệt thần kinh tọa. Nếu cố gắng kéo dài chân về đúng vị trí giải phẫu, dây thần kinh có thể bị căng quá mức, dẫn đến liệt vĩnh viễn. Ngược lại, nếu không xử lý triệt để, chức năng vận động sẽ không thể phục hồi.

Để giải quyết mâu thuẫn này, các bác sĩ quyết định ứng dụng công nghệ in 3D. Một mô hình nhựa mô phỏng chính xác kích thước và hình dạng xương chậu, xương đùi của bệnh nhân được tạo ra. Nhờ “bản sao” này, ê-kíp có thể trực tiếp cầm, đo đạc từng milimet, lựa chọn loại chuôi khớp nhỏ nhất phù hợp với ống tủy hẹp, đồng thời xây dựng phương án tái tạo gờ ổ cối đã bị tiêu biến.

Theo TS-BS Phan Đình Mừng, mô hình 3D chính là “chìa khóa” giúp các bác sĩ nhìn rõ những góc khuất mà phim X-quang thông thường không thể hiện hết, từ đó chuẩn bị kỹ lưỡng dụng cụ và phương án dự phòng trong suốt hai tuần trước khi bước vào ca mổ.

4,5 giờ nghẹt thở trong phòng mổ

Ngày phẫu thuật, không khí trong phòng mổ căng thẳng hơn bao giờ hết. Khi bóc tách phần mềm, thực tế cho thấy bao khớp co rút dữ dội đúng như dự đoán. Các bác sĩ phải kiên trì giải phóng từng nhóm cơ, cắt một phần bao khớp để đưa đầu trên xương đùi về gần vị trí ổ cối tự nhiên.

Sự hỗ trợ của mô hình 3D cùng hệ thống máy C-arm trong mổ giúp ê-kíp định vị chính xác ổ cối nguyên bản của bệnh nhân. Để khắc phục tình trạng thiếu hụt xương ở bờ trên ổ cối, các bác sĩ thực hiện kỹ thuật lấy hai mảnh xương từ mào chậu của chính bệnh nhân, ghép vào ổ cối và cố định bằng vít. Sau khi nền xương được gia cố vững chắc, một ổ cối nhân tạo kích thước siêu nhỏ được đặt thành công.

Thách thức tiếp theo xuất hiện khi dây thần kinh tọa bắt đầu căng quá mức trong quá trình kéo dài chi. Trước tình huống này, TS-BS Phan Đình Mừng quyết định thực hiện kỹ thuật cắt xương đùi để giảm áp lực, sau đó kết hợp xương lại bằng nẹp vít. Đây là quyết định mang tính then chốt, giúp vừa bảo đảm chiều dài chi hợp lý, vừa bảo vệ an toàn tuyệt đối cho hệ thần kinh.

“Sau 4 giờ 30 phút tập trung cao độ, ca đại phẫu kết thúc sớm hơn dự kiến. Kết quả hậu phẫu mang lại niềm vui lớn cho cả ê-kíp. Đến ngày thứ 6 sau mổ, bệnh nhân không ghi nhận bất kỳ dấu hiệu tổn thương thần kinh tọa nào – biến chứng đáng lo ngại nhất đã được loại trừ hoàn toàn. Đặc biệt, bệnh nhân đã có thể gập duỗi gối và cử động bàn chân trở lại”, bác sĩ Mừng chia sẻ.

Dù phía trước vẫn còn vài tháng tập phục hồi chức năng để xương ghép liền vững và cơ bắp lấy lại sức mạnh, nhưng niềm tin về một cuộc sống mới với đôi chân cân bằng đã hiện rõ trên khuôn mặt người phụ nữ 53 tuổi.

Thành công của ca phẫu thuật không chỉ mang lại hạnh phúc cho riêng người bệnh, mà còn là minh chứng cho sự tiến bộ vượt bậc của y học quân đội nói chung và Bệnh viện Quân y 175 nói riêng. Việc làm chủ công nghệ in 3D trong các ca chấn thương chỉnh hình phức tạp đang mở ra thêm nhiều cơ hội điều trị cho những bệnh nhân dị tật lâu năm hoặc tổn thương khung chậu nghiêm trọng.

Bình Thuận