Lát vỉa hè cuối năm, đốt rác… khiến ô nhiễm không khí thêm trầm trọng
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm không khí nghiêm trọng, trong đó ngoài thời tiết nghịch nhiệt thì còn từ hoạt động giao thông, lát vỉa hè cuối năm, đốt rác và hoạt động công nghiệp…
Tình trạng ô nhiễm không khí, nhất là ở một số thành phố lớn, trong đó có Hà Nội, vẫn diễn ra hết sức nghiêm trọng. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ chiều 8.1, Bộ NN-MT đã thông tin đến báo chí về giải pháp đối với tình trạng này.
Theo Thứ trưởng Bộ NN-MT Phùng Đức Tiến cho hay ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề cần giải quyết trọng tâm, tập trung tại Hà Nội và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
Trong đó, 9 tháng đầu năm cơ bản duy trì mức trung bình/tốt. Từ tháng 10-12.2025, ô nhiễm gia tăng mạnh theo quy luật. Đỉnh điểm ngày 12.12.2025 có chỉ số AQI trung bình ngày đạt 264.
Ông Tiến cho hay qua theo dõi, quy luật ô nhiễm trong ngày thay đổi, bên cạnh việc tập trung vào ban đêm và sáng sớm (thời điểm nghịch nhiệt diễn ra mạnh nhất), ô nhiễm không khí còn cao tại các giờ cao điểm như 9-11h và 15-17h (giờ hoạt động giao thông, sản xuất cao).
Có 2 nguyên nhân: Nguyên nhân khách quan là hình thái thời tiết (vào cuối tháng 11 đầu tháng 12) bất lợi hơn trung bình nhiều năm (sương mù, nghịch nhiệt kéo dài). Nguyên nhân chủ quan là nguồn phát thải từ hoạt động giao thông và mật độ lưu thông tham gia giao thông vào đợt cuối năm tăng cao; công trình xây dựng, mở rộng đường, lát vỉa hè cuối năm chưa có che chắn, đào ẩm hiệu quả; đốt rác/phụ phẩm tự phát; nguồn thải làng nghề và công nghiệp.
Bộ NN-MT đề ra hai giải pháp trước mắt. Cụ thể là thiết lập cơ chế giám sát và gửi báo cáo hằng tuần. Định kỳ trước 11h00 thứ sáu hằng tuần, Bộ NN-MT sẽ tổng hợp số liệu từ các địa phương, đánh giá tiến độ và báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Hiện tại đã xây dựng tới báo cáo tuần thứ 10 về các nội dung này. Thứ hai, tăng cường mạng lưới quan trắc để có cơ sở xử lý.
Về lâu dài, đề xuất thực hiện các biện pháp khẩn cấp kiểm soát nguồn thải. Bộ đã ban hành 2 văn bản gửi UBND các tỉnh/thành phố, yêu cầu kích hoạt ngay các biện pháp khẩn cấp như: Tăng cường rửa đường; kiểm soát 100% các công trình xây dựng và nghiêm cấm đốt mở; rà soát các hoạt động, khuyến khích cắt giảm công suất trong những ngày cao điểm.
Trong giai đoạn 2026-2030 Bộ NN-MT tập trung vào 4 nhóm giải pháp:
Nhóm thứ nhất, hoàn thiện cơ chế chính sách và tổ chức thực hiện: Xây dựng Kế hoạch của bộ để triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quyết định số 2530/QĐ-TTg ngày 19.11.2025), cụ thể hóa 09 nhóm giải pháp theo tinh thần "6 rõ".
Song song đó là thực hiện các hoạt động, nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí sau khi được Thủ tướng Chính phủ đồng ý, phê duyệt; nghiên cứu và thực hiện sửa các quy định về bảo vệ môi trường không khí tại Luật Bảo vệ môi trường; hoàn thiện dự thảo, trình cấp có thẩm quyền ban hành lộ trình và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông.
Nhóm thứ hai về đầu tư hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ để giải quyết ô nhiễm môi trường chung cũng như ô nhiễm không khí đang được Bộ lên kế hoạch để triển khai.
Nhóm thứ ba về kiểm soát nguồn thải (nguồn thải từ xe ô tô, xe gắn máy…)
Nhóm thứ tư về hỗ trợ địa phương, truyền thông và hợp tác quốc tế.
Tại một hội thảo mới đây, ông Trương Mạnh Tuấn, Phó trưởng Phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ NN-MT nhấn mạnh rằng việc ứng dụng khoa học công nghệ, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm sự đồng thuận của xã hội.
Một điển hình là việc công khai chỉ số chất lượng không khí. Khi các chỉ số này được cập nhật thường xuyên, người dân buộc phải đối diện với thực tế rằng chất lượng không khí ngoài trời có thể cao gấp nhiều lần so với môi trường trong nhà, và từ đó hình thành trách nhiệm cá nhân trong lựa chọn hành vi.
Các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.
Ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát Nông nghiệp, Tài nguyên và Môi trường, Cục Viễn thám quốc gia cho biết hai nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song.
Thứ nhất là ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao, cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở. Đáng chú ý, công nghệ viễn thám hiện nay đã đạt độ chính xác đủ đáp ứng yêu cầu quản lý cấp địa phương, với khả năng phân tích các ô lưới mặt đất khoảng 3 km.
Song song với đó, thiết bị bay không người lái (Drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.