'Vũ khí lạm dụng' của Grok và lựa chọn kinh doanh sai lầm từ Elon Musk

Vương quốc Anh tuần này sẽ chính thức hình sự hóa việc tạo ra các “hình ảnh mang tính gợi dục mà không có sự đồng thuận”. Đây là động thái để phản ứng trước làn sóng hình ảnh khiêu dâm do chatbot trí tuệ nhân tạo Grok của Elon Musk tạo ra tràn lan trên mạng xã hội X.

Hôm 12.1, Cơ quan quản lý truyền thông của Vương quốc Anh (Ofcom) cho biết đã mở cuộc điều tra xem Grok có vi phạm nghĩa vụ bảo vệ người dùng khỏi nội dung bất hợp pháp hay không. Ofcom nhận định rằng các hình ảnh do Grok tạo ra, “lột đồ” phụ nữ và trẻ vị thành niên, có thể cấu thành nội dung khiêu dâm hoặc lạm dụng tình dục trẻ em.

Liz Kendall, Bộ trưởng Khoa học, Đổi mới và Công nghệ của Vương quốc Anh, gọi các hình ảnh do AI tạo ra này là “vũ khí lạm dụng” và khẳng định chính phủ sẽ nhắm thẳng vào gốc rễ vấn đề bằng cách coi việc các công ty cung cấp công cụ tạo ảnh khỏa thân không có sự đồng thuận là hành vi phạm tội.

Bà Liz Kendall cho biết X có thể đối mặt với khoản tiền phạt từ Ofcom lên tới 10% doanh thu toàn cầu, tùy thuộc vào kết quả điều tra, và thậm chí là một lệnh của tòa án nhằm chặn quyền truy cập nền tảng này. “Họ hoàn toàn có thể lựa chọn hành động sớm hơn để đảm bảo thứ nội dung ghê tởm và bất hợp pháp này không thể bị chia sẻ trên nền tảng của mình”, Liz Kendall nói trước Quốc hội.

xAI là công ty chủ quản của X và phát triển Grok, do Elon Musk điều hành.

Elon Musk đã mắc một sai lầm nghiêm trọng khi cho phép Grok tạo và phát tán những hình ảnh khiêu dâm tràn lan. Không giống nhiều lĩnh vực khác của AI hay chia sẻ thông tin, ranh giới ở đây là rất rõ ràng. Việc sử dụng hình ảnh phụ nữ thật để tạo ra ảnh mang tính bôi nhọ là hành vi quấy rối. Việc dùng hình ảnh các bé gái thật để tạo ra ảnh mang tính gợi dục là hành vi xâm hại trẻ em.

Trước những lời chỉ trích, Elon Musk từng phản ứng bằng cách giới hạn tính năng tạo và chỉnh sửa hình ảnh AI của Grok chỉ dành cho người dùng X trả phí. Tuy nhiên, như vậy là chưa đủ. Các ứng dụng AI khác, gồm cả ChatGPT và Gemini, đã nỗ lực ngăn chặn việc tạo ra hình ảnh mà không có sự đồng thuận và cấm hoàn toàn mọi nội dung có thể đe dọa đến sự bảo vệ pháp lý dành cho trẻ vị thành niên.

Theo tờ The Washington Post, lựa chọn kinh doanh sai lầm của Elon Musk đang đe dọa toàn bộ ngành công nghiệp AI. Các chính phủ trên khắp phương Tây, gồm cả Mỹ, đang tìm cớ để siết chặt quy định và mạnh tay kiểm soát các nhà phát triển AI. Tỷ phú giàu nhất thế giới vừa trao cho họ một lý do rất thuyết phục để khẳng định rằng các chính trị gia cần can thiệp vào việc AI được phép và không được phép tạo ra những gì.

Vương quốc Anh sẽ xếp các hình ảnh AI mang tính gợi dục vào nhóm “tội phạm ưu tiên” theo Đạo luật An toàn Trực tuyến năm 2023. Đạo luật mang tính kiểm duyệt này trao cho chính phủ quyền lực quá lớn để nhắm vào những nội dung mà họ cho là gây hiểu lầm hoặc nguy hiểm, nhân danh bảo vệ trẻ em.

Elon Musk thường xuyên chỉ trích các biện pháp siết chặt tự do ngôn luận ở Anh và không ít lần ông có lý do chính đáng. Tuy vậy, Giám đốc điều hành xAI đã tự nhường thế thượng phong cho bên kiểm duyệt khi từ chối thực hiện những hành động cần thiết nhằm bảo vệ những phẩm giá cơ bản mà phụ nữ và trẻ em xứng đáng được hưởng. Nhiều công ty AI có thể sẽ trả giá cho sự thờ ơ này của Elon Musk.

Malaysia và Indonesia nói gì khi tạm thời chặn truy cập Grok?

Malaysia và Indonesia đã trở thành hai quốc gia đầu tiên chặn Grok trong bối cảnh các nhà chức trách trên thế giới ngày càng lo ngại rằng chatbot AI này đang bị lạm dụng để tạo ra ảnh khiêu dâm mà không có sự đồng thuận.

Sự giám sát với các công cụ AI tạo sinh có khả năng tạo ra hình ảnh, âm thanh và văn bản chân thực đang ngày càng gia tăng, cùng với mối lo rằng biện pháp bảo vệ hiện tại không đủ để ngăn chặn việc lạm dụng. Grok bị chỉ trích vì tạo ra hình ảnh AI phụ nữ trong trang phục bikini hoặc tư thế gợi dục.

“Chính phủ coi việc tạo và lan truyền hình ảnh khiêu dâm giả mạo mà không có sự đồng thuận là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền con người, nhân phẩm và an ninh của công dân trong không gian số”, bà Meutya Hafid, Bộ trưởng Truyền thông và Kỹ thuật số Indonesia, tuyên bố.

Việc giám sát Grok đang gia tăng, gồm cả tại Liên minh châu Âu, châu Á và Vương quốc Anh, nơi cho biết đang tiến tới hình sự hóa các “ứng dụng lột đồ”.

Tuần trước, Grok đã giới hạn tính năng tạo và chỉnh sửa hình ảnh AI chỉ cho người dùng X trả phí sau làn sóng phản đối dữ dội, song giới phê bình cho rằng biện pháp này chưa giải quyết triệt để vấn đề.

Theo các chuyên gia, thay đổi trên X có thể ngay lập tức hạn chế lượng nội dung khiêu dâm và gây hại mà nền tảng này tạo ra. Tuy nhiên, biện pháp này chỉ là một bước đi tối thiểu, mang tính “chữa cháy”, không giải quyết được những tổn hại thực sự do các hình ảnh khiêu dâm không được đồng thuận gây ra.

“Quyết định về việc giới hạn quyền tạo ảnh bằng Grok chỉ cho người dùng X trả phí không chỉ không đủ, mà còn thương mại hóa hành vi lạm dụng. Việc này có thể làm giảm phần nào số lượng và giúp cải thiện khả năng truy vết, nhưng hành vi lạm dụng vẫn chưa bị chấm dứt. Nó chỉ đơn giản bị đặt sau một bức tường trả phí, cho phép X kiếm lợi từ những tổn hại đó”, Emma Pickering, trưởng bộ phận nghiên cứu về lạm dụng bằng công nghệ tại Refuge (tổ chức từ thiện hỗ trợ nạn nhân bạo hành gia đình ở Anh), tuyên bố.

Vương quốc Anh cũng cho biết việc thay đổi giới hạn việc tạo hình ảnh chỉ dành cho các tài khoản trả phí là "xúc phạm" những người bị ảnh hưởng. Họ nói rằng điều này "đơn giản chỉ biến một tính năng AI cho phép tạo ảnh bất hợp pháp thành một dịch vụ cao cấp".

Tại châu Á, các biện pháp nhắm vào Grok đang được triển khai. Cơ quan quản lý tại Indonesia và Malaysia cho biết các cơ chế kiểm soát hiện có của Grok không ngăn chặn được việc tạo và lan truyền nội dung khiêu dâm giả mạo, đặc biệt là liên quan đến phụ nữ và trẻ vị thành niên. Indonesia đã tạm thời chặn truy cập Grok hôm 10.1, còn Malaysia thực hiện động thái tương tự từ ngày 11.1.

Theo ông Alexander Sabar - Tổng cục trưởng giám sát không gian số của Indonesia, các kết quả ban đầu cho thấy Grok thiếu những biện pháp bảo vệ hiệu quả để ngăn người dùng tạo và phát tán nội dung khiêu dâm dựa trên ảnh thật của công dân Indonesia. Ông cảnh báo các hành vi này có nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và quyền với hình ảnh cá nhân khi ảnh bị chỉnh sửa hoặc chia sẻ mà không có sự đồng ý.

Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia cũng ghi nhận việc Grok bị “lạm dụng lặp đi lặp lại” để chỉnh sửa các hình ảnh theo cách dung tục, khiêu dâm và không có sự đồng thuận, gồm cả nội dung liên quan đến phụ nữ và trẻ em.

Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia cho biết đã gửi thông báo tới X và xAI, yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn. “Biện pháp hạn chế được áp dụng như một bước phòng ngừa cần thiết và ở mức phù hợp trong khi các thủ tục pháp lý và quản lý vẫn đang diễn ra”, cơ quan này cho biết. Ngoài ra, Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia nhấn mạnh quyền truy cập Grok sẽ tiếp tục bị chặn ở nước này cho đến khi các biện pháp bảo vệ hiệu quả được triển khai.

Grok ra mắt vào năm 2023 và cho phép sử dụng miễn phí dưới dạng ứng dụng độc lập hoặc thông qua X. Tính năng tạo ảnh mang tên Grok Imagine được xAI bổ sung vào năm ngoái, gồm cả chế độ spicy với tài khoản trả phí có thể tạo ra nội dung dành cho người lớn.

Sơn Vân