Khai thác bầu trời: Chuyển đổi năng lượng sạch vì sự sống của miền Trung

Theo ông Nguyễn Tôn Quân, Phó phòng Quản lý thiên tai cộng đồng và Truyền thông (Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai), năm 2025, Biển Đông xuất hiện hơn 15 cơn bão, 5 áp thấp nhiệt đới. Các cơn bão Kajiki, Ragasa, Bualoi, Matmo và Kalmaegi di chuyển nhanh, cường độ mạnh, trái quy luật khi đầu mùa đổ bộ vào Trung Bộ và những tháng cuối năm vào Bắc Bộ.

Thiên tai đã tác động tới hầu hết khắp ba miền, nhiều địa phương bão chồng bão, lũ chồng lũ, đã làm hơn 500 người chết và mất tích, trên 700 người bị thương. Hàng ngàn nhà bị đổ sập, hơn 333.500 nhà hư hỏng, trên 553.000 ha lúa, 376.000ha cây trồng khác, 6,9 triệu con gia cầm, hơn 50.000 con gia súc, 197.000 lồng bè và gần 59.000 ha nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại.

Trong khi biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính gây ra các hình thái thời tiết cực đoan, thì ý kiến của nhiều chuyên gia và đại biểu Quốc hội chỉ ra một sự thật đau lòng: Sự "lạm phát thủy điện và nhiệt điện" đã trở thành nguyên nhân gốc rễ, khiến thảm họa lũ lụt thêm trầm trọng. Đã đến lúc nhìn thẳng vào chi phí thật của mô hình năng lượng cũ và dũng cảm chuyển mình sang năng lượng xanh, điện gió và điện mặt trời, vì sự sống còn của miền Trung và tương lai bền vững của quốc gia.

Phát triển quá mức thủy điện: Gánh nặng của mất rừng và nước

Thủy điện, từng được ca ngợi là "điện sạch," nay trở thành đề tài gây tranh cãi. Việc phê duyệt và xây dựng hàng trăm dự án thủy điện vừa và nhỏ đã dẫn đến việc triệt hạ diện tích rừng phòng hộ khổng lồ để làm lòng hồ và công trình phụ trợ. Rừng là "tấm bọt biển" tự nhiên giữ nước; khi rừng mất đi, khả năng điều tiết và giữ nước của lưu vực sông suy giảm nghiêm trọng.

Hệ quả là, khi mưa lớn đột ngột, thủy điện buộc phải xả lũ khẩn cấp để đảm bảo an toàn đập. Hành động này, dù là bắt buộc về mặt kỹ thuật nhưng lại biến các con sông thành "ống xả lũ khổng lồ", làm gia tăng lưu lượng và tốc độ dòng chảy, gây ra lũ quét cục bộ và làm trầm trọng thêm ngập lụt ở hạ du.

Nhiệt điện: Đánh đổi sức khỏe và khí hậu

Bên cạnh đó, nhu cầu bù đắp thiếu hụt điện khiến các nhà máy nhiệt điện than phải hoạt động tối đa. Nhiệt điện không chỉ là nguồn phát thải CO2 lớn nhất (thúc đẩy biến đổi khí hậu), mà còn gây ô nhiễm không khí nặng nề, trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Chi phí y tế và chi phí khắc phục thảm họa thiên tai gia tăng đã vượt xa lợi ích kinh tế mà các nguồn điện này mang lại.

Khai thác bầu trời: Lựa chọn của sự sống

Đã đến lúc dứt khoát chuyển đổi từ mô hình khai thác tài nguyên nước và đất rừng, sang mô hình tận dụng tài nguyên vô tận và sạch là Gió và Mặt trời.

Điện mặt trời: Khai thác ánh nắng mặt trời Việt Nam – tài nguyên dồi dào – mà không cần phải đốn hạ một cây rừng nào. Việc phát triển điện mặt trời áp mái, trên các khu đất khô cằn hoặc vùng nông nghiệp kém hiệu quả, vừa tận dụng được không gian, vừa giảm áp lực truyền tải điện.

Điện gió: Đặc biệt là điện gió ngoài khơi, đang được coi là "trụ cột" mới. Với bờ biển dài và tốc độ gió ổn định, Việt Nam có tiềm năng khổng lồ để phát triển nguồn điện sạch này mà không xâm phạm đất đai, không làm thay đổi hệ sinh thái rừng và sông ngòi.

Lập luận về sự "không ổn định" của điện gió và mặt trời không còn là rào cản. Công nghệ hiện đại cho phép kết hợp tối ưu:

Thủy điện tích năng (TĐTN): Các dự án TĐTN (chức năng như pin sạc khổng lồ) sẽ được đẩy mạnh để hấp thụ điện dư thừa từ gió/mặt trời vào ban ngày và đêm, sau đó phát điện vào giờ cao điểm, giúp lưới điện trở nên linh hoạt và ổn định hơn nhiều so với việc phụ thuộc vào thủy điện dòng chảy.

Hệ thống lưu trữ pin (BESS): Công nghệ pin lưu trữ ngày càng rẻ và hiệu quả, cho phép tích trữ năng lượng quy mô lớn, đảm bảo nguồn điện được cung cấp liên tục.

Chính sách năng lượng phải là chính sách vì sự sống của người dân và sự bền vững của môi trường. Việc chuyển đổi sang điện sạch không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là biện pháp bảo vệ môi trường cấp thiết nhất đối với một quốc gia thường xuyên hứng chịu bão lũ như Việt Nam.

Tương lai năng lượng của chúng ta: Sạch - Tái tạo - Xanh.

Đã đến lúc, Đảng và Nhà nước cần kiên quyết rà soát, từng bước loại bỏ các dự án thủy điện nhỏ thiếu hiệu quả, nhà máy nhiệt điện công nghệ lạc hậu gây tác hại đến môi trường. Song song đó, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ năng lượng tái tạo tiên tiến.

Ngôn Trạch