Kỳ lân công nghệ Việt: Đổi mới bứt phá hay cam chịu để ‘bốc hơi’?

Bài 1: Từ kỳ lân đến siêu kỳ lân, hụt hơi trước bài kiểm tra sức bền

4 cái tên lâu nay gắn liền với danh hiệu “kỳ lân công nghệ” tại Việt Nam là VNG, MoMo, VNLife (sở hữu cổng thanh toán VNPay) và Sky Mavis (sở hữu game Axie Infinity).

Từ kỳ lân VNG tỉ đô

VNG, tiền thân là VinaGame được thành lập năm 2004. Mười năm sau đó, VNG trở thành kỳ lân công nghệ Việt đầu tiên của Việt Nam khi được định giá là công ty Internet trị giá 1 tỉ USD của Việt Nam.

Sự lớn mạnh của VNG bắt đầu từ lĩnh vực kinh doanh game online, sau đó mở rộng ra các lĩnh vực khác như mạng xã hội Zalo, trung tâm dữ liệu mà sau này được khoác lên tên mới là VNG Cloud, ví điện tử ZaloPay… Cho dù vậy, trong suốt nhiều năm, doanh thu và lợi nhuận của VNG chủ yếu được mang lại từ mảng game. Trên thực tế, VNG đã có một thời kỳ muốn chối bỏ sự dính dáng tới game bằng cách đổi tên từ VinaGame sang VNG trước sóng gió công kích ngành kinh doanh game trong dư luận.

Ở thời kỳ đỉnh cao lợi nhuận năm 2017, VNG từng báo lãi trước thuế hơn ngàn tỉ đồng. Thế nhưng cũng từ đó, việc kinh doanh của kỳ lân công nghệ Việt này dần dà sa sút. Đỉnh điểm các năm từ 2022-2024, VNG lỗ ròng hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm.

Năm 2023, VNG được ghi nhận có mức lỗ lớn nhất tính tới thồi điểm hiện tại, lỗ ròng hơn 2.300 tỉ đồng (sau kiểm toán). Nguyên nhân được cho là do VNG đầu tư lớn cho AI và đặc biệt là “lò đốt tiền” ví điện tử ZaloPay trong bối cảnh phải cạnh tranh gay gắt với ví điện tử MoMo, cũng như phải trích lập khoản dự phòng tăng cao cho các khoản đầu tư (như Tiki).

Năm 2024, VNG tiếp tục lỗ ròng hơn gần 1.100 tỉ đồng, giảm khoảng một nửa so với khoản lỗ năm 2023 nhờ vào các nỗ lực cắt giảm chi phí và tối ưu hóa vận hành.

và siêu kỳ lân Sky Mavis…

Kỳ lân công nghệ thứ hai tại Việt Nam là Sky Mavis, doanh nghiệp sở hữu game Axie Infinity với token AXS và cũng đang vận hành hệ sinh thái blockchain Ronin với token là RON. Ngoài ra, Sky Mavis còn có một token nữa là SLP (Smooth Love Potion). Đây là token phần thưởng (reward) trong game, người chơi kiếm được SLP thông qua các trận đấu và nhiệm vụ, đồng thời là nguyên liệu thiết yếu để "nhân giống" (breeding) các sinh vật Axie mới.

Thành lập năm 2019, muộn hơn VNG tới 15 năm, thế nhưng Sky Mavis chỉ cần 2 năm để trở thành một kỳ lân công nghệ thay vì phải cần tới 10 năm như VNG (thành lập 2004, trở thành kỳ lân năm 2014).

Năm 2021, trong làn sóng “điên đảo” với tiền số, chỉ với 60.907.500 AXS được lưu hành trong tổng số 270 triệu AXS, nhân với mức giá đỉnh 165,37 USD trên mỗi AXS tại thời điểm ngày 6.11, vốn hóa của token này đã vượt mức 10 tỉ USD. Khi đó, Sky Mavis nghiễm nhiên trở thành một siêu kỳ lân (có vốn hóa từ 10 tỉ USD trở lên) trong lĩnh vực game NFT và blockchain trên thế giới mà chưa cần phải tính đến giá trị của các loại tài sản khác như token SLP, hệ sinh thái Ronin.

Cũng năm 2021, Sky Mavis đạt doanh thu cao nhất, với mức quy đổi tương đương 1,3 tỉ USD. Và cũng năm này, thông qua vòng gọi vốn sêri B trị giá 152 triệu USD với Andreessen Horowitz, Sky Mavis được định giá 3 tỉ USD.

Như vậy, giữa định giá và giá trị vốn hóa trên thị trường tiền số thông qua giao dịch token AXS cho thấy một độ chênh lệch khủng khiếp, khoảng 7 tỉ USD.

CEO của Sky Mavis là Nguyễn Thành Trung, sinh năm 1992. Năm 2021, Nguyễn Thành Trung đã được tạp chí CoinDesk bình chọn là 1 trong 10 nhân vật ảnh hưởng nhất thế giới tiền mã hóa. Dưới sự dẫn dắt của CEO trẻ này, Sky Mavis đã chuyển mình từ một studio game đơn thuần thành một nhà phát triển hạ tầng blockchain với mạng lưới Ronin Network đang hỗ trợ hàng chục dự án game khác nhau trên thị trường.

… đến kỳ lân bị “gãy sừng”

Trong 4 kỳ lân công nghệ Việt đề cập trong bài viết, VNG và Sky Mavis là 2 kỳ lân ít nhiều có công cụ thị trường để định giá một cách rõ ràng hơn so với 2 kỳ lân MoMo và VNLife.

VNG niêm yết trên sàn UpCom với phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 5.1.2023 và mã cổ phiếu là VNZ. Khi đó, mức giá tham chiếu của VNZ là 240.000 đồng/cổ phiếu. Với tổng cộng 35,8 triệu cổ phiếu lưu hành khi đó, vốn hóa của VNG đạt khoảng 8.600 tỉ đồng, quy đổi ra USD chỉ đạt khoảng 35% so với mức 1 tỉ USD cần thiết để tiếp tục giữ vị thế kỳ lân công nghệ.

Việc VNG niêm yết cổ phiếu trên sàn UpCom có nguyên do là doanh nghiệp này không thể thực hiện niêm yết trên sàn Nasdaq (Mỹ) như mong muốn trước đó. Sau khi niêm yết, cổ phiếu VNZ từng có lúc tăng mạnh. Tuy nhiên tới thời điểm đầu năm 2026, giá cổ phiếu VNZ ở quanh mức 360.000 đồng. Với 29.376.974 cổ phiếu đang niêm yết, giá trị vốn hóa của VNG chỉ đạt khoảng 400 triệu USD. Hiện tại, VNG đã mất hoàn toàn vị thế kỳ lân, hay được ví như một “kỳ lân gãy sừng”.

và bong bóng siêu kỳ lân bị “xì”

Nếu VNG có nhiều năm ở đỉnh cao về doanh thu và lợi nhuận thì Sky Mavis dường như chỉ có năm 2021 là điển hình. Từ sau năm này, tình hình kinh doanh của startup này trượt dốc.

Đáng nói là, vào tháng 4.2022, Sky Mavis công bố thông tin cầu nối Ronin Bridge bị hacker tấn công và đánh cắp một lượng tiền số và token trị giá lên tới hơn 600 triệu USD, khiến cho vụ việc này nằm trong tốp thiệt hại tiền số hàng đầu thế giới do hacker tấn công.

Trước tình thế nguy nan đó, Sky Mavis đã gọi vốn khẩn cấp để đền bù thiệt hại cho người chơi. Và theo thông tin công bố, startup này đã hoàn thành vòng gọi vốn khẩn cấp được 150 triệu USD, góp vào với dòng tiền tự có để đền bù thiệt hại.

Năm “ngủ đông” 2022 của Sky Mavis ghi nhận khoản lỗ ròng lên tới gần 19 triệu USD, cùng với đó là lượng người chơi game Axie Infinity giảm mạnh, giá token AXS trên thị trường rơi không thấy đáy… Trên thị trường, thương hiệu Sky Mavis đã bị lu mờ đi rất nhiều trước những tên tuổi startup mới trong thế giới công nghệ trong nước cũng như quốc tế.

Sau năm “đại nạn” 2022, tình hình kinh doanh của Sky Mavis có phần hồi phục. Cụ thể, doanh thu năm 2023 ước tính đạt hơn 23 triệu USD; năm 2024 đạt hơn 35,2 triệu USD, với lợi nhuận ròng tăng gấp ba lần, đạt 13,4 triệu USD. Tuy nhiên, Sky Mavis vẫn chưa thể trở lại được thời đỉnh cao năm 2021 cả về doanh thu, lợi nhuận và giá trị vốn hóa thị trường thông qua sàn giao dịch tiền số.

Thẩm Hồng Thụy