Mở rộng ưu đãi thuế, cú hích quan trọng cho doanh nghiệp nhỏ, startup

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm phát triển kinh tế tư nhân.

“Dưỡng sức” cho doanh nghiệp ngay từ vạch xuất phát

Một điểm đáng chú ý trong nghị định là doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm, kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Thời gian miễn thuế được tính liên tục từ năm đầu tiên được cấp giấy chứng nhận.

Trường hợp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được cấp trước thời điểm Nghị quyết số 198 có hiệu lực, nếu doanh nghiệp vẫn còn thời gian được hưởng ưu đãi thì tiếp tục được áp dụng ưu đãi cho thời gian còn lại theo quy định.

Cần lưu ý, chính sách miễn thuế này không áp dụng đối với doanh nghiệp thành lập do chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi chủ sở hữu hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.

Ngoài ra, chính sách cũng không áp dụng đối với doanh nghiệp thành lập mới mà người đại diện theo pháp luật (trừ trường hợp không góp vốn), thành viên hợp danh hoặc người góp vốn lớn nhất đã từng tham gia hoạt động kinh doanh với vai trò tương tự tại doanh nghiệp khác đang hoạt động hoặc đã giải thể nhưng chưa đủ 12 tháng tính từ thời điểm giải thể doanh nghiệp cũ đến thời điểm thành lập doanh nghiệp mới.

Tạo lực đẩy cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo

Bên cạnh đó, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cũng được miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp theo thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị quyết số 198.

Thời gian miễn, giảm thuế đối với các đối tượng này được tính liên tục từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo. Trường hợp không phát sinh thu nhập chịu thuế trong 3 năm đầu kể từ năm đầu tiên có doanh thu, thì thời gian miễn, giảm thuế được tính từ năm thứ 4.

Doanh nghiệp có trách nhiệm hạch toán riêng thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo được hưởng ưu đãi thuế với thu nhập từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh không được ưu đãi.

Trường hợp không hạch toán riêng được, phần thu nhập được ưu đãi thuế được xác định bằng tổng thu nhập chịu thuế nhân với tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động được ưu đãi so với tổng doanh thu hoặc tổng chi phí được trừ trong kỳ tính thuế.

Nếu có khoản doanh thu hoặc chi phí được trừ không thể hạch toán riêng, thì khoản này được xác định theo tỷ lệ giữa doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động được ưu đãi thuế trên tổng doanh thu hoặc tổng chi phí được trừ của doanh nghiệp trong kỳ.

Nghị định cũng quy định rõ trong cùng một thời gian, nếu doanh nghiệp có đồng thời nhiều chính sách miễn, giảm thuế khác nhau, thì được lựa chọn chính sách có lợi nhất và phải thực hiện ổn định, không thay đổi trong suốt thời gian được miễn, giảm thuế.

Cách tiếp cận này cho thấy tư duy chính sách đã tiệm cận hơn với thực tiễn khởi nghiệp, khi phần lớn startup công nghệ cần nhiều năm để đầu tư nghiên cứu - phát triển, hoàn thiện mô hình kinh doanh trước khi có lãi. Ưu đãi thuế vì vậy không chỉ mang tính “hỗ trợ”, mà còn đóng vai trò khuyến khích chấp nhận rủi ro và đổi mới sáng tạo.

Giữ chân nhân tài, khơi thông dòng vốn cho startup

Đối với cá nhân, Nghị định số 20/2026/NĐ-CP quy định việc miễn, giảm thuế như sau:

Cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn, quyền mua cổ phần, quyền mua phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập này.

Cá nhân là chuyên gia, nhà khoa học theo quy định có thu nhập từ tiền lương, tiền công nhận được từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được miễn thuế trong thời hạn 2 năm (24 tháng liên tục) và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với khoản thu nhập này.

Quy định này được kỳ vọng sẽ khơi thông dòng vốn đầu tư mạo hiểm, giảm tâm lý e ngại của nhà đầu tư khi rót vốn vào startup - lĩnh vực vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Đặc biệt, chuyên gia, nhà khoa học làm việc cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo còn được miễn thuế TNCN trong 2 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo. Đây là chính sách có ý nghĩa lớn trong bối cảnh startup Việt Nam đang thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Có thể thấy, ưu đãi thuế, trong trường hợp này, không chỉ là hỗ trợ tài chính mà còn là công cụ cạnh tranh nhân tài, giúp startup có thêm lợi thế để thu hút và giữ chân chuyên gia giỏi.

Lam Thanh