Từ 1.6 bắt đầu kỷ nguyên xăng E10: Hành trình xanh hóa 'dòng máu' kinh tế
Ngày 1.6.2026, thời điểm chính thức triển khai phối trộn và cung ứng xăng E10, đang đặt ra những thách thức mới cho cả hệ thống, từ sản xuất đến bán lẻ.
Hệ thống phân phối: "Mạch máu" phải thông suốt
Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - cho biết: Năm 2026 sẽ là năm đặc biệt với mặt hàng xăng dầu. Với dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu sắp được ban hành cũng như việc chuyển đổi chủng loại xăng dầu. Năm 2026 sẽ là năm bước ngoặt, có những thay đổi cơ bản, là năm cách mạng với mặt hàng xăng dầu.
"Đối với các doanh nghiệp, hai nhà máy sản xuất xăng dầu (Nghi Sơn và Bình Sơn) phải đảm bảo lượng cung ứng xăng ra thị trường đầy đủ. Đối với thương nhân đầu mối, phân phối, đại lý, cửa hàng bán lẻ... cần vận hành làm sao để đảm bảo nguồn xăng dầu cho thị trường nội địa. Đặc biệt, từ 1.6.2026 sẽ phối trộn cung ứng xăng E10 ra thị trường, nên phải làm sao đảm bảo nguồn cung đưa ra thị trường", Cục trưởng Trần Hữu Linh nhấn mạnh.
Hiện nay, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) và Nhà máy lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cung ứng khoảng 70-80% nhu cầu xăng dầu trong nước. Để đảm bảo thị trường không "đứt gãy", vai trò của hai đơn vị này là tiên quyết.
Các chuyên gia cho rằng, hai nhà máy cần duy trì công suất vận hành ở mức tối ưu (thường là 105-110% công suất thiết kế khi cần thiết). Việc lập kế hoạch bảo dưỡng định kỳ phải được tính toán khoa học, tránh trùng lặp thời gian bảo dưỡng giữa hai nhà máy để không gây hụt nguồn cung đột ngột.
Việc đa dạng hóa nguồn dầu thô nhập khẩu, giảm sự phụ thuộc vào các khu vực bất ổn là chiến lược dài hạn. "Nghi Sơn và Bình Sơn cần có những hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp uy tín để đảm bảo giá thành và lưu lượng đầu vào ổn định" - một chuyên gia từ Viện Dầu khí Việt Nam nhận định.
Nếu nhà máy là trái tim, thì các thương nhân đầu mối, phân phối và đại lý bán lẻ chính là hệ thống mạch máu. Một sự ách tắc ở bất kỳ khâu nào cũng dẫn đến tình trạng người dân không có xăng để đổ.
Thương nhân đầu mối cần thực hiện nghiêm túc tổng nguồn hạn mức được Bộ Công Thương phân giao. Điều này bao gồm việc chủ động ký kết hợp đồng mua hàng từ sớm và duy trì mức dự trữ lưu thông theo quy định (thường là 20 ngày cung ứng).
Xăng dầu từ nhà máy muốn đến được tay người tiêu dùng phải đi qua một hệ thống phức tạp gồm: Thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối, đại lý và cửa hàng bán lẻ. Đây là khu vực cần sự chuyển đổi mạnh mẽ nhất để đón đầu dòng xăng E10.
Như vậy, các doanh nghiệp đầu mối (như Petrolimex, PVOIL...) đóng vai trò là các trạm điều tiết. Để chuẩn bị cho ngày 1.6, các đơn vị này đang phải chạy đua nâng cấp hạ tầng:
Cải tạo bồn bể: Ethanol có đặc tính hút ẩm cực mạnh và dễ gây ăn mòn. Do đó, hệ thống bồn chứa tại các kho cảng phải được súc rửa, kiểm định và thay thế các thiết bị làm kín phù hợp với nồng độ cồn 10%.
Công nghệ phối trộn: Thay vì phối trộn thủ công, các kho lớn cần áp dụng hệ thống phối trộn tự động ngay trên đường ống để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối về tỷ lệ 10% Ethanol.
Đối với các cửa hàng bán lẻ, thách thức nằm ở khâu tâm lý người tiêu dùng và chi phí chuyển đổi. Các đại lý cần được hướng dẫn kỹ thuật để vệ sinh bể chứa tại trạm xăng, tránh tình trạng nước ngưng tụ làm tách lớp xăng E10, gây ảnh hưởng đến động cơ khách hàng.
Bước ngoặt 1.6.2026: Sẵn sàng cho "kỷ nguyên E10"
Việc phối trộn và cung ứng xăng E10 (10% Ethanol và 90% xăng khoáng) từ ngày 1.6.2026 là bước đi mạnh mẽ hướng tới mục tiêu Net Zero và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Để có đủ xăng E10, nguồn cung Ethanol tinh khiết (E100) phải được đảm bảo. Các nhà máy sản xuất Ethanol trong nước như Tùng Lâm, Đại Việt... cần được tái khởi động hoặc nâng cấp công suất. Đồng thời, cơ chế nhập khẩu Ethanol cũng cần linh hoạt để bù đắp thiếu hụt nội địa.
Việc chuyển từ E5 lên E10 không đơn thuần là thay đổi con số. Các thương nhân đầu mối phải đầu tư hệ thống bồn chứa riêng biệt. Ethanol có tính hút ẩm cao, nên bồn chứa phải được xử lý chống ăn mòn và chống nước tuyệt đối; Trạm phối trộn. Cần lắp đặt các hệ thống phối trộn tự động hiện đại tại các kho lớn để đảm bảo tỷ lệ 10% chính xác trước khi đưa ra xe bồn;
Trần Văn Hùng - chuyên gia năng lượng độc lập - cho rằng: "Để E10 thành công vào năm 2026, chúng ta cần một "nhạc trưởng" điều phối nhịp nhàng. Không thể để tình trạng nhà máy có xăng nhưng kho đầu mối chưa kịp nâng cấp hệ thống phối trộn, hoặc có xăng E10 nhưng người dân còn e ngại về kỹ thuật động cơ".
Đảm bảo nguồn cung xăng dầu là một bài toán đa biến số, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà sản xuất và doanh nghiệp phân phối. Với lộ trình tiến tới xăng E10 vào tháng 6.2026, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để xanh hóa ngành năng lượng, nhưng cũng đòi hỏi một sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng và cơ chế ngay từ hôm nay.
TS. Nguyễn Minh Phong (Chuyên gia kinh tế) nhận định: "Việc đảm bảo nguồn cung từ gốc là điều kiện cần. Tuy nhiên, trong "kỷ nguyên E10", các nhà máy này cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc điều tiết tỷ lệ xăng nền để phù hợp với quy trình phối trộn Ethanol tại các kho đầu mối".
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, việc dự trữ dầu thô và thành phẩm tại nhà máy phải được nâng lên tầm chiến lược. Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, việc sở hữu nguồn dự trữ dồi dào giúp Việt Nam chủ động trước các cú sốc giá thế giới, tạo tiền đề ổn định cho lộ trình triển khai xăng E10.
Xăng E10 là hỗn hợp của 90% xăng khoáng và 10% Ethanol. Do đó, nếu không có nguồn cung Ethanol ổn định, lộ trình 1.6 sẽ chỉ nằm trên giấy. Dù lộ trình đã rõ ràng, nhưng từ nay đến ngày 1.6, Chính phủ và các bộ ngành cần giải quyết dứt điểm các vấn đề sau: Cần cách tính giá xăng E10 sao cho luôn thấp hơn xăng khoáng (RON 95) khoảng 1.500 - 2.000 đồng/lít để tạo động lực cho người tiêu dùng.
Bộ Khoa học và Công nghệ cần ban hành sớm bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới nhất cho xăng E10, tương thích với các tiêu chuẩn khí thải Euro 4, Euro 5 của các dòng xe hiện đại.
Cần xóa tan nỗi lo của người dân về việc xăng sinh học gây hại máy. Các hãng xe lớn (Toyota, Honda, VinFast...) cần đồng hành để xác nhận tính tương thích của động cơ với xăng E10...
Ngày 1.6 sẽ là cột mốc đánh dấu sự trưởng thành của thị trường xăng dầu Việt Nam. Để "dòng máu xanh" E10 chảy thông suốt trong huyết mạch kinh tế, cần sự hiệp lực của "4 nhà": Nhà nước (chính sách) - Nhà sản xuất (BSR, NSRP, nhà máy Ethanol) - Nhà phân phối (doanh nghiệp đầu mối) - Nhà khoa học (kiểm soát chất lượng).
Khi tất cả các bánh răng của hệ thống được bôi trơn bằng những chính sách đúng đắn và sự chuẩn bị kỹ lưỡng, xăng E10 sẽ không chỉ là nhiên liệu, mà là biểu tượng cho khát vọng phát triển bền vững của một Việt Nam hiện đại.