Mỹ buộc Big Tech 'tự túc' năng lượng để giảm tiền điện cho người dân

Đối mặt với thực tế là các trung tâm dữ liệu (data center) phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngốn năng lượng khổng lồ và đẩy giá điện lên cao, Nhà Trắng cùng các Thống đốc của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã ngồi lại để vạch ra một kế hoạch táo bạo. Đề xuất này nhằm mục đích bảo vệ những người dân thường khỏi việc phải "gánh" chi phí năng lượng cho các gã khổng lồ công nghệ.

Theo đó, các công ty công nghệ sẽ bị buộc phải tự bỏ tiền túi để xây dựng nguồn phát điện riêng hoặc đấu thầu các hợp đồng năng lượng độc lập, thay vì hút cạn nguồn điện giá rẻ từ lưới điện chung vốn đang quá tải. Đây được xem là nỗ lực cấp bách nhằm hạ nhiệt lạm phát năng lượng trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy cam go.

Tối hậu thư cho lưới điện PJM và lá chắn 27 tỉ USD cho người tiêu dùng

Cuộc họp tại Nhà Trắng tuần qua quy tụ những gương mặt chính trị nặng ký, bao gồm Thống đốc Pennsylvania Josh Shapiro và Thống đốc Maryland Wes Moore, những ứng cử viên tiềm năng của đảng Dân chủ trong tương lai, cùng Thống đốc Cộng hòa Glenn Youngkin của Virginia. Tâm điểm của cuộc thảo luận là PJM Interconnection, nhà điều hành lưới điện khổng lồ phục vụ 13 tiểu bang trải dài từ Bắc Carolina đến Ohio. Lưới điện này đang đứng trước nguy cơ quá tải nghiêm trọng khi nhu cầu năng lượng từ các "nhà kho máy tính" khổng lồ tăng vọt.

Thống đốc Josh Shapiro đã không ngần ngại chỉ trích gay gắt PJM, cáo buộc đơn vị này "quá chậm chạp" trong việc đưa các nguồn điện mới vào vận hành để đáp ứng nhu cầu. Ông cảnh báo rằng Pennsylvania sẵn sàng rời khỏi thị trường PJM nếu nhà điều hành lưới điện không tuân thủ thỏa thuận mới – một động thái có thể gây ra sự hỗn loạn về giá cả cho toàn khu vực.

Kế hoạch mới yêu cầu thay đổi luật chơi: Các công ty công nghệ muốn xây dựng trung tâm dữ liệu mới phải tự đảm bảo nguồn điện của mình. Cụ thể, họ sẽ phải đấu thầu các hợp đồng 15 năm tại một phiên đấu giá khẩn cấp vào cuối năm nay để tự lo liệu năng lượng, hoặc phải cam kết ngắt kết nối trong những giờ cao điểm khi lưới điện căng thẳng. Mục tiêu của thỏa thuận này là ngăn chặn việc các tập đoàn công nghệ giàu có tranh giành nguồn điện giá rẻ với hộ gia đình, qua đó ước tính giúp 65 triệu người Mỹ phụ thuộc vào lưới điện PJM tiết kiệm được 27 tỉ USD trong vài năm tới.

Động thái này mang đậm màu sắc chính trị trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đang đến gần. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy người dân Mỹ ngày càng thất vọng vì Tổng thống Donald Trump chưa thực hiện được cam kết tranh cử về việc hạ giá thành sinh hoạt. Sự trỗi dậy của các trung tâm dữ liệu vốn được coi là những "con quái vật" tiêu thụ điện năng nhiều hơn cả các hộ gia đình ở những đô thị lớn, đã gây ra làn sóng phản đối dữ dội ngay cả ở những bang vốn là thành trì của đảng Cộng hòa.

Abraham Silverman, học giả năng lượng tại Đại học Johns Hopkins, nhận định: "Các trung tâm dữ liệu đang đẩy chi phí lên cao đối với người tiêu dùng bán lẻ bình dân. Điều này không bền vững về mặt chính trị đối với cả các công ty công nghệ lẫn các công ty điện lực".

Tranh cãi về năng lượng xanh và bài toán "lợi bất cập hại"

Mặc dù đạt được sự đồng thuận về mặt giải pháp tài chính, nhưng bên dưới cái bắt tay lưỡng đảng vẫn là những luồng quan điểm trái chiều sâu sắc về nguyên nhân gốc rễ và định hướng năng lượng tương lai.

Phía đảng Cộng hòa đã khéo léo lái câu chuyện để giảm bớt áp lực cho các công ty công nghệ. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum lập luận rằng chính các chính sách ưu tiên năng lượng xanh (điện gió, mặt trời) của chính quyền trước đây mới là nguyên nhân khiến giá điện tăng cao mà không thực sự giảm thiểu khí thải.

Ông Burgum phát biểu: "Nếu các nguyên tắc này được áp dụng, bạn sẽ không còn có thể tuyên bố mang tính chính trị rằng trung tâm dữ liệu đang đẩy giá lên cao, bởi vì họ sẽ không làm thế nữa. Các công ty công nghệ sẵn sàng xây dựng nhanh chóng và mang thêm điện vào lưới điện khi bộ máy quan liêu đang kìm hãm điều đó".

Tuy nhiên, giới chuyên gia năng lượng và các nhà môi trường lại có cái nhìn khác. Họ lo ngại rằng thỏa thuận này thực chất là "đèn xanh" cho các công ty công nghệ và tiện ích đốt cháy giai đoạn để xây dựng thêm các nhà máy điện khí đốt (fossil fuel), trong khi hàng trăm dự án năng lượng sạch đang chờ đợi để hòa lưới điện lại bị bỏ mặc. Các chuyên gia chỉ ra rằng điện gió và mặt trời thực tế đang cung cấp nguồn điện rẻ nhất, và việc xây mới các nhà máy khí đốt theo yêu cầu của Big Tech mới chính là tác nhân đẩy hóa đơn tiền điện dân dụng tăng cao trong dài hạn.

Giáo sư Silverman cảnh báo rằng đề xuất này không phải là "thuốc tiên". Thị trường năng lượng và cơ sở hạ tầng vô cùng phức tạp và khó đoán. Việc điều chỉnh một bộ phận của hệ thống (bắt Big Tech tự xây điện) có thể gây ra những hậu quả không lường trước được ở các bộ phận khác. Giáo sư Silverman cho rằng: "Câu hỏi đặt ra là liệu phương thuốc chữa bệnh có tồi tệ hơn chính căn bệnh đó hay không".

Các chuyên gia khác, như Ari Peskoe từ Đại học Harvard, thận trọng cho rằng đề xuất này chỉ là một "cây cầu" tạm thời để mua thêm thời gian. Vấn đề cốt lõi vẫn là những thách thức về quy hoạch thị trường, cấp phép và chuỗi cung ứng đang trì hoãn việc xây dựng các nhà máy điện mới, dẫn đến tình trạng thiếu hụt năng lượng trên toàn quốc.

Trong khi chính quyền Trump muốn thúc đẩy hạ tầng AI để thắng Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ, họ đang phải vật lộn để xoa dịu cơn giận của cử tri. Thỏa thuận cuối tuần qua chưa phải là luật ràng buộc. Dù vậy, nó cũng là một nỗ lực tuyệt vọng để cân bằng giữa tham vọng cường quốc công nghệ và túi tiền của người dân trước khi quá muộn.

Bùi Tú