Công nghệ và Đổi mới sáng tạo: Trọng tâm tăng trưởng tại Đại hội XIV
Việc ứng dụng công nghệ số và tự động hóa sẽ giúp tăng năng suất lao động xã hội lên từ 7-10% mỗi năm, tạo ra sức bật thần tốc cho nền kinh tế.
Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã xác lập một bước ngoặt mang tính lịch sử khi khẳng định: "Xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH, CN, ĐMST & CĐS ) quốc gia là động lực chính". Đây không chỉ là một định hướng kinh tế mà còn là một quyết sách chiến lược để Việt Nam bứt phá, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Yêu cầu cấp bách từ thực tiễn phát triển
Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn về quy mô kinh tế và vị thế quốc tế. Tuy nhiên, các báo cáo đánh giá trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV cũng thẳng thắn chỉ ra rằng mô hình tăng trưởng hiện tại đang dần chạm ngưỡng giới hạn. Việc dựa quá nhiều vào khai thác tài nguyên, vốn đầu tư và lao động giá rẻ không còn đủ sức duy trì tốc độ phát triển cao trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ.
Thực tế cho thấy, tăng trưởng dựa trên chiều rộng đang có xu hướng chậm lại. Để đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam buộc phải chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và hiệu quả. Trong đó, KH, CN, ĐMST & CĐS được xác định là "xương sống" để kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia mới.
Bốn thành tố cốt lõi trong một hệ sinh thái thống nhất
Điểm mới trong dự thảo lần này là việc tích hợp hữu cơ bốn yếu tố KH, CN, ĐMST & CĐS thành một khối động lực thống nhất. Mỗi thành tố đóng vai trò riêng biệt nhưng hỗ trợ chặt chẽ cho nhau:
Khoa học và Công nghệ (KH&CN): Được coi là lực lượng sản xuất trực tiếp. Dự thảo nhấn mạnh việc chuyển dịch từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu ứng dụng, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và vật liệu mới.
Đổi mới sáng tạo (ĐMST): Là cầu nối đưa tri thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường. ĐMST không chỉ là công nghệ, mà còn là đổi mới về quy trình, mô hình kinh doanh và quản trị xã hội, nhằm tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.
Chuyển đổi số (CĐS): Được xác định là phương thức phát triển mới. CĐS giúp tối ưu hóa nguồn lực, minh bạch hóa quản trị và mở ra không gian kinh tế số - lĩnh vực được dự báo sẽ đóng góp tới 30% GDP quốc gia vào năm 2030.
Sự kết hợp này tạo nên một hệ sinh thái giúp nền kinh tế vận hành thông minh hơn, xanh hơn và bền vững hơn.
Đột phá thể chế: "Cởi trói" cho sức sáng tạo
Để KH, CN, ĐMST & CĐS thực sự trở thành động lực chính, dự thảo văn kiện Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh đến việc hoàn thiện thể chế. Đây là nút thắt cần tháo gỡ đầu tiên. Hệ thống luật pháp về khoa học công nghệ cần chuyển từ cơ chế quản lý hành chính sang cơ chế kiến tạo, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới (sandbox).
Bên cạnh đó, dự thảo cũng xác định doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, tạo môi trường thuận lợi thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và nguồn vốn để khuyến khích các tập đoàn lớn lẫn các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) đầu tư mạnh mẽ vào R&D.
Hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số
Một điểm đáng chú ý trong các cuộc thảo luận về dự thảo văn kiện là tham vọng đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên. Để đạt được con số kỷ lục này trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn, KH, CN, ĐMST & CĐS chính là giải pháp duy nhất. Việc ứng dụng công nghệ số và tự động hóa sẽ giúp tăng năng suất lao động xã hội lên từ 7-10% mỗi năm, tạo ra sức bật thần tốc cho nền kinh tế.
Kết hợp với đó là định hướng phát triển hạ tầng số đồng bộ như hạ tầng giao thông. Trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng 5G và các nền tảng dùng chung sẽ trở thành mạch máu của nền kinh tế, đảm bảo cho dòng chảy thông tin và tri thức được xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương và ra thế giới.
Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên KH, CN, ĐMST & CĐS trong dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XIV là một lựa chọn đúng đắn và tất yếu. Nó thể hiện tầm nhìn xa rộng của Đảng trong việc nắm bắt xu thế thời đại để hiện thực hóa khát vọng hùng cường. Với sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị và sức sáng tạo của hơn 100 triệu dân, khoa học công nghệ chắc chắn sẽ là cánh tay đòn mạnh mẽ đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.