Kỳ vọng Đại hội Đảng 14 sẽ tạo xung lực cho hoàn thiện thể chế

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng là một sự kiện chính trị trọng đại. Có thể nói, với việc quyết định những vấn đề trọng đại cho nhiệm kỳ tới, đây là một thời khắc lịch sử để Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển của dân tộc.

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến bày tỏ kỳ vọng Đại hội 14 sẽ tạo ra những đột phá thể chế, tháo gỡ những điểm nghẽn để Việt Nam khơi thông nguồn lực, bứt phá phát triển trong giai đoạn tới.

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS xoay quanh vấn đề này.

- Ông kỳ vọng Đại hội Đảng lần này sẽ tạo ra những thay đổi gì để tháo gỡ các điểm điểm nghẽn, hoàn thiện hệ thống pháp luật cho giai đoạn phát triển sắc tới?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Tôi kỳ vọng Đại hội Đảng lần này sẽ tạo ra những đột phá thực chất về tư duy và phương thức hoàn thiện pháp luật, qua đó tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài của hệ thống pháp luật hiện nay, vốn đang cản trở quá trình phát triển.

Kỳ vọng lớn nhất là đổi mới tư duy làm luật, chuyển từ cách tiếp cận nặng về quản lý, kiểm soát sang tư duy kiến tạo phát triển và bảo đảm quyền. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở tôn trọng quy luật thị trường, thực tiễn đời sống và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; hạn chế tình trạng “luật khung, luật ống”, giao quá nhiều cho văn bản dưới luật, gây thiếu minh bạch và khó dự đoán.

Bên cạnh đó, tôi kỳ vọng Đại hội sẽ đặt ra yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như đất đai, đầu tư, xây dựng, đấu thầu, tài chính - ngân sách.

Việc sửa đổi pháp luật không chỉ dừng ở từng đạo luật riêng lẻ, mà cần cách tiếp cận đồng bộ, liên thông, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, thay vì chỉ hoàn thiện về mặt hình thức.

- Nhiều điểm nghẽn không nằm ở nội dung luật, mà ở khâu thực thi, theo ông vấn đề này cần giải quyết thế nào?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Một vấn đề quan trọng là nâng cao chất lượng khâu tổ chức thi hành pháp luật. Nhiều “điểm nghẽn” không chỉ nằm ở nội dung luật, mà ở việc thực hiện thiếu thống nhất, tùy nghi áp dụng hoặc tâm lý né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ.

Do vậy, cần tạo cơ chế rõ ràng để bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật.

Tôi cũng kỳ vọng có bước tiến mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Khi thẩm quyền được phân định rõ ràng, trách nhiệm được cá thể hóa và cơ chế giám sát đủ mạnh, hệ thống pháp luật sẽ vận hành thông suốt hơn, giảm tình trạng đùn đẩy, ách tắc trong giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.

Cuối cùng, tôi kỳ vọng Đại hội Đảng lần này cần tạo xung lực cho việc hoàn thiện thể chế Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, trong đó pháp luật thực sự ổn định, minh bạch, dễ tiếp cận và có tính dự đoán cao. Khi các “điểm nghẽn” pháp lý được tháo gỡ một cách căn cơ, niềm tin xã hội sẽ được củng cố và pháp luật sẽ trở thành động lực, chứ không phải rào cản, đối với phát triển kinh tế – xã hội.

- Việc đổi mới thể chế được đặt ra trong bối cảnh Việt Nam tăng cường hội nhập, đặt ra các mục tiêu tăng trưởng cao, điều này có ý nghĩa thế nào?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đại hội 14 của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và quản trị Nhà nước hiện đại. Vì vậy, việc đổi mới mạnh mẽ thể chế pháp luật không chỉ là một yêu cầu khách quan mà còn là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Trước hết, thể chế pháp luật phải theo kịp và dẫn dắt thực tiễn, khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định của hệ thống pháp luật hiện nay. Nhiều lĩnh vực then chốt như đất đai, đầu tư, kinh doanh, tài chính, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số… vẫn còn những “điểm nghẽn” pháp lý làm gia tăng chi phí tuân thủ, kìm hãm sáng tạo và làm giảm niềm tin của doanh nghiệp, người dân.

Thứ hai, yêu cầu đổi mới thể chế đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng, tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Điều này đòi hỏi pháp luật không chỉ phù hợp với điều kiện trong nước mà còn phải tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, bảo đảm tính minh bạch, dự đoán được và bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, quyền sở hữu và quyền tự do kinh doanh.

Thứ ba, cải cách thể chế pháp luật cần gắn chặt với đổi mới tư duy quản lý, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ quản lý hành chính nặng về xin - cho sang quản trị phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Pháp luật phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, chứ không chỉ là phương tiện quản lý hay kiểm soát.

Cuối cùng, tôi kỳ vọng Đại hội 14 sẽ đặt ra yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, trong đó kỷ cương pháp luật được đề cao, nhưng đồng thời phải bảo đảm tính nhân văn, công bằng và khả năng thực thi. Đây là nền tảng quan trọng để tạo lập môi trường phát triển ổn định, bền vững và củng cố niềm tin xã hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

- Theo ông, với chủ trương xây dựng chính quyền số, ông kỳ vọng Đại hội 14 sẽ đặt ra những yêu cầu gì để vừa hiện đại hóa quản trị, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Tôi cho rằng trước hết, cần xác định rõ chính quyền số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện phương thức quản trị.

Trọng tâm không nằm ở số lượng phần mềm hay cổng dịch vụ công, mà ở việc tái cấu trúc quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và loại bỏ những thủ tục không cần thiết. Nếu chỉ “số hóa” các thủ tục rườm rà hiện hữu thì sẽ không tạo ra giá trị thực chất, thậm chí còn làm gia tăng gánh nặng cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đó, cần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho chính quyền số, đặc biệt là các quy định về dữ liệu số, định danh và xác thực điện tử, chia sẻ - kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước. Pháp luật phải bảo đảm minh bạch, rõ trách nhiệm, tránh tình trạng mỗi cơ quan quản lý một “kho dữ liệu riêng”, gây phân mảnh và cản trở cung cấp dịch vụ công thông suốt.

Một yêu cầu hết sức quan trọng là bảo vệ quyền riêng tư, an toàn dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh. Trong môi trường số, rủi ro lộ lọt, lạm dụng dữ liệu là rất lớn, do đó, cần đặt ra nguyên tắc: mọi hoạt động thu thập, xử lý, khai thác dữ liệu của cơ quan nhà nước đều phải có cơ sở pháp lý rõ ràng, đúng mục đích, đúng phạm vi, và chịu sự giám sát chặt chẽ. Người dân, doanh nghiệp phải có quyền biết, quyền kiểm soát và quyền khiếu nại khi dữ liệu của mình bị sử dụng sai.

Việc xây dựng chính quyền số phải gắn với bảo đảm quyền tiếp cận công bằng. Không để quá trình chuyển đổi số tạo ra “khoảng cách số”, khiến người yếu thế, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ công. Do đó, cần song song đầu tư hạ tầng, nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ và người dân, đồng thời duy trì những kênh hỗ trợ cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp.

Song song đó, cần tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát quyền lực trong môi trường số. Công nghệ phải trở thành công cụ để nâng cao tính công khai, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; chứ không phải là “vỏ bọc” kỹ thuật che giấu sai phạm. Khi người dân và doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi, giám sát và phản hồi, chính quyền số mới thực sự phục vụ phát triển và củng cố niềm tin xã hội.

Xin cảm ơn ông!

Lam Thanh