Ma trận hàng xách tay online và cuộc chiến 'giá rẻ trốn thuế'

Hàng xách tay online đầy rẫy những gian lận

Chỉ cần một chiếc điện thoại và kết nối internet, bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận hàng ngàn món đồ "xách tay" từ Mỹ, Nhật, Hàn, Pháp... được quảng cáo là "hàng chính hãng 100%, giá rẻ hơn showroom do không phải gánh thuế". Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến túi xách xa xỉ, thị trường này đang hoạt động nhộn nhịp hơn bao giờ hết trên các nền tảng TikTok, Facebook và các sàn thương mại điện tử (TMĐT).

Chị Thu Hà, chủ một hệ thống chuyên mỹ phẩm xách tay có hơn 200.000 lượt theo dõi trên mạng xã hội, chia sẻ thẳng thắn: "Nếu nhập chính ngạch, tôi phải chịu thuế nhập khẩu, thuế GTGT, chi phí kiểm định và tem phụ. Cộng tất cả lại, giá bán sẽ cao hơn ít nhất 30-40% so với hàng xách tay. Khách hàng Việt Nam rất nhạy cảm về giá, họ chỉ quan tâm hàng chuẩn và rẻ, ít ai hỏi đến hóa đơn đỏ".

Thực tế, nhiều "đại siêu thị online" này vận hành với quy mô chuyên nghiệp nhưng danh nghĩa vẫn là hộ kinh doanh cá thể hoặc thậm chí không đăng ký kinh doanh. Hàng hóa được chia nhỏ, gửi qua đường bưu điện hoặc nhờ người mang qua cửa khẩu để lách các định mức miễn thuế hành lý (thường là dưới 10 triệu đồng theo quy định hiện hành).

Với người tiêu dùng, việc mua hàng xách tay online là canh bạc với niềm tin, Chị Minh Ánh (Cầu Giấy, Hà Nội) vừa phải đi điều trị da liễu sau khi dùng một lọ serum "xách tay Pháp" mua trên mạng. "Shop cam kết hàng chuẩn, có cả video quay tại store bên Pháp. Nhưng khi dùng thì da bị kích ứng nặng. Đến khi tôi hỏi về giấy tờ nhập khẩu hay hóa đơn để khiếu nại, chủ shop lập tức chặn tin nhắn. Lúc này tôi mới nhận ra mình hoàn toàn không có bằng chứng pháp lý nào để bảo vệ quyền lợi", chị ngậm ngùi.

Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã biến những "shop hàng xách tay" nhỏ lẻ thành những hệ thống kinh doanh quy mô hàng tỷ đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi và mức giá rẻ là một "vùng xám" đầy rẫy gian lận: không hóa đơn, không thuế, và không kiểm soát chất lượng. Nếu không sớm được làm sạch, "vùng xám" này sẽ trở thành liều thuốc độc làm suy yếu môi trường kinh doanh bình đẳng tại Việt Nam.

Cần xóa bỏ "vùng xám" gian lận trên môi trường số

Sự tồn tại của "vùng xám" này không chỉ là câu chuyện giữa người mua và người bán, mà nó đang gây ra những hệ lụy sâu sắc cho nền kinh tế. Theo số liệu từ ngành thuế, trong năm 2025, cơ quan chức năng đã xử lý hàng chục ngàn trường hợp vi phạm về thuế trên môi trường TMĐT với số tiền truy thu lên tới hàng trăm tỉ đồng. Tuy nhiên, con số này chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm". Việc hàng xách tay không kê khai thuế tạo ra một mặt bằng giá ảo, khiến các doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch rơi vào thế yếu.

Ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc kinh doanh một công ty phân phối thời trang xa xỉ tại Hà Nội, nhận định: "Kinh doanh hàng xách tay quy mô lớn mà không hóa đơn, không thuế thực chất là một dạng gian lận thương mại trá hình. Doanh nghiệp chúng tôi đầu tư bài bản, thực hiện đủ nghĩa vụ thuế và kiểm soát chất lượng khắt khe lại phải cạnh tranh với những 'bóng ma' không gánh nặng chi phí pháp lý. Điều này không chỉ làm giảm doanh thu mà còn khiến các thương hiệu quốc tế e ngại khi đầu tư chính thức vào Việt Nam".

Dưới góc nhìn chuyên gia kinh tế, PGS. TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng: "Nếu không xử lý dứt điểm, chúng ta đang gián tiếp khuyến khích hành vi trốn thuế. Một nền kinh tế số mạnh mẽ không thể xây dựng trên nền tảng của sự mập mờ".

Vì vậy, cuộc chiến xóa bỏ "vùng xám" trong kinh doanh hàng xách tay không chỉ cần sự quyết liệt của cơ quan quản lý mà còn cần sự thông thái từ người tiêu dùng. Một món đồ rẻ hơn vài trăm ngàn đồng có thể đi kèm rủi ro về sức khỏe và sự tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật.

"Việc chuẩn hóa thị trường TMĐT không phải là để kìm hãm kinh doanh, mà là để bảo vệ những người làm ăn chân chính và đảm bảo quyền lợi lâu dài cho chính chúng ta. Khi mỗi đơn hàng đều có hóa đơn, mỗi sản phẩm đều có sự kiểm soát về chất lượng, đó mới là lúc kinh tế số Việt Nam thực sự trưởng thành", vị chuyên gia này cho hay.

Năm 2026 được xem là năm bản lề trong việc làm sạch môi trường kinh doanh số tại Việt Nam với sự ra đời của các quy định mới nghiêm ngặt hơn. Luật Thương mại điện tử 2025 (hiệu lực từ 1.7.2026), điểm mới quan trọng nhất là việc định danh rõ ràng trách nhiệm của các sàn TMĐT và người livestream bán hàng. Các nền tảng sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc lưu thông. Đặc biệt, quy định mới yêu cầu hàng hóa trên sàn bắt buộc phải công bố chứng nhận tiêu chuẩn.

Từ ngày 1.1.2026, ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh online được điều chỉnh lên 200 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, việc thực thi sẽ chặt chẽ hơn nhờ sự kết nối dữ liệu giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Các sàn TMĐT có nghĩa vụ khấu trừ và nộp thuế thay cho người bán, đồng thời cung cấp dữ liệu giao dịch cho cơ quan thuế.

Không những vậy, lực lượng quản lý thị trường và hải quan đang triển khai các đợt cao điểm truy quét kho hàng "xách tay" tại các thành phố lớn. Không còn chỉ dừng lại ở việc kiểm tra tại cửa khẩu, việc "hậu kiểm" thông qua lịch sử giao dịch ngân hàng và dòng tiền trên ví điện tử sẽ là công cụ sắc bén để truy tìm các đường dây trốn thuế quy mô lớn.

Tuyết Nhung