Thư Kỳ: mất 28 năm để từ 'biểu tượng gợi cảm' trở thành đạo diễn

Đây là lần đầu tiên Thư Kỳ đứng trên bục nhận một giải thưởng chuyên môn với tư cách đạo diễn. Nhờ tác phẩm đầu tay Girl, cô giành được vinh dự có giá trị nhất. Đồng thời, bộ phim cô đóng chính Tìm cô ấy cũng đoạt giải “Tác phẩm mới của năm”. Chỉ một cái tên đã kết nối hai giải thưởng lớn trong cùng một đêm, hoàn tất lễ đăng quang chính thức từ “diễn viên Thư Kỳ” sang “nhà sáng tạo Thư Kỳ”.

Trước đó, bộ phim Girl đã nhận “cơn mưa” lời khen tại Liên hoan phim Venice (Italia), sau đó tiếp tục giành giải Đạo diễn xuất sắc tại Liên hoan phim Busan (Hàn Quốc). Đây là những tín hiệu vui mà cô không ngờ tới.

Từ năm 1997, khi Thư Kỳ bước vào tầm nhìn công chúng với bộ phim Sắc tình nam nữ (đóng cùng Trương Quốc Vinh), cho đến năm 2025 được giới nghề chính thức công nhận với tư cách đạo diễn, cô đã đi qua hành trình kéo dài 28 năm.

Trong 28 năm ấy, cô từng hóa thân thành những người phụ nữ si tình thuộc nhiều thời đại khác nhau, từng đóng vai hiệp khách giang hồ trầm mặc, cũng từng thể hiện những người phụ nữ hiện đại với thân phận đầy bí ẩn. Trong vô số câu chuyện của người khác, cô âm thầm tích lũy năng lượng để bày tỏ chính mình. Giờ đây, khi cầm lấy chiếc loa đạo diễn, bộ phim Girl tập trung vào quá trình trưởng thành và thức tỉnh của các cô gái trẻ, vừa như một cái nhìn hồi cố về những hình tượng trên màn ảnh của chính cô, vừa là sự hệ thống hóa sâu sắc trải nghiệm sống của phụ nữ.

Việc Thư Kỳ chuyển hướng sang làm đạo diễn chưa bao giờ là một cuộc chơi nhất thời. Gần ba mươi năm hợp tác với những đạo diễn hàng đầu của điện ảnh Hoa ngữ, cô đã sớm nắm vững cách kể chuyện bằng hình ảnh trên phim trường và hiểu rõ cách bắt lấy những rung động tinh tế nhất trong nội tâm diễn viên.

Chính sự tích lũy ấy khiến tác phẩm đầu tay của cô mang sẵn chất lượng. Giải Nhà phê bình điện ảnh Thượng Hải trao danh hiệu “Nhà làm phim của năm” cho Thư Kỳ không chỉ là sự ghi nhận mức độ hoàn thiện của tác phẩm, mà còn là lời khẳng định cho lòng dũng cảm của một người làm điện ảnh kỳ cựu dám bước ra khỏi vùng an toàn. Từ một diễn viên được lựa chọn đến một đạo diễn chủ động nắm quyền kể chuyện, Thư Kỳ cuối cùng đã cầm lấy quyền tự sự của đời mình.

Thành công của Thư Kỳ cũng khiến bức tranh các nữ đạo diễn Hoa ngữ trở nên đầy đặn hơn. Cũng là diễn viên chuyển sang làm đạo diễn, Giả Linh với Xin chào, Lý Hoán Anh dựa vào sự đồng cảm tình thân mang tầm quốc dân để tạo nên kỳ tích phòng vé Trung Quốc, đi theo con đường thương mại cảm xúc mạnh. Triệu Vy, từ trào lưu hoài niệm của Gửi thời thanh xuân đến việc khám phá các vấn đề xã hội, luôn cất tiếng nói trong không gian diễn ngôn công cộng rộng lớn. Còn Thư Kỳ rõ ràng chọn một con đường yên tĩnh hơn. Chất nghệ thuật của Girl cùng chiến lược phát hành “đoạt giải trước, ra rạp sau” cho thấy cô không theo đuổi sự bùng nổ thương mại ngắn hạn, mà coi trọng việc xây dựng phong cách thẩm mỹ cá nhân.

Chiến lược “đoạt giải trước, ra rạp sau” vốn là lựa chọn khôn ngoan để phim nghệ thuật bứt phá. Giống như năm xưa bộ phim Bạch nhật diễm hỏa (Black Coal, Thin Ice) của đạo diễn Điêu Diệc Nam giành Gấu Vàng Berlin rồi mới ra rạp, dựa vào giải thưởng để mở đường thị trường, ê kíp của Thư Kỳ rõ ràng rất am hiểu điều này. Với những bộ phim nghệ thuật thiếu yếu tố câu khách, giải thưởng chuyên môn chính là sự chứng nhận chất lượng tốt nhất, có thể thu hút sự chú ý của khán giả cốt lõi và truyền thông, tạo nên tiếng vang ban đầu. Chủ đề “Thư Kỳ đoạt giải với tư cách đạo diễn” cũng có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều so với việc đơn thuần công bố lịch chiếu, đồng thời giúp bộ phim giành được suất chiếu thuận lợi hơn về sau.

Giải Nhà phê bình điện ảnh Thượng Hải vì thế đã trở thành “viên đá đặt chân đầu tiên” trên con đường đạo diễn của Thư Kỳ. So với các giải tổng hợp như Kim Mã hay Kim Tượng, giải thưởng do các nhà phê bình chuyên nghiệp bình chọn này coi trọng hơn tính tác giả và chiều sâu nhân văn, những năm gần đây đặc biệt ưu ái, trao cơ hội cho các nhà sáng tạo nữ. Ở đây không có hào quang ngôi sao của “Thư Kỳ”, chỉ có sự đánh giá thuần túy dành cho điện ảnh. Sự công nhận trong trẻo ấy, với Thư Kỳ ở giai đoạn chuyển mình ban đầu, lại càng đáng quý.

Từ một ngôi sao rực rỡ trên thảm đỏ đến một đạo diễn chăm chú sau màn hình giám sát, Thư Kỳ đã dùng gần ba mươi năm để chứng minh rằng giá trị của một diễn viên chưa bao giờ chỉ nằm ở vẻ đẹp bị ngắm nhìn. Sự chuyển hướng của cô cũng khiến câu chuyện về “sức mạnh của phụ nữ” trong điện ảnh Hoa ngữ trở nên đa dạng hơn. Nữ đạo diễn không nhất thiết phải đi theo con đường bom tấn thương mại; đào sâu biểu đạt nội tâm cá nhân cũng có thể nhận được sự tôn trọng chuyên môn.

Giờ đây, ánh sáng từng luôn dõi theo cô cuối cùng đã nằm trong tay chính cô. Chiếc cúp của Giải Nhà phê bình điện ảnh Thượng Hải chỉ là điểm khởi đầu, còn việc công chiếu của Girl vẫn đang được chờ đợi.

Nhưng dù ống kính tiếp theo sẽ hướng về đâu, Thư Kỳ đã dùng 28 năm kiên trì để nói với chúng ta rằng: trưởng thành thực sự chưa bao giờ là sự bùng nổ trong chốc lát, mà là sự lắng đọng từng bước một. Hình ảnh “biểu tượng gợi cảm” từng bị định nghĩa từ lâu đã lớn lên thành dáng vẻ mà cô yêu thích, và câu chuyện về những cô gái do cô kể bằng ánh sáng và hình ảnh mới chỉ vừa bắt đầu.

Anh Dương