Ứng dụng gây sốc 'Bạn đã chết chưa?’ của Trung Quốc phơi bày nỗi sợ sâu kín của con người

Ý tưởng của ứng dụng này cực kỳ đơn giản: người dùng chỉ cần nhấn một nút mỗi ngày để xác nhận rằng mình vẫn ổn.

Không mang tính giải trí, không có yếu tố động viên hay cá nhân hóa, “Are You Dead?” - cái tên gây sốc - vẫn thu hút đông đảo người dùng, đặc biệt là người trẻ sống một mình tại các đô thị lớn. Sự phổ biến của ứng dụng này không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn phản ánh những thay đổi sâu sắc trong lối sống, tâm lý và cấu trúc xã hội Trung Quốc đương đại, đặc biệt ở quốc gia có tỷ lệ kết hôn và sinh con đang xuống mức thấp kỷ lục.

Trào lưu "yêu bản thân" trong một xã hội áp lực

Mệt mỏi vì công việc và thèm một món ngọt hay một buổi spa? Giới trẻ Trung Quốc có một câu cửa miệng mới cho điều đó: “Ai ni laoji!” - có nghĩa là “yêu bạn lắm, người bạn thân yêu”. Cụm từ này bắt đầu lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc vào cuối năm ngoái, khi người dùng gắn nó vào video, bài đăng và bình luận để biện minh cho việc chi tiền cho chính bản thân họ.

Trong thập niên 2010, mạng xã hội phương Tây tràn ngập các khẩu hiệu như “YOLO” (Bạn chỉ sống một lần) hay “Treat Yo’Self” (Hãy chiều bản thân), nổi tiếng qua loạt phim Parks and Recreation. Gần đây hơn, khái niệm “chăm sóc bản thân” đã thúc đẩy sự bùng nổ của ngành công nghiệp sức khỏe.

Tuy nhiên, cụm từ của giới trẻ Trung Quốc phản ánh một sự dịch chuyển thế hệ rõ nét hơn tại quốc gia 1,4 tỉ dân này - nơi các thế hệ trước đề cao lao động chăm chỉ và hy sinh cá nhân, trong khi giới trẻ ngày nay gặp khó khăn khi xây dựng cuộc sống theo những kỳ vọng truyền thống, giữa bối cảnh thị trường lao động trì trệ và đô thị hóa nhanh chóng.

Theo Sylvia Zhu, 25 tuổi, người Bắc Kinh hiện sống tại Seattle, những meme “tự yêu bản thân” trở nên phổ biến nhờ yếu tố mỉa mai. Nhiều câu chuyện được chia sẻ trên mạng xoay quanh việc “vật lộn với cuộc sống và từng bước vượt qua bằng chính mình”, điều mà nhiều người trẻ Trung Quốc có thể đồng cảm. Một số bạn bè của cô cũng thường nói “cuộc đời quá ngắn” hoặc “không ai biết ngày mai sẽ ra sao”.

Zhu cho biết cô và bạn bè tại Trung Quốc sẵn sàng chi tiền cho bản thân, từ những món đồ chơi Labubu đang gây sốt của Pop Mart, đến túi xách, hay thiết bị phục vụ sở thích như ống kính máy ảnh.

“Sau khi đi làm, tôi nhận ra để cuộc sống luôn thú vị, đôi khi những thứ vật chất cũng đóng vai trò nhất định”, Zhu nói với Time. “Nếu đó là thứ bạn có thể chi trả, nó thường được xem như một phần thưởng cho bản thân”.

Tâm lý này là một ví dụ cho cách giới trẻ Trung Quốc đang thích nghi với một xã hội đô thị hóa nhanh, sự cạnh tranh gay gắt và mối quan hệ giữa người với người ngày càng rời rạc.

Theo Ashley Dudarenok, chuyên gia nghiên cứu người tiêu dùng tại Trung Quốc và Hong Kong, các xu hướng này là “phản ứng hợp lý” trước thị trường việc làm siêu cạnh tranh, tiền lương trì trệ và chi phí sinh hoạt tăng cao.

“Khi những cột mốc thành công truyền thống như kết hôn hay sở hữu nhà ở trở nên khó đạt được về mặt cấu trúc, người trẻ buộc phải định nghĩa lại thế nào là một ‘cuộc sống tốt’,” Dudarenok nhận định. “Nếu không mua nổi nhà, họ ít nhất vẫn có thể tự thưởng cho mình một bữa ăn ngon hay một món đồ chơi mang lại niềm vui”.

Sự tan rã trong đời sống cộng đồng truyền thống

Truyền thống Trung Quốc vốn đề cao việc các thế hệ sống gần nhau, thậm chí chung một mái nhà. Nhưng trong vài thập kỷ qua, đặc biệt là giới trẻ, nhiều người rời quê để làm việc tại các đô thị lớn như Bắc Kinh hay Trùng Khánh.

Theo báo cáo năm 2024 của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, hiện có hơn 100 triệu hộ gia đình 1 người, con số này có thể tăng lên 150 - 200 triệu vào năm 2030.

“Sống một mình mang lại sự tự do và không gian riêng”, Zhu nói, “nhưng cũng có thể khiến con người cảm thấy cô lập, nhất là tại các thành phố lớn, nơi các mối quan hệ xã hội thường khá hời hợt”.

Theo các chuyên gia tâm lý, cảm giác cô đơn tại các đô thị Trung Quốc đang trở nên nghiêm trọng hơn bởi áp lực công việc, văn hóa “996” (9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày/tuần), chi phí sinh hoạt cao và sự tan rã của các cộng đồng truyền thống.

Điều này thúc đẩy sự phát triển của hàng loạt sản phẩm và dịch vụ dành cho người sống một mình, từ nhà hàng cho khách đi solo, thị trường thú cưng, cho đến thú cưng AI. Chính phủ Trung Quốc cũng đã bắt đầu siết quản lý AI bạn đồng hành, thừa nhận rằng các hình thức kết nối xã hội mới này đang trở thành một phần lâu dài của đời sống.

Những câu chuyện thực tế đau lòng

Vài ngày trước Giáng sinh năm ngoái, một phụ nữ tên Jiang Ting, 46 tuổi, qua đời trong căn hộ một phòng ngủ tại Thượng Hải. Chính cái chết của Jiang đã khơi dậy cuộc tranh luận lớn về số người chết không người thân ngày càng phổ biến.

Xiong Sisi, một phụ nữ ngoài 40 sống một mình ở Thượng Hải, bị ám ảnh bởi câu chuyện này. “Tôi thực sự sợ rằng nếu mình chết, sẽ không ai đến thu dọn thi thể”, cô nói với Guardian.

Chính vì vậy, khi nghe về ứng dụng Are You Dead?, Xiong thấy nó “khá thực tế”. Ứng dụng do công ty Moonscape Technologies phát triển, từng đứng đầu bảng ứng dụng trả phí tại Trung Quốc. Ý tưởng rất đơn giản: mỗi ngày người dùng nhấn nút xác nhận còn sống; nếu bỏ lỡ hai ngày liên tiếp, hệ thống sẽ gửi cảnh báo cho người liên hệ.

Nhà phát triển Ian Lü cho biết ứng dụng nhằm giúp người dùng trấn an người thân một cách nhẹ nhàng. Tuy nhiên, với Zhu, sự phổ biến của nó cho thấy việc sống trong cô đơn đã trở thành điều được chấp nhận.

“Ứng dụng phản ánh cảm giác rằng người trẻ cũng có thể chết bất cứ lúc nào khi sống một mình, và có thể không ai hay biết”, cô nói. “Nó không khiến tôi an tâm hơn, mà cho thấy cuộc sống hiện đại có thể cô đơn và rời rạc đến mức nào”.

Nhà tâm lý George Hu nhận định, ứng dụng phản ánh không chỉ sự cô lập, mà còn là lo âu, căng thẳng và cảm giác bất lực lan rộng trong xã hội. Trong khi đó, một số ý kiến cho rằng ứng dụng còn chạm đến tâm lý độc lập ngày càng phổ biến của phụ nữ Trung Quốc, những người ngày càng từ chối các khuôn mẫu hôn nhân truyền thống.

Dù gây tranh cãi, Are You Dead? đã phản ánh một mặt ảm đạm của đời sống hiện đại nhưng thẳng thắn. Ứng dụng phản ánh nỗi sợ bị lãng quên trong một xã hội đông đúc nhưng thiếu sự gắn kết.

Như Ian Lü chia sẻ: “Đây không chỉ là câu chuyện của Trung Quốc. Nhóm người sống một mình đang gia tăng trên toàn cầu, và vấn đề an toàn của họ cần được quan tâm nhiều hơn”.

Nhật Hạ