Tết của trẻ em hôm nay: chiếc cầu ký ức của cha mẹ
Giữa nhịp sống đô thị, tết của trẻ em được truyền bằng nghi thức nhỏ và thời gian chung. Tết ngày xưa của mẹ khơi ký ức, giữ nếp nhà.
Với nhiều người lớn hôm nay, tết tuổi thơ từng là một chuỗi trải nghiệm kéo dài: theo người lớn dọn nhà, đi chợ, canh nồi bánh, chờ xem chương trình cuối năm, nghe chuyện họ hàng và thuộc lòng những câu chúc.
Trẻ em bây giờ vẫn háo hức, nhưng cách “chạm” vào tết đã khác: thời gian chuẩn bị rút ngắn, nhiều việc được đặt sẵn, nhịp sống đô thị khiến tết dễ bị nén thành vài ngày, thậm chí vài khoảnh khắc.
Trong mạch ấy, Tết ngày xưa của mẹ của Cao Mai Trang, do Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM ấn hành, là một lát cắt đáng chú ý. Đây là tập thơ thiếu nhi, chọn giọng kể của người mẹ thế hệ 9X để quay về tết tuổi thơ những năm 2000, rồi đặt ký ức ấy cạnh hiện tại như một cuộc trò chuyện với con.
Các bài thơ bám vào những nghi thức quen thuộc: dọn nhà, đi chợ tết, bánh chưng, cúng ông Công ông Táo, tắm nước mùi, xem Táo quân, khai bút đầu xuân, du xuân, hội làng.
Điều đáng nói là tập thơ cũng chạm đến một cảm giác rất thật của đời sống hiện đại: nhiều thứ từng làm nên sự háo hức của tết ngày trước nay đã hiếm gặp, hoặc không còn ở vị trí trung tâm. Người lớn kể “hồi đó ba mẹ mong” những điều mà bây giờ “đi đâu cũng thấy”, cuộc trò chuyện tự nhiên chuyển từ hoài niệm sang nhận thức về thời gian. Sự tiện lợi của hiện tại không xóa nhu cầu cũ, nó chỉ khiến nhu cầu ấy tìm hình thức khác. Trẻ em vẫn cần cảm giác chờ đợi, cần một vài dấu mốc để thấy năm cũ khép lại và năm mới mở ra.
Tập thơ vì vậy có thể được đọc như một gợi ý cách làm: muốn trẻ có ký ức tết, hãy cho trẻ một vai nhỏ trong quá trình chuẩn bị. Không cần “đại công trình”, chỉ cần một việc vừa tay. Gấp giấy đỏ, lau bàn, bày trái cây, viết một câu chúc, cùng gọi điện cho ông bà, cùng xem lại ảnh cũ, cùng nghe người lớn kể một chuyện tết xa. Trẻ làm được, trẻ sẽ nhớ. Và khi trẻ nhớ, tết tự nhiên có chỗ ở trong trí nhớ, không phụ thuộc vào quy mô hay chi phí.
Cao Mai Trang chia sẻ: "Tôi viết sách thiếu nhi thực ra xuất phát từ chính nhu cầu của bản thân. Thỉnh thoảng tôi đưa con đi nhà sách và thấy trên kệ có nhiều những cuốn sách thiếu nhi được trình bày rất đẹp với chủ đề khác nhau, từ sách truyện cổ tích, dân gian đến những cuốn sách song ngữ và nhiều cuốn được dịch từ nước ngoài. Nhưng thứ mà tôi cảm thấy “thiếu thiếu” đó là thơ của Việt Nam".
Tết truyền đi không nằm ở mâm cỗ hay đồ mới mà chỗ cho tết trong nhà: dọn lại không gian thờ cúng cho trang nghiêm, bày mâm ngũ quả giản dị, đi chợ có giải thích, gọi chúc tết ông bà có con ngồi cạnh, tắt màn hình trước giao thừa để ngồi với nhau.
Cuối cùng, Tết ngày xưa của mẹ - một tập thơ làm chiếc cầu giữa ký ức cha mẹ và trí tò mò của con, giữa nghi thức nhỏ và thời gian chung, để tết ở lại.
