Doanh nghiệp 'ngồi trên đống lửa' do hàng hóa nhập khẩu ách tắc cận Tết

Những ngày vừa qua, nhiều doanh nghiệp nhập thực phẩm, nguyên liệu sản xuất nhưng không thể thông quan do nghị định mới triển khai nhưng chưa có hướng dẫn. Tình trạng hàng trăm xe tải chở nông sản ách tắc tại một số cửa khẩu mang đến rủi ro cho doanh nghiệp khi Tết đang đến gần.

Các doanh nghiệp cho rằng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26.1.2026 của Chính phủ hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm mới có hiệu lực nhưng do chưa có hướng dẫn chi tiết nên việc triển khai đang gặp vướng mắc. Việc hàng thực phẩm nhập khẩu về đến cảng phải nằm chờ dẫn đến phát sinh phí lưu container, lưu bãi và nguy cơ bồi thường hợp đồng.

Được biết, Nghị định 46 hướng dẫn thực hiện Luật An toàn thực phẩm được ban hành và có hiệu lực từ 26.1. Nghị định đặt ra nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), việc thiếu các văn bản hướng dẫn khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thực phẩm rơi vào tình trạng ách tắc trên phạm vi cả nước.

“Hàng nhập liên quan thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho thực phẩm đang "tắc" trên phạm vi toàn quốc và doanh nghiệp thì như ngồi trên đống lửa, còn các đơn vị trước nay thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phấm đều dừng để "chờ hướng dẫn"”, bà Thuỷ nói.

Theo bà Thuỷ, Nghị định 46 có quy định Điều 54 (điều khoản chuyển tiếp) với 2 nội dung quan trọng: Khoản 1 Điều 54 quy định sản phẩm nào đã "tự công bố" thì được làm mọi thứ bình thường cho tới khi (phạm vi 12 tháng) có giấy an toàn thực phấm mới; còn Khoản 5 Điều 54 thì đơn vị nào đã được chỉ định làm kiểm tra nhà nước thì cũng tiếp tục làm bình thường tới 31.3.2026.

Tuy nhiên, các quy định này lại không có điều khoản chuyển tiếp nào về phương thức kiểm tra nhà nước. Điều này có nghĩa là các đơn vị đang làm kiểm tra nhà nước, lý thuyết vẫn được làm nhưng không biết phải làm như thế nào.

Ở diễn biến mới nhất, ngày 31.1, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã có văn bản hỏa tốc gửi Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cũng nêu rõ thực trạng này.

Theo thống kê nhanh của Cục Hải quan thì trong ngày 30.1.2026:

Tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai): có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ quả) và hàng bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan hàng hóa.

Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai): 251 xe chở mặt hàng sắn lát chuối chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm.

Tại một số cửa khẩu khác, số lượng hàng hoá là thực phẩm bị ùn tắc tính đến thời điểm hiện tại như sau: Lao Bảo (Quảng Trị) 50 xe, Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe, Vĩnh Xương (An Giang) 200 ghe thuyền, Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe thuyền, Tịnh Biên 200 xe...

Theo Cục Hải quan, hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu qua các cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu biên giới chủ yếu là hàng nông sản, hoa quả tươi sống, dễ hư hỏng hoặc bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn ngày nếu không được thông quan ngay trong ngày sẽ gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp, kéo theo các chi phí lưu công, lưu bãi, phạt do đình trệ giao hàng, tất cả thiệt hại đều đẩy về phía doanh nghiệp.

Đặc biệt dễ dẫn đến nguy cơ gây ách tắc tại cửa khẩu do không giải phóng hàng hóa, phương tiện, nhất là trong đợt cao điểm tết nguyên đán sắp đến.

"Do vậy, để kịp thời tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, Cục Hải quan đề nghị các Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (với vai trò là cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo lĩnh vực được giao) sớm hướng dẫn để tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trên, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp, tránh ách tắc hàng hóa gây mất an toàn an ninh tại cửa khẩu" - văn bản của Cục Hải quan nêu.

Lam Thanh