Elon Musk: Biện pháp ngăn chặn Nga dùng Starlink trái phép dường như có hiệu quả

"Có vẻ như các biện pháp chúng tôi đã thực hiện để ngăn chặn việc Nga sử dụng Starlink trái phép đã có hiệu quả. Hãy cho chúng tôi biết nếu cần phải làm thêm gì nữa", Elon Musk (Giám đốc điều hành SpaceX) viết trên mạng xã hội X.

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov hôm 29.1 cho biết Ukraine đang hợp tác với SpaceX để ngăn chặn Nga điều khiển drone (máy bay không người lái) bằng hệ thống internet vệ tinh của Starlink. Động thái này diễn ra sau khi Ukraine đã phát hiện công nghệ này trên các drone tầm xa được Nga sử dụng trong các cuộc tấn công.

"Công nghệ phương Tây phải tiếp tục giúp đỡ thế giới dân chủ và bảo vệ dân thường, chứ không phải được sử dụng cho khủng bố và tàn phá các thành phố yên bình", Mykhailo Fedorov viết trên X.

Dù Elon Musk từng có những bất đồng với các quan chức Ukraine về quan điểm của ông về cuộc chiến chống lại Nga, quân đội Ukraine vẫn dựa vào hàng chục nghìn thiết bị Starlink để liên lạc trên chiến trường và thực hiện một số nhiệm vụ drone.

Starlink đã giúp Elon Musk gia tăng đáng kể ảnh hưởng trên bình diện địa chính trị. Năm 2022, ông trực tiếp can thiệp và quyết định Starlink được quân đội Ukraine sử dụng ở đâu và theo cách nào trong cuộc chiến với Nga.

Những năm gần đây, Starlink trở thành một thành phần trọng yếu trong nhiều cuộc xung đột và khủng hoảng toàn cầu, giúp duy trì việc liên lạc khi mạng internet truyền thống bị phá hủy hoặc phong tỏa. Từ chiến sự ở Ukraine, cuộc phong tỏa internet tại Myanmar, nội chiến kéo dài ở Sudan, cho tới việc người dân bị cắt kết nối internet tại Iran, Starlink ngày càng thể hiện vai trò chiến lược của mình.

Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện vào tháng 2.2022, Ukraine đã phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công kéo dài gây tổn hại nặng nề cho hạ tầng thông tin liên lạc truyền thống. Trong bối cảnh đó, Starlink nhanh chóng được Elon Musk kích hoạt tại Ukraine và trở thành “xương sống” của mạng liên lạc kỹ thuật số thời chiến.

Starlink cung cấp kết nối internet vệ tinh khi các đường cáp quang và mạng di động ở Ukraine bị phá hủy bởi pháo kích và tên lửa. Chính phủ, quân đội và cả người dân Ukraine phụ thuộc Starlink để duy trì liên lạc, phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin và cập nhật tình hình thực tế từ tuyến đầu. Theo nhiều nguồn tin nội bộ và báo cáo truyền thông, Starlink cung cấp khả năng kết nối ổn định tại nhiều khu vực chiến sự.

Elon Musk từng tuyên bố rằng nếu ông ngắt kết nối Starlink, “tiền tuyến Ukraine sẽ sụp đổ”.

"Tôi từng thách đấu tay đôi với Tổng thống Nga Vladimir Putin để quyết định số phận Ukraine, trong khi hệ thống Starlink của tôi là xương sống của quân đội Ukraine. Toàn bộ tiền tuyến của họ sẽ sụp đổ nếu tôi ngắt kết nối", Giám đốc điều hành SpaceX nói hồi tháng 3.2025. Đây là nhận định thể hiện mức độ quan trọng mà Starlink đóng vai trò trong cuộc chiến ở Ukraine.

Tuy nhiên, Starlink không hoàn toàn miễn nhiễm với sự gián đoạn. Hồi tháng 9.2025, sự cố mất kết nối Starlink đã ảnh hưởng đến hơn 50.000 người dùng và làm gián đoạn hoạt động của quân đội Ukraine ở tiền tuyến, theo tờ Kyiv Post.

Cách Nga dùng Starlink để điều khiển drone tấn công Ukraine

Thay vì dùng sóng radio truyền thống dễ bị gây nhiễu, các thiết bị Starlink gắn vào drone tạo kênh kết nối trực tiếp với mạng vệ tinh, giúp loại vũ khí này luôn giữ liên lạc ổn định với người điều khiển ở xa. Điều đó rất quan trọng vì giảm khả năng bị hệ thống gây nhiễu điện tử của Ukraine phá tín hiệu.

Drone cảm tử Geran và Molniya-2 đến BM-35 của Nga đều được trang bị kết nối internet vệ tinh Starlink, có thể bay xa hàng trăm km và duy trì liên lạc xuyên suốt, nên tìm tấn công mục tiêu hiệu quả hơn, gồm cả hệ thống phòng không và pháo phản lực của Ukraine.

Nga không sử dụng Starlink để xác định vị trí như GPS, mà coi đây là đường truyền internet dùng để gửi mệnh lệnh điều khiển và trao đổi dữ liệu giữa drone với người điều khiển. Cụ thể gồm truyền video thời gian thực từ camera drone về cho người điều khiển; gửi dữ liệu như vị trí, tốc độ và tình trạng pin; nhận lệnh điều khiển trực tiếp từ xa. Nhờ băng thông cao và độ trễ thấp, drone có thể hoạt động tương đương với những UAV đắt tiền, nhưng tiêu tốn ít chi phí hơn nhiều.

Với kết nối internet vệ tinh, drone không còn phụ thuộc vào trạm điều khiển mặt đất, nên có thể bay thấp, né radar dễ hơn và tiến sát vào sâu trong lãnh thổ đối phương trong khi vẫn giữ được liên lạc. Điều này tạo ra một thách thức lớn cho hệ thống phòng không và tác chiến điện tử Ukraine.

Hầu hết hệ thống tác chiến điện tử gây nhiễu sóng ở các tần số radio thông thường, nhưng Starlink hoạt động với tần số cao hơn và sử dụng công nghệ ăng-ten định hướng chùm sóng vào vệ tinh nên rất khó bị gây nhiễu. Việc đó khiến drone trang bị kết nối internet vệ tinh Starlink hoạt động ổn định ngay cả khi đối thủ cố gắng làm nhiễu tín hiệu.

Ukraine thay đổi cách đối phó

Các biện pháp truyền thống như gây nhiễu sóng hoặc bắn rơi drone trở nên kém hiệu quả hơn với Starlink. Vì vậy, Ukraine đang hướng sang giải pháp phần mềm, nhận diện thiết bị Starlink gắn trên drone dựa trên các đặc điểm bay để vô hiệu hóa chúng, thay vì chỉ dựa vào tọa độ.

Về lý thuyết, SpaceX có thể tắt các thiết bị Starlink hoạt động trong khu vực do Nga kiểm soát. Song trên chiến trường không có ranh giới rõ ràng. Drone thường bay qua khu vực tiền tuyến, nơi cả Ukraine và Nga đều dùng kết nối internet vệ tinh Starlink. Nếu tắt sóng dựa đơn thuần vào vị trí, rất dễ khiến chính hệ thống liên lạc của quân đội Ukraine bị ảnh hưởng.

Một trở ngại khác là việc giả mạo tín hiệu GPS. Nga có thể làm cho thiết bị Starlink hiểu nhầm rằng nó đang hoạt động trong khu vực được phép, như lãnh thổ Ukraine hoặc các nước láng giềng. Khi đó, các biện pháp chặn dựa đơn thuần vào vị trí địa lý sẽ không còn tác dụng.

Vì vậy, cách tiếp cận khả thi hơn là nhận diện thiết bị bằng phần mềm và phân tích hành vi. Chẳng hạn, một thiết bị Starlink gắn trên drone sẽ có đặc điểm rất khác thiết bị mặt đất: Di chuyển với tốc độ cao, độ cao thay đổi liên tục, quỹ đạo bay rõ ràng. Khi các thuật toán phát hiện những dấu hiệu này, kết nối có thể bị ngắt có chọn lọc. Cách làm này giúp hạn chế drone đối phương mà không làm tê liệt liên lạc của chính mình.

Sơn Vân