Elon Musk dùng SpaceX giải cứu xAI, xây đế chế không gian và AI 1.250 tỉ USD

Thương vụ trị giá 1.250 tỉ USD này kết hợp hãng sản xuất tên lửa thống trị thị trường của Elon Musk với công ty khởi nghiệp AI (trí tuệ nhân tạo) đang thua lỗ cùng mạng xã hội X.

Elon Musk nói rằng động thái này là cần thiết để phóng các trung tâm dữ liệu lên không gian, xây dựng nhà máy trên Mặt trăng và thực hiện tham vọng thuộc địa hóa sao Hỏa. Những người ủng hộ tỷ phú giàu nhất thế giới ca ngợi sự kết hợp này là minh chứng khác cho tài năng của ông, khi tận dụng tên lửa tái sử dụng và mạng vệ tinh Starlink thuộc SpaceX, kết hợp với dữ liệu từ X và các mô hình AI của xAI.

Trong khi đó, các nhà phê bình coi đây là ví dụ mới nhất của kỹ thuật tài chính, sử dụng thương hiệu cá nhân Elon Musk và SpaceX để nâng đỡ cho xAI trong lúc công ty AI này đốt khoảng 1 tỉ USD tiền mặt mỗi tháng.

“Không có mức định giá nào được tính toán dựa trên các chỉ số hay cơ sở hợp lý cả. Tất cả đều dựa vào tên tuổi và uy tín của Elon Musk”, một người đầu tư vào xAI nói.

“Elon Musk không thể bỏ mặc xAI”

Tin đồn về việc sáp nhập đã xuất hiện từ mùa hè, khi SpaceX đầu tư 2 tỉ USD vào xAI. Song khi thông tin về các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu rò rỉ vào tuần trước, phần lớn cổ đông vẫn không được biết và bất ngờ trước tốc độ hoàn tất thương vụ, theo nhiều nguồn tin nói với trang FT.

Các nhà đầu tư được cập nhật qua những cuộc gọi gấp gáp do Bret Johnsen (giám đốc tài chính SpaceX) và Jared Birchall (người phụ trách mảng tài chính, pháp lý của xAI) chủ trì. Sau nhiều lần trì hoãn và chất lượng âm thanh kém, nhiều người chật vật mới nghe được những chi tiết ít ỏi về thương vụ trị giá 1.250 tỉ USD.

Bret Johnsen cho biết SpaceX sẽ mua xAI với giá 250 tỉ USD, hơn mức giá của vòng huy động vốn 20 tỉ USD gần đây đã định giá công ty khởi nghiệp AI mới hai năm tuổi này là 230 tỉ USD.

Cổ phiếu xAI sẽ được chuyển đổi thành cổ phiếu SpaceX theo tỷ lệ xấp xỉ 7 đổi 1, với giá cổ phiếu của thực thể hợp nhất là 527 USD.

Elon Musk đã nâng định giá SpaceX lên 1.000 tỉ USD, viện dẫn mức tăng doanh thu từ dịch vụ internet vệ tinh Starlink, cao hơn 200 tỉ USD so với mức giá hồi tháng 12.2025 trong một đợt bán cổ phần thứ cấp.

Jared Birchall nói trong cuộc gọi rằng Elon Musk sẽ điều hành thực thể hợp nhất, thương vụ sẽ hoàn tất vào ngày 16.3 và các nhà đầu tư có quyền chọn rút tiền mặt thay vì hoán đổi cổ phiếu xAI sang cổ phiếu SpaceX.

“Thương vụ này là minh chứng cho kỹ thuật tuyệt vời. Không gian, trung tâm dữ liệu, năng lượng mặt trời. Nhìn lại thì đây là những mảng kinh doanh riêng biệt. Song nhìn về phía trước, chúng đang trên đường va vào nhau. Điểm nghẽn của AI chính là năng lượng và Elon Musk vừa tích hợp trọn vẹn lời giải cho vấn đề đó trong cùng một hệ sinh thái”, theo Sol Bier, nhà sáng lập Factorial Funds - quỹ đã đầu tư vào cả SpaceX và xAI.

Các cộng sự của Elon Musk cũng xác nhận SpaceX vẫn nhắm tới việc chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào tháng 6 tới, mốc thời gian mà tỷ phú này mong muốn vì có sự kiện hiếm hoi khi sao Mộc, sao Kim và sao Thủy thẳng hàng.

Đợt IPO của SpaceX có thể huy động tới 50 tỉ USD, trở thành đợt IPO lớn nhất mọi thời đại, vượt kỷ lục 29 tỉ USD của tập đoàn sản xuất dầu mỏ Saudi Aramco năm 2019. Tuy nhiên, giới đầu tư cho rằng tiến độ thần tốc này ít liên quan đến các hiện tượng thiên văn hơn, mà chủ yếu do Elon Musk muốn vượt OpenAI và Anthropic để lên sàn trước.

Cả hai đối thủ AI này đều đang làm việc với các cố vấn để IPO trong năm 2026 và đang sở hữu những mô hình tiên tiến hơn Grok của xAI, tạo ra doanh thu lớn hơn. Dù vậy, các ngân hàng lo ngại rằng thị trường chứng khoán công khai có thể không đủ tiền để đáp ứng nhu cầu của cả ba công ty này cùng lúc, khiến ai đi trước sẽ có lợi thế.

Một số nhà đầu tư SpaceX dài hạn lo ngại rộng hơn, cho rằng việc sáp nhập với xAI đang thua lỗ nặng có thể làm phức tạp hoặc thậm chí đe dọa kế hoạch IPO. Để chi trả cho thương vụ, SpaceX sẽ phát hành thêm 250 tỉ USD cổ phiếu mới, pha loãng tỷ lệ sở hữu của các cổ đông hiện hữu. Tuy nhiên, do Elon Musk kiểm soát cả hai công ty tư nhân, gần như không ai có thể ngăn cản ông.

SpaceX nói với nhà đầu tư rằng doanh thu hằng năm của hãng đã tăng lên 16 tỉ USD, nhờ vị thế độc quyền trong các vụ phóng tên lửa thương mại và sự bùng nổ thuê bao Starlink. Tuần trước, SpaceX đã xin phép cơ quan quản lý để phóng 1 triệu vệ tinh nhằm tạo ra một “hệ thống trung tâm dữ liệu quỹ đạo”, tăng mạnh so với con số 9.400 hiện nay.

Trái lại, doanh thu của xAI trong năm 2025 chỉ ở mức vài trăm triệu USD. Gần đây, xAI thông báo có thể đã chi hơn 10 tỉ USD trong năm 2025 để mua chip và xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ cần thiết cho việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI tiên tiến.

“Đây là thắng lợi cho cả hai, nhưng xét riêng thì cổ đông xAI hưởng lợi nhiều hơn. Nếu đứng một mình, xAI không quá xuất sắc… Google và OpenAI đang thống trị mảng người dùng, Anthropic dẫn đầu mảng doanh nghiệp. Thực tế là không còn lựa chọn nào khác, Elon Musk không thể bỏ mặc xAI. Ông ấy là thiên tài. Đây chắc chắn là kế hoạch ngay từ đầu rồi”, một nhà đầu tư vào xAI cho biết.

Giới đầu tư hiện còn đồn đoán về khả năng sáp nhập với Tesla, sau khi hãng xe điện này công bố khoản đầu tư 2 tỉ USD vào xAI tuần trước, đọng thời tiếp tục chuyển hướng chiến lược mạnh mẽ hơn sang chip AI và robot hình người.

Những hành động gây tranh cãi

Elon Musk có tiền lệ thúc đẩy những hành động gây tranh cãi trong doanh nghiệp. Năm 2016, ông dùng cổ phiếu Tesla để mua lại SolarCity - công ty năng lượng mặt trời gặp khó khăn, bất chấp những lo ngại về quản trị doanh nghiệp vì ông là cổ đông lớn nhất và anh họ của ông là giám đốc điều hành SolarCity. Thương vụ này đã được hoàn tất sau gần 8 năm kiện tụng.

“Tôi đã trải qua chuyện này ở Tesla và SolarCity. SolarCity rất vui vì đã thu được lợi nhuận đáng kinh ngạc từ đó. Đã có những năm tháng kiện tụng, nhưng đây là những thứ Elon Musk giỏi. Ông ấy giúp mọi người kiếm được tiền”, một cổ đông nói.

Elon Musk từng hai lần thuyết phục hội đồng quản trị Tesla, trong đó có em trai Kimbal và nhiều nhà đầu tư trung thành như Antonio Gracias của Valor Equity Partners, phê duyệt các gói thù lao phá kỷ lục, gần đây nhất có giá trị tiềm năng lên tới 1.000 tỉ USD.

Một người hiểu rõ Elon Musk cho biết việc SpaceX mua xAI với giá 250 tỉ USD phần lớn dựa trên “mong muốn đối xử tốt với các nhà đầu tư” của ông hơn là hiệu quả hoạt động của công ty AI này.

“Bỏ lỡ một thương vụ là coi như bị loại mãi mãi”

Elon Musk đã xây dựng được một nhóm nhà đầu tư trung thành gần như “tín đồ”. Việc họ được tham gia các thương vụ phụ thuộc hoàn toàn vào lòng trung thành với ông: “Bỏ lỡ một thương vụ là coi như bị loại mãi mãi”.

Các công ty đầu tư mạo hiểm danh tiếng như Sequoia Capital, Andreessen Horowitz, Vy Capital, Valor nằm trong số những nhà đầu tư tích cực nhất của Elon Musk và sở hữu cổ phần trong cả hai công ty.

Các nhà đầu tư của SpaceX sẽ bị pha loãng cổ phần trong thương vụ mua lại này, nhưng vì chính họ cũng tự chấp nhận việc này nên mức độ ảnh hưởng không quá nghiêm trọng. Trong khi đó, các nhà đầu tư vào xAI, gồm quỹ quốc gia như Qatar Investment Authority và MGX, cùng Baron Capital Group và Goanna Capital, có thể nhanh chóng thu lợi từ công ty khởi nghiệp AI được thành lập năm 2023.

Nhiều nhà đầu tư trong số này cũng từng hậu thuẫn thương vụ Elon Musk mua lại Twitter (nay là X) trị giá 44 tỉ USD vào tháng 10.2022. Doanh thu của X sụt giảm mạnh và nhiều nhà đầu tư phải ghi giảm giá trị cổ phần và khoản nợ trên sổ sách. Song đến tháng 3.2025, Elon Musk đã dùng xAI để mua lại X, định giá thực thể hợp nhất ở mức 113 tỉ USD, qua đó bảo vệ nhân viên, nhà đầu tư và các ngân hàng khỏi thua lỗ.

Những nhà đầu tư đó cũng phải đối mặt với nhiều tranh cãi. Chatbot Grok của xAI liên tục gây bê bối, từ việc tạo ra nội dung bài Do Thái, ca ngợi Hitler, cho đến gần đây là tạo ảnh khiêu dâm của phụ nữ và trẻ vị thành niên.

Cựu lãnh đạo SpaceX cho biết thương vụ này giúp cổ phần của một số nhân viên X kỳ cựu tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba giá trị. Một cựu lãnh đạo xAI khác nói rằng những nhân viên này có lẽ “đột nhiên cảm thấy mọi sự điên rồ đều đáng giá, có lẽ vậy”.

Thương vụ sáp nhập SpaceX và xAI cũng phản ánh tham vọng vượt khỏi Trái đất của Elon Musk. Thông báo đưa ra hôm 2.2 đầy những lời ám chỉ khoa học viễn tưởng khá khó hiểu, chẳng hạn thang Kardashev (cách xếp hạng các nền văn minh dựa trên lượng năng lượng Mặt trời mà họ thu được), hay ý tưởng phóng các trung tâm dữ liệu lên không gian từ Mặt Trăng bằng thiết bị phóng điện từ.

Elon Musk viết rằng mục tiêu của thương vụ là “mở rộng quy mô để tạo ra một ‘Mặt trời có ý thức’, nhằm hiểu vũ trụ và lan tỏa ánh sáng của ý thức tới các vì sao”.

Sơn Vân