Phần mềm từng thống trị thế giới nhưng đang bị AI ‘nuốt chửng’

Thay vì giúp ngành công nghiệp cải thiện, các công cụ và tác tử AI (trí tuệ nhân tạo) mới có thể sẽ thay thế hoàn toàn một số phần mềm.

Tác tử AI là loại AI không chỉ phản hồi theo yêu cầu đơn thuần mà có khả năng quan sát, phán đoán và tự hành động để hoàn thành mục tiêu thay mặt người dùng.

Nỗi lo này đã được thể hiện rõ nét trong những tuần gần đây với ba diễn biến: Việc Anthropic phát hành tác tử AI mới mang tên Cowork, các plugin Cowork dành riêng cho từng ngành ra mắt và sự trỗi dậy của OpenClaw, trợ lý AI mã nguồn mở đang lan truyền nhanh chóng thông qua các ứng dụng nhắn tin.

"Đây có phải là dấu chấm hết cho phần mềm? Tình hình hiện tại trong phần mềm có vẻ rất đặc biệt, với những rủi ro lớn về tác động dài hạn của AI lên toàn bộ lĩnh vực”, Raimo Lenshow, nhà phân tích công nghệ kỳ cựu tại tập đoàn dịch vụ tài chính Barclays, viết trong một ghi chú gần đây gửi cho các nhà đầu tư.

Hai mối đe dọa của AI và cú sốc từ Cowork

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp vận hành công việc thông qua một tập hợp phức tạp các dịch vụ phần mềm khác nhau để xử lý dữ liệu, theo dõi tài chính, bán hàng và quản lý nhân sự, khách hàng, chuỗi cung ứng cũng như hợp đồng.

AI tạo sinh là mối đe dọa đối với các phần mềm này theo hai cách chính. Thứ nhất, nếu nhân viên làm việc hiệu quả hơn khi sử dụng công cụ AI, các công ty có thể không cần mua nhiều gói phần mềm kinh doanh nữa. Điều này sẽ làm chậm tăng trưởng số lượng người dùng, tức số gói phần mềm mà các công ty bán ra.

Mối đe dọa thứ hai mang tính sống còn hơn. Nếu các công cụ AI và tác tử AI đủ tốt, nhiều công ty có thể thay thế hoàn toàn phần mềm đang sử dụng và dựa vào các quy trình làm việc mới được hỗ trợ bởi AI. Với sự tiến bộ nhanh chóng của các công cụ lập trình bằng AI, một số công ty thậm chí có thể tự phát triển phần mềm riêng mà không cần phải mua từ nhà cung cấp đã có tên tuổi.

Đó là lý do tại sao các thông báo sản phẩm mới gần đây của Anthropic lại gây ảnh hưởng mạnh mẽ đến lĩnh vực phần mềm.

Cowork của Anthropic đánh dấu một bước tiến rõ ràng vượt xa chatbot AI. Thay vì chỉ trả lời câu hỏi, Cowork có thể lập kế hoạch và thực hiện các tác vụ nhiều bước trên máy tính của người dùng. Người dùng có thể cấp quyền truy cập vào thư mục, file và ứng dụng, cho phép AI dọn dẹp tài liệu, tạo bảng tính và bản trình chiếu, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình làm việc và thậm chí đăng nhập vào các ứng dụng web để thu thập thông tin.

Các nhà phân tích của Barclays mô tả Cowork gần giống với những gì Microsoft ban đầu hình dung cho Copilot, một lao động kỹ thuật số thực thụ, nhưng với quyền tự chủ cao hơn nhiều. Cổ phiếu của Microsoft đã giảm khoảng 12% trong tuần qua.

Cowork được thiết kế cho người dùng không chuyên về kỹ thuật, chẳng hạn nhà tiếp thị, quản lý dự án và chuyên gia tài chính, có thể điều khiển tác tử AI này bằng tiếng Anh thông thường, qua đó làm suy yếu giá trị cốt lõi truyền thống của nhiều công cụ SaaS (phần mềm dưới dạng dịch vụ).

Nếu một tác tử AI có thể sắp xếp file, tạo báo cáo, xây dựng bảng điều khiển và tự động hóa các quy trình làm việc thường xuyên theo yêu cầu, nhu cầu về phần mềm chuyên dụng dùng cho một mục đích bắt đầu trở nên ít rõ ràng hơn.

Mối đe dọa trở nên cụ thể hơn khi Anthropic tiếp tục tung ra các plugin cho Cowork trong tuần này. Các plugin này biến AI thành chuyên gia cho các vai trò như bán hàng, tài chính, pháp lý, tiếp thị và hỗ trợ khách hàng, kết nối trực tiếp với các nguồn dữ liệu và công cụ nội bộ. Anthropic thậm chí còn mở mã nguồn một bộ plugin khởi đầu, cho thấy công ty này theo đuổi cách tiếp cận xây dựng hệ sinh thái, thay vì một sản phẩm khép kín.

"Đây là ví dụ nổi bật khác về công cụ AI đang giúp việc tiếp cận trở nên dễ dàng hơn, nhanh chóng được nhiều người sử dụng và phá vỡ các quy trình làm việc hiện tại", Michelle Miller, đồng trưởng nhóm Công nghệ Phần mềm Doanh nghiệp tại hãng tư vấn AlixPartners, nhận xét.

Mô hình kinh doanh SaaS bị ảnh hưởng như thế nào?

Trong nhiều năm, các công ty đã mua phần mềm vì việc tự xây dựng sẽ quá chậm và tốn kém. AI tạo sinh đang đảo ngược xu hướng đó. Mô hình Claude của Anthropic, trợ lý lập trình AI của OpenAI và sản phẩm từ những công ty khác cho phép cả người không phải kỹ sư tạo ra công cụ tùy chỉnh chỉ với câu lệnh tiếng Anh tương đối đơn giản.

Matt Biilmann, Giám đốc điều hành Netlify, cho biết nhân viên của ông đã sử dụng AI để xây dựng các ứng dụng nội bộ thay thế cho sản phẩm SaaS như công cụ khảo sát và báo giá. Nhà đầu tư mạo hiểm Martin Casado nói ông xây dựng một hệ thống CRM (quản lý quan hệ khách hàng) cá nhân bằng AI vì thấy dễ hơn so với việc học một sản phẩm phức tạp có sẵn. Cổ phiếu của Salesforce, nhà cung cấp phần mềm CRM hàng đầu, đã giảm 42% trong năm qua.

Sự thay đổi này đặc biệt nguy hiểm với các công ty SaaS quy mô vừa. Theo AlixPartners, họ đang bị kẹp giữa các công ty khởi nghiệp nhanh nhẹn chuyên về AI và những gã khổng lồ công nghệ tích hợp AI vào nền tảng hiện có. Doanh nghiệp chịu áp lực cắt giảm chi phí sẽ đặt câu hỏi tại sao cần mua 5 phần mềm, khi một công cụ hoặc tác tử AI có thể thực hiện một phần hoặc hầu hết công việc đó.

Giá cả càng làm tăng thêm căng thẳng. Hệ thống AI rất tốn kém để vận hành, khiến việc định giá theo từng người dùng truyền thống khó thuyết phục hơn. Các công ty như ServiceNow đang thử nghiệm mô hình kết hợp và dựa trên mức sử dụng. Bill McDermott, Giám đốc điều hành ServiceNow, khẳng định AI không làm suy yếu kết quả kinh doanh của họ, nhưng các nhà đầu tư vẫn hoài nghi. Cổ phiếu ServiceNow đã giảm 25% trong tháng qua.

Khoảnh khắc OpenClaw

Nếu Cowork đại diện cho sự thúc đẩy từ trên xuống từ Anthropic - công ty khởi nghiệp AI được đầu tư mạnh, OpenClaw (trước đây gọi là Moltbot) cho thấy sự đột phá cũng có thể đến từ dưới lên.

Được tạo ra như dự án cá nhân và phát hành dưới dạng mã nguồn mở, OpenClaw là tác tử AI hoạt động bên trong các nền tảng nhắn tin như WhatsApp, Slack và iMessage. Dựa nhiều vào mô hình Claude của Anthropic, OpenClaw ghi nhớ ngữ cảnh, chủ động nhắc nhở người dùng và có thể tự động hóa các tác vụ thông qua hành động trên trình duyệt, tập lệnh và công việc theo lịch trình. Sau khoảng một tháng tương đối ít được biết đến, OpenClaw đã trở nên phổ biến vào cuối tháng 1.

Điều các nhà đầu tư chú ý không chỉ vì OpenClaw đang gây sốt, mà còn là những gì nó đại diện. Thay vì phải đăng nhập vào nhiều ứng dụng, người dùng tương tác với một trợ lý AI trong cửa sổ trò chuyện và để nó điều phối các tác vụ ở phía sau. Về cơ bản, giao diện giờ đây là hội thoại chứ không phải là menu phần mềm.

Các nhà phân tích thuộc Barclays lưu ý rằng "cổng" nền tảng của OpenClaw, điều hướng tác vụ giữa trợ lý AI và công cụ khác, giống lớp điều phối mà nhiều nhà cung cấp phần mềm doanh nghiệp đang chạy đua để xây dựng.

Điểm khác biệt là OpenClaw miễn phí, mã nguồn mở và do người dùng kiểm soát - sự kết hợp đáng lo ngại với các nhà cung cấp phần mềm lâu năm dựa vào các giấy phép đắt tiền. Đó cũng là một vấn đề vì mối quan hệ trực tiếp với người dùng hiện do OpenClaw kiểm soát, chứ không phải các nhà cung cấp phần mềm.

Thích nghi hoặc bị AI thay thế

Tất cả những điều trên không có nghĩa là phần mềm sẽ biến mất chỉ sau một đêm. Các hệ thống ghi nhận cốt lõi, như cơ sở dữ liệu, tính lương và sổ kế toán, vẫn giữ vai trò trung tâm trong hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, các lớp phần mềm bao quanh đang trở nên linh hoạt hơn. Bảng điều khiển, quy trình làm việc, báo cáo và thậm chí toàn bộ ứng dụng giờ đây có thể được AI tạo ra và sử dụng khi cần.

Với các công ty SaaS, thông điệp rất rõ ràng: Hãy nhanh chóng thích nghi bằng cách tích hợp tác tử AI, thay đổi cách tính giá và thiết kế phần mềm thân thiện xoay quanh AI, hoặc đối mặt nguy cơ bị chính AI thay thế.

Theo Michelle Miller của AlixPartners, AI đang buộc ngành phần mềm phải thay đổi toàn diện, từ cách phát triển sản phẩm, quản trị AI, bảo mật dữ liệu, đến hoạt động tiếp thị, mô hình định giá, đánh giá doanh nghiệp và cấu trúc kinh doanh.

“Những công ty làm chủ được sự chuyển đổi này sẽ dẫn đầu trong kỷ nguyên mới, còn các bên chậm thích ứng sẽ bị gạt ra ngoài khi nền tảng của ngành được định hình lại”, bà nhận định.

Sơn Vân